Rhesus na ujauzito

Wakati wa ujauzito, mama hupimwa vipimo mbalimbali muhimu vinavyolenga kulinda afya yake na ya mtoto anayekua tumboni. Miongoni mwa vipimo hivyo ni kundi la damu (A, B, AB au O) na hali ya Rhesus (Rhesus chanya au hasi). Hali ya rhesus, ingawa wengi huihusisha kidogo, inaweza kuwa na madhara makubwa kwa ujauzito unaofuata endapo haitatambuliwa na kudhibitiwa mapema.

Rhesus ni nini?

Rhesus ni sifa ya kinasaba inayohusiana na uwepo au kutokuwepo kwa protini maalum inayoitwa D antijen kwenye chembe nyekundu za damu.

• Rhesus chanya (+): Una protini ya D antijen

• Rhesus hasi (−): Huna protini ya D antijen

Idadi kubwa ya watu duniani ni rhesus chanya, huku rhesus hasi ikiwa ndogo kwa idadi.

Rhesus hurithiwa vipi?

Hali ya rhesus hurithiwa kutoka kwa wazazi kupitia vinasaba. Mama mwenye rhesus hasi anaweza kupata mtoto mwenye rhesus chanya endapo baba ni rhesus chanya. Hapo ndipo tatizo la kutoshabihiana kwa rhesus huanza.

Rhesus huathirije ujauzito?

Tatizo hutokea pale ambapo:

• Mama ni rhesus hasi

• Mtoto ni rhesus chanya

Wakati wa kujifungua au kwenye matukio fulani ya ujauzito, damu ya mtoto inaweza kuchanganyika na damu ya mama. Mfumo wa kinga ya mwili wa mama hutambua damu hiyo kama ya kigeni na kuanza kutengeneza kingamwili (antibodi) dhidi yake.

Ujauzito wa kwanza mara nyingi huisha salama. Ujauzito unaofuata unaweza kuathirika vibaya kwa sababu kingamwili hizo huweza kuvuka kondo la nyuma (placenta) na kuharibu chembe nyekundu za damu za kijusi.

Madhara kwa kijusi

Kingamwili za mama zinaweza kusababisha:

• Upungufu mkubwa wa damu kwa kijusi

• Kifo cha kijusi tumboni

• Mtoto kuzaliwa na manjano kali

• Uhitaji wa kupewa damu kabla au baada ya kuzaliwa

Sindano ya Ant-D ni nini?

Ant-D (Anti-D immunoglobulin) ni dawa inayozuia mwili wa mama kutengeneza kingamwili hatarishi dhidi ya damu ya mtoto mwenye rhesus chanya.

Hufanya kazi kwa:

• Kuharibu chembe za damu za mtoto zilizopita kwenda kwa mama

• Kuzuia mfumo wa kinga wa mama “kujifunza” na kuhifadhi kumbukumbu ya damu ya mtoto

Ant-D huchomwa lini?

Mama mwenye rhesus hasi hupewa Ant-D:

• Wiki ya 28 na 34 za ujauzito (au 28 na 30 kulingana na kliniki)

• Ndani ya masaa 72 baada ya kujifungua mtoto rhesus chanya

• Baada ya matukio hatarishi kama:

  • Kutokwa na damu ujauzito ukiwa zaidi ya wiki 20

  • Kupigwa tumboni

  • Ujauzito kutoka

  • Ujauzito nje ya mfuko wa kizazi

  • Amniosentesis au kuzungushwa kwa mtoto akae vema

Vipi kama mama tayari ana kingamwili?

Endapo vipimo vitaonyesha kuwa kingamwili tayari zipo:

• Ant-D haitachomwa kwa sababu haitakuwa na msaada

• Mama atahitaji uangalizi wa karibu na mtaalamu wa afya ya uzazi

• Mtoto anaweza kufuatiliwa kwa vipimo maalum na kupewa damu akiwa tumboni endapo atakosa damu

Mtoto anapozaliwa hufanyiwa nini?

• Damu ya kitovu hupimwa kujua kundi la damu na rhesus

• Kama mtoto ni rhesus chanya, mama hupewa Ant-D ndani ya masaa 72

• Kama mtoto ni rhesus hasi, Ant-D haitahitajika

Hitimisho

Rhesus na ujauzito ni suala la msingi linalohitaji uelewa, vipimo vya mapema na ufuatiliaji sahihi. Sindano ya Ant-D imeokoa maisha ya watoto wengi na kusaidia wanawake wengi kupata ujauzito salama. Elimu na huduma sahihi ni silaha muhimu dhidi ya madhara ya kutoshabihiana kwa rhesus.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake