Tatizo la kitambi ni nini?

Kitambi ni hali ya kujikusanya kwa mafuta mengi kwenye eneo la tumbo na kiuno. Kitaalamu, kitambi hujulikana kama obeziti ya tumbo. Tatizo hili ni hatari zaidi kuliko kunenepa kwa sehemu nyingine za mwili kwa sababu mafuta ya tumboni huzunguka viungo muhimu kama ini, moyo na kongosho.

Tofauti na mafuta yaliyo chini ya ngozi, mafuta ya via vya ndani ya tumbo huchangia kwa kiasi kikubwa magonjwa sugu na vifo vinavyoweza kuzuilika.

Obeziti ni nini na ina uhusiano gani na kitambi?

Obeziti ni ugonjwa unaohusisha kuwa na kiwango kikubwa cha mafuta mwilini kupita kiasi. Kitambi ni aina hatarishi ya obeziti, hasa inapojikita kwenye kiwiliwili.

Obeziti haathiri tu mwonekano wa mtu bali huongeza hatari ya magonjwa kama:

• Magonjwa ya moyo

• Kisukari

• Shinikizo la juu la damu

• Kiharusi

• Saratani aina fulani

Kutokana na mabadiliko ya mtindo wa maisha ya sasa, kitambi kimekuwa tatizo kubwa katika jamii nyingi.

Sababu kuu za kupata kitambi

1. Kula vyakula visivyo vya kiafya

Ulaji wa vyakula vyenye kalori nyingi na virutubisho vichache ni chanzo kikubwa cha kitambi. Hivi ni pamoja na:

• Wanga uliokobolewa (ugali wa sembe, wali mweupe, mikate ya viwandani)

• Vyakula vyenye mafuta mengi

• Vinywaji vyenye sukari nyingi kama soda na juisi za viwandani

• Pombe

Vyakula hivi huongeza nishati mwilini bila kushibisha kwa muda mrefu, hivyo kuchochea ulaji wa mara kwa mara.

2. Kutoushughulisha mwili

Maisha ya kukaa muda mrefu bila mazoezi hupelekea nishati isiyotumika kubadilishwa kuwa mafuta, hasa kwenye tumbo. Kazi za ofisini, matumizi ya muda mrefu ya simu na televisheni huongeza hatari ya kitambi.

3. Magonjwa na matumizi ya dawa

Baadhi ya magonjwa huongeza hatari ya kitambi, ikiwemo:

• Sindromu ya Cushing

• Sindromu ya Prader-Willi

• Arthraitis na gaut (kupunguza uwezo wa kufanya mazoezi)

Dawa zinazoweza kuongeza uzito ni pamoja na:

• Dawa za msongo wa mawazo (antidepressants)

• Dawa za kifafa

• Baadhi ya dawa za kisukari

• Steroid

• Dawa za magonjwa ya akili

• Vizuia risepta Beta

4. Kuongezeka kwa umri

Kadiri umri unavyoongezeka:

• Misuli hupungua

• Kimetaboliki hupungua

• Matumizi ya sukari mwilini hupungua

Hali hii husababisha mafuta kujikusanya tumboni, hasa kama mtindo wa kula hautadhibitiwa.

5. Ujauzito

Baada ya kujifungua, mabadiliko ya homoni, kutofanya mazoezi na kushindwa kudhibiti lishe huongeza hatari ya kitambi, hasa kama mama hanyonyeshi.

6. Kukosa usingizi au kulala kupita kiasi

Usingizi mchache au mwingi huathiri homoni zinazodhibiti njaa na kushiba, hivyo kuongeza hamu ya kula vyakula vyenye nishati nyingi.

7. Msongo wa mawazo

Msongo wa mawazo huongeza homoni ya cortisol ambayo huhusishwa moja kwa moja na kuongezeka kwa mafuta ya tumboni.

Aina za obeziti kulingana na sehemu ya mwili

1. Obeziti ya kiwiliwili (kitambi)

• Mafuta hukusanyika tumboni

• Hatari zaidi kiafya

• Huambatana na magonjwa ya moyo, kisukari na kiharusi

2. Obeziti ya chini ya kiwiliwili

• Mafuta hukusanyika nyonga, matako na mapaja

• Hatari ndogo ikilinganishwa na kitambi

Madhara ya kitambi na obeziti

Kitambi huongeza hatari ya kupata:

• Magonjwa ya mishipa ya damu

• Mshituko wa moyo

• Shinikizo la juu la damu

• Kisukari

• Kiharusi

• Matatizo ya kupumua

• Magonjwa ya mfumo wa uzazi

• Matatizo ya homoni

Kwa wanaume, kitambi hupunguza uzalishaji wa homoni ya testosterone na kuathiri uwezo wa uzazi.

Unawezaje kujua una kitambi au obeziti?

Kipimo cha BMI

BMI (Body Mass Index) hutumika kupima uwiano wa uzito na urefu.

Makundi ya BMI

• 19 – 24.9: Uzito wa kawaida

• 25 – 29.9: Uzito kupita kiasi

• 30 na zaidi: Obeziti

BMI si kipimo sahihi kwa wanamichezo wenye misuli mingi au wajawazito.

Kipimo cha mzunguko wa kiuno

• Wanaume: zaidi ya sentimita 102

• Wanawake: zaidi ya sentimita 88

Hiki ni kipimo bora zaidi cha kitambi.

Nini cha kufanya ili kitambi kiishe?

1. Badilisha mtindo wa kula

• Kula mboga za majani na matunda kwa wingi

• Punguza wanga uliokobolewa

• Chagua protini bora (samaki, mayai, kunde)

• Tumia mafuta yenye afya kwa kiasi (olive oil, parachichi)

2. Fanya mazoezi mara kwa mara

• Mazoezi ya kuchoma mafuta (kutembea haraka, kukimbia, kuogelea)

• Mazoezi ya kujenga misuli

• Angalau dakika 150 kwa wiki

3. Dhibiti msongo wa mawazo

• Tafakari (meditation)

• Mazoezi ya kupumua

• Kupumzika vya kutosha

4. Pata usingizi wa kutosha

• Masaa 7–8 kila usiku

• Epuka simu kabla ya kulala

5. Epuka pombe na vinywaji vyenye sukari

Pombe na soda huchangia sana kitambi hata kama mtu halei sana.

6. Tafuta ushauri wa daktari

Kwa baadhi ya watu, dawa au programu maalum za kupunguza uzito zinaweza kuhitajika.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara kuhusu kitambi (FAQ)