Uwezekano wa kuambukizwa VVU kwa kushiriki bila Kinga

Swali la msingi

Daktari, nilikuwa na uhusiano wa kimapenzi bila kutumia kondomu na mwanamke ambaye baadaye niligundua anaishi na VVU. Nimekuwa na wasiwasi sana, je inawezekana nisiambukizwe?

Majibu

Virusi vya UKIMWI (VVU) husababisha kudhoofika kwa kinga mwilini na hatimaye hali ya UKIMWI (AIDS) iwapo havitadhibitiwa. Njia kuu ya maambukizi ni kupitia ngono bila kinga, damu, na kutoka mama kwenda kwa mtoto. Swali la kawaida linaloulizwa ni: “Je, mtu anaweza kulala na mwanamke mwenye VVU na asipate maambukizi bila kinga?”

Jibu sahihi ni kwamba inawezekana kuepuka maambukizi katika tukio moja, lakini bado kuna hatari ya kweli ya kuambukizwa. Kiasi cha hatari kinategemea mambo mbalimbali, ikiwemo kiwango cha virusi (viral load), uwepo wa magonjwa ya zinaa, na ikiwa kulikuwa na majeraha kwenye sehemu za siri.

Hatari ya maambukizi kwa tukio Moja

Utafiti unaonyesha kwamba kwa wanaume wanaofanya ngono ya uke bila kondomu na mwanamke aliye na VVU, hatari ya kupata maambukizi kwa tukio moja ni takribani 0.04–0.08%. Hii inamaanisha kuwa kati ya wanaume 10,000 wanaofanya tendo moja la aina hii, wastani wa 4–8 wanaweza kuambukizwa.

Ingawa hatari ya tukio moja ni ndogo, hatari huongezeka sana kadri vitendo vya mara kwa mara vinavyoendelea. Kwa mfano, kufanya tendo mara kwa mara na mtu aliye na VVU bila kinga, huongeza uwezekano wa kuambukizwa kwa asilimia kubwa zaidi kwa muda mfupi.

Mambo yanayoathiri hatari ya Maambukizi

1. Kiwango cha virusi (Viral load):

   • Ikiwa mwanamke ana kiwango kikubwa cha virusi, hatari ni kubwa zaidi.

   • Ikiwa yuko kwenye tiba ya kufubaza virusi (ART) na kiwango kimekuwa hakionekani (K), hatari ya kuambukiza ni karibu sifuri-K (K=K).

2. Uwepo wa magonjwa ya zinaa:

   Maambukizi kama vile kisonono au kaswende huongeza uwezekano wa virusi kuingia mwilini.

3. Jeraha au michubuko sehemu za siri:

   Michubuko ndogo au kutokwa damu huongeza hatari.

4. Kutoa shahawa ndani:

   Kutoa shahawa huongeza uwezekano wa virusi kuingia ukilinganisha na tendo bila kumwaga ndani.

K=K = Kutoonekana kwa virusi ni kutoambukiza)

Utafiti mkubwa wa PARTNER na HPTN 052 umeonyesha kuwa mwenzi mwenye VVU akiwa na kiwango cha virusi kisichogundulika kutokana na dawa za ART, hawezi kumuambukiza mwenzi wake hata bila kutumia kondomu. Hii ndiyo maana ya kanuni ya K=K.

Namna ya kujikinga

• Kondomu: Hupunguza hatari ya maambukizi kwa zaidi ya 80%.

• PrEP (Pre-exposure prophylaxis): Dawa zinazotumiwa na mtu asiye na maambukizi kabla ya tendo la ngono hupunguza hatari kwa zaidi ya 90%.

• PEP (Post-exposure prophylaxis): Dozi za dharura zinazochukuliwa ndani ya saa 72 baada ya tendo zinaweza kuzuia maambukizi.

• Kupima mara kwa mara na kuanza ART mapema kwa mtu mwenye VVU hupunguza hatari kwa mwenzi wake.

Hitimisho

Inawezekana kulala na mwanamke mwenye VVU na usipate maambukizi, hasa kama yupo kwenye tiba na kiwango cha virusi hakionekani. Hata hivyo, bila kinga na bila tiba, bado kuna hatari ya kweli ya kuambukizwa, na hivyo hatua za kujikinga ni muhimu.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara