Njiti (kijiti) ya uzazi wa mpango

Njiti ya uzazi wa mpango ni kijiti kidogo laini cha plastiki kinachowekwa chini ya ngozi ya sehemu ya juu ya mkono na mtoa huduma wa afya aliyepata mafunzo. Kijiti hiki hutoa homoni ya progesterone kwa kiwango kidogo kila siku ili kuzuia mimba kwa kuzuia ovulesheni, kufanya ute wa mlango wa kizazi kuwa mzito na kufanya mazingira ya ndani ya mfuko wa uzazi yasifae kwa ujauzito. Kutegemeana na aina ya njiti, inaweza kufanya kazi kwa ufanisi kwa miaka 3 hadi 5.

Ikiwa njiti itawekwa ndani ya siku tano za mwanzo wa hedhi, huanza kufanya kazi mara moja na hakuna haja ya kutumia njia nyingine ya kuzuia mimba. Ikiwa itawekwa siku nyingine yoyote ya mzunguko wa hedhi, huanza kufanya kazi kikamilifu baada ya siku saba. Katika kipindi hicho, unashauriwa kutumia kondomu au njia nyingine ya kuzuia mimba ili kupata kinga kamili dhidi ya ujauzito usiotarajiwa.

Kama ilivyo kwa dawa au njia nyingine za uzazi wa mpango, njiti inaweza kusababisha madhara kwa baadhi ya wanawake. Madhara yanayoripotiwa mara nyingi ni mabadiliko ya hedhi, kama kutopata hedhi kabisa, kutokwa na damu kidogo kidogo au hedhi zisizo na mpangilio. Baadhi ya wanawake pia hupata maumivu ya kichwa, kichefuchefu, maumivu ya matiti, mabadiliko ya hisia au kupungua au kuongezeka kwa hamu ya tendo la ndoa. Mara nyingi madhara haya huwa madogo na hupungua au kuisha ndani ya miezi 3 hadi 6 baada ya mwili kuzoea homoni.

Kwa ujumla, njiti ni njia salama kwa wanawake wengi na madhara makubwa hutokea mara chache sana. Hata hivyo, baadhi ya wanawake wanaweza kupata kuongezeka au kupungua kwa uzito, chunusi, mabadiliko ya ngozi, kizunguzungu cha muda, maumivu madogo au uvimbe sehemu ilipowekwa njiti. Ikiwa madhara ni makali, yanaendelea kwa muda mrefu au yanakusumbua sana, ni muhimu kumwona mtoa huduma wa afya kwa ushauri na uchunguzi.

Njiti ni mojawapo ya njia salama zaidi kwa mama anayenyonyesha. Haiathiri kiasi wala ubora wa maziwa ya mama na haina madhara kwa mtoto anayenyonya. Kwa kawaida inaweza kuwekwa kuanzia wiki sita baada ya kujifungua kwa mama wengi. Hata hivyo, mama anaweza kupata madhara yale yale yanayoweza kutokea kwa wanawake wengine, kama mabadiliko ya hedhi au maumivu ya kichwa, lakini si kutokana na kunyonyesha.

Hakuna ushahidi wa kisayansi unaoonyesha kuwa njiti husababisha ugumba wa kudumu. Baada ya kuondolewa, uwezo wa mwanamke kushika mimba huweza kurudi haraka, mara nyingi ndani ya wiki au miezi michache kulingana na hali ya mwili wake. Ikiwa hutaki kupata ujauzito baada ya kuondoa njiti, utahitaji kuanza kutumia njia nyingine ya uzazi wa mpango mara moja.

Njiti hutolewa hospitalini au katika kituo cha afya na mtoa huduma aliyepata mafunzo maalumu. Eneo la mkono hupewa dawa ya ganzi, kisha hufanyika chale ndogo ili kutoa kijiti kwa usalama. Utaratibu huu ni wa haraka na kwa kawaida huchukua dakika chache. Usijaribu kuiondoa nyumbani kwani unaweza kupata maambukizi au kujeruhiwa. Baada ya kuondolewa, uwezo wa kushika mimba unaweza kurejea haraka ikiwa hutatumia njia nyingine ya uzazi wa mpango.

Njiti huzuia ujauzito pekee na hailindi dhidi ya VVU, kaswende, kisonono, klamidia au magonjwa mengine ya zinaa. Ikiwa unahitaji kujikinga dhidi ya magonjwa ya zinaa pamoja na ujauzito, ni muhimu kutumia kondomu kila unapofanya tendo la ndoa, hata kama una njiti.

Njiti inafaa kwa wanawake wengi, ikiwa ni pamoja na waliowahi kuzaa au ambao hawajawahi kuzaa, vijana, watu wazima, wanawake wanaonyonyesha na baadhi ya wanawake wenye shinikizo la damu lililodhibitiwa. Hata hivyo, inaweza isifae kwa baadhi ya wanawake wenye saratani ya matiti inayotibiwa kwa sasa, kutokwa na damu ukeni isiyojulikana chanzo chake au magonjwa makubwa ya ini. Kabla ya kuweka njiti, ni muhimu kupata ushauri na kufanyiwa tathmini na mtoa huduma wa afya ili kuhakikisha ni njia inayokufaa.

Ndiyo, baadhi ya wanawake wanaweza kupata maumivu ya tumbo baada ya kuwekwa njiti (Implanon), hasa katika miezi ya mwanzo wakati mwili unapozoea homoni zinazotolewa na njiti. Maumivu haya mara nyingi huwa madogo na yanaweza kuambatana na mabadiliko ya hedhi, ambayo ni mojawapo ya madhara ya kawaida ya njiti.

Hata hivyo, si kila maumivu ya tumbo husababishwa na njiti. Maumivu yanaweza kutokana na sababu nyingine kama maambukizi, matatizo ya mfumo wa uzazi au magonjwa mengine ya tumbo. Ikiwa maumivu ni makali, yanaendelea kwa muda mrefu, yanaambatana na homa, kutokwa na damu nyingi ukeni, kutapika au kizunguzungu, unapaswa kufika kituo cha afya kwa uchunguzi ili kubaini chanzo halisi.

Kwa ujumla, njiti ni njia salama na yenye ufanisi mkubwa wa uzazi wa mpango kwa wanawake wengi. Ikiwa maumivu ni madogo, mara nyingi hupungua kadiri mwili unavyozoea homoni. Usiondoe njiti bila ushauri wa mtoa huduma za afya, kwani daktari ataweza kutathmini kama maumivu yanahusiana na njiti au yanasababishwa na tatizo jingine.

Uzazi wa mpango ni matumizi ya njia salama na zilizothibitishwa kisayansi zinazomwezesha mwanamke au wanandoa kupanga lini wapate watoto na idadi ya watoto wanaotaka. Njia hizi husaidia kuzuia mimba zisizotarajiwa na kutoa nafasi kati ya ujauzito mmoja na mwingine.

Njiti ni mojawapo ya njia za muda mrefu zinazoweza kutumika na mwanamke ambaye hataki kupata ujauzito kwa kipindi fulani lakini hataki kutumia njia ya kudumu.

Implanon ni jina linalohusishwa na aina fulani ya implant. Njiti, kijiti cha uzazi wa mpango, implant na kijiti cha kuzuia mimba ni majina yanayotumika kuelezea njia hii kwa ujumla, lakini bidhaa zinaweza kutofautiana.

Kwa hiyo, si kila njiti inapaswa kuitwa Implanon. Kuna aina nyingine kama Jadelle. Ni vizuri kujua jina la bidhaa uliyowekewa.

Njiti zinazotumika kwa kawaida kama Implanon NXT na Jadelle ni za projestini pekee, si mchanganyiko wa estrojeni na projestini.

Hii ndiyo sababu njiti hutofautiana na baadhi ya vidonge vya uzazi wa mpango, kiraka au pete ya uke ambayo inaweza kuwa na estrojeni pamoja na projestini.

Ndiyo. Kuwa hajawahi kuzaa si sababu ya kumzuia mwanamke kutumia njiti. Vijana na wanawake ambao hawajawahi kupata mtoto wanaweza kutumia njia hii ikiwa hakuna sababu ya kiafya inayowazuia.

Uchaguzi wa njia unapaswa kuzingatia umri, afya, mahitaji ya uzazi, upendeleo wa mwanamke na uwezekano wa kupata ujauzito.

Kutokupata hedhi kunaweza kuwa athari ya kawaida ya njiti na si lazima kumaanishe ujauzito. Hata hivyo, kwa sababu hakuna njia ya uzazi wa mpango yenye ufanisi wa 100%, ujauzito unaweza kutokea kwa nadra.

Ikiwa una dalili za ujauzito, ulifanya tendo la ndoa kabla njiti haijaanza kufanya kazi au una sababu nyingine ya kushuku ujauzito, fanya kipimo cha ujauzito na uwasiliane na mtoa huduma.

Mabadiliko ya kutokwa damu yanaweza kutokea kwa watumiaji wa njiti, ikiwa ni pamoja na kutokwa damu mara kwa mara au kwa muda mrefu. Hata hivyo, kutokwa damu nyingi sana au kunakokusumbua hakupaswi kuvumiliwa bila kupata ushauri.

Mtoa huduma anaweza kuchunguza kama kuna sababu nyingine na, ikiwa hakuna tatizo jingine, anaweza kupendekeza matibabu ya muda mfupi ya kupunguza kutokwa damu.

Njiti yenyewe kwa kawaida haipaswi kusababisha maumivu wakati wa tendo la ndoa kwa sababu iko chini ya ngozi ya mkono. Hata hivyo, mwanamke anaweza kupata maumivu ya tumbo au ya nyonga kutokana na sababu nyingine wakati anatumia njiti.

Ikiwa maumivu wakati wa tendo yanaendelea, ni makali au yanaambatana na uchafu usio wa kawaida ukeni, kutokwa damu au maumivu ya chini ya tumbo, ni muhimu kufanyiwa uchunguzi.

Hapana. Ingawa njiti ni miongoni mwa njia zenye ufanisi mkubwa zaidi, hakuna njia moja inayofaa kwa kila mwanamke.

Uchaguzi unapaswa kuzingatia afya ya mwanamke, kama ananyonyesha, muda anaotaka kuzuia mimba, kama anataka kupata ujauzito lini, athari anazoweza kuvumilia na upendeleo wake binafsi. Mtoa huduma anaweza kusaidia kuchagua kati ya njiti, kitanzi, sindano, vidonge, kondomu au njia nyingine inayofaa.

Kwa kawaida kijiti hubaki katika eneo kililowekwa chini ya ngozi ya mkono. Hata hivyo, wakati mwingine kinaweza kusogea umbali mdogo kutoka sehemu kilipowekwa. Kuhama kwa umbali mkubwa ni jambo lisilo la kawaida, lakini linaweza kuhusishwa na namna kilivyowekwa, kina cha kuwekwa chini ya ngozi au hali nyingine za eneo hilo.

Ndiyo maana ni muhimu kijiti kuwekwa na mtoa huduma aliyefunzwa kutumia mbinu sahihi. Mwanamke anapaswa kuwa na uwezo wa kukihisi chini ya ngozi baada ya kuwekwa. Ikiwa ghafla hawezi kukihisi, au anahisi kwamba kimebadilika sana kutoka sehemu kilipowekwa, anapaswa kurudi kituo cha afya kwa uchunguzi.

Kijiti kisichoweza kuhisiwa hakipaswi kutolewa kwa kukata ngozi nyumbani au kujaribu kukitafuta mwenyewe. Mtoa huduma anaweza kutumia uchunguzi wa picha kama vile kipimo cha mawimbi ya sauti au eksirei kulingana na aina ya kijiti ikiwa inahitajika kukitafuta.

Kijiti cha uzazi wa mpango cha projestini pekee kinaweza kutumiwa na wanawake wanaonyonyesha. Kwa ujumla, njia hii haihitaji mama kuacha kunyonyesha ili kutumia kinga dhidi ya mimba.

Hili ni muhimu hasa kwa sababu mwanamke anaweza kupata ujauzito kabla hedhi yake ya kwanza baada ya kujifungua haijarudi. Kunyonyesha pekee kunaweza kutoa kinga katika mazingira maalumu yanayokidhi vigezo vya njia ya kunyonyesha kama uzazi wa mpango, lakini ufanisi wake unategemea masharti maalumu na hupungua mtoto anapoanza kupata vyakula vingine au vipindi vya kunyonyesha vinapopungua.

Kwa hiyo, mwanamke anayenyonyesha na hataki kupata ujauzito mwingine anaweza kujadili kijiti na mtoa huduma ili kuchagua muda unaofaa wa kuanza matumizi kulingana na hali yake baada ya kujifungua.

Kijiti hakipaswi kuchukuliwa kama dawa inayoongeza au kupunguza hamu ya tendo la ndoa kwa kila mtumiaji. Baadhi ya wanawake wanaweza kuona mabadiliko katika hamu ya tendo la ndoa wakati wa kutumia njia za homoni, lakini sababu ya mabadiliko hayo si rahisi kuhusishwa na kijiti pekee.

Hamu ya tendo la ndoa huathiriwa na mambo mengi, kama msongo wa mawazo, matatizo katika uhusiano, uchovu, usingizi, maumivu wakati wa tendo, hali ya afya, dawa nyingine na mabadiliko ya homoni. Kwa hiyo, mwanamke akiona mabadiliko makubwa ya hamu ya tendo la ndoa baada ya kuweka kijiti, ni muhimu kutathmini sababu nyingine pia.

Ikiwa mabadiliko hayo yanaendelea na yanaathiri maisha yake, anaweza kuzungumza na mtoa huduma kuhusu uwezekano wa kubadilisha njia ya uzazi wa mpango. Hakuna sababu ya kuendelea kuvumilia madhara yanayomsumbua sana wakati kuna njia nyingine zinazoweza kuchaguliwa.

Uwezo wa kupata ujauzito unaweza kurudi haraka baada ya kijiti kuondolewa kwa sababu homoni yake huacha kutolewa baada ya kifaa kuondolewa. Kwa baadhi ya wanawake, ovulesheni inaweza kurudi mapema sana.

Hii ina maana kwamba mwanamke ambaye hataki ujauzito baada ya kuondolewa kwa kijiti hapaswi kusubiri hedhi yake ya kwanza ndipo aanze kutumia njia nyingine ya uzazi wa mpango. Anapaswa kupanga njia mbadala kabla au wakati wa kuondolewa kwa kijiti.

Kwa upande mwingine, mwanamke anayetaka ujauzito anaweza kuanza kujaribu kupata mimba baada ya kuondolewa. Hakuna ulazima wa kusubiri kipindi maalumu kwa madai kwamba mwili unahitaji "kuondoa mabaki ya homoni".

Ndiyo, baadhi ya dawa zinaweza kupunguza ufanisi wa baadhi ya vipandikizi vya projestini kwa kuongeza kasi ambayo homoni huvunjwa na mwili. Hii inaweza kutokea hasa kwa dawa zinazochochea vimeng'enya vya ini, kama baadhi ya dawa zinazotumika kutibu kifafa, rifampicin na baadhi ya dawa nyingine.

Hii ndiyo sababu mwanamke mwenye kijiti anapaswa kumjulisha daktari au mfamasia kwamba anatumia kijiti kabla ya kupewa dawa mpya. Mtoa huduma anaweza kuangalia kama dawa hiyo ina mwingiliano unaoweza kupunguza kinga dhidi ya mimba.

Ikiwa dawa inayotumiwa inaweza kupunguza ufanisi wa kijiti, mtoa huduma anaweza kupendekeza kutumia kondomu kwa muda fulani au kuchagua njia nyingine ya uzazi wa mpango kulingana na aina ya dawa na muda wa matumizi yake.

Kijiti cha kawaida si sawa na kidonge cha uzazi wa mpango wa dharura. Kazi yake ni kutoa kinga ya kuendelea baada ya kuwekwa na kuanza kufanya kazi, si kutumika kama dawa ya dharura baada ya tendo ambalo tayari limetokea.

Ikiwa mwanamke amefanya tendo bila kinga na anataka kuzuia ujauzito kutokana na tukio hilo, anapaswa kuzungumza na mtoa huduma kuhusu njia zinazofaa za uzazi wa mpango wa dharura kulingana na muda uliopita tangu tendo. Baada ya hapo, kijiti kinaweza kuzingatiwa kama njia ya kinga ya muda mrefu.

Hii ni muhimu kwa sababu kuchanganya dhana ya uzazi wa mpango wa dharura na kijiti kunaweza kumfanya mwanamke aamini kwamba amepewa kinga dhidi ya tendo ambalo lilitokea kabla ya kijiti kuanza kufanya kazi.

Kijiti hutoa kinga dhidi ya ujauzito lakini hakilindi dhidi ya VVU wala magonjwa ya zinaa. Hili ni jambo muhimu kwa sababu mwanamke anaweza kuwa na kinga nzuri sana dhidi ya mimba lakini bado akawa katika hatari ya kupata maambukizi ya zinaa.

Mwanamke aliye katika hatari ya VVU anaweza kuhitaji kutumia kondomu pamoja na kijiti. Kondomu husaidia kupunguza hatari ya VVU na magonjwa mengi ya zinaa, wakati kijiti hutoa kinga ya muda mrefu dhidi ya mimba.

Kwa mtu aliye katika hatari kubwa ya VVU, hatua nyingine kama PrEP inaweza pia kuzingatiwa kulingana na tathmini ya mtoa huduma. Hivyo, kutumia kijiti na kondomu si matumizi ya njia mbili zinazoshindana bali kunaweza kuwa mkakati wa kupata kinga pana zaidi.

Kwa ujumla, vipimo vya kawaida vya picha vinaweza kufanywa kwa mtu mwenye kijiti, lakini usalama unaweza kutegemea aina mahsusi ya kijiti kilichowekwa. Baadhi ya vipandikizi vina alama au sehemu inayoweza kuonekana kwenye vipimo vya picha ili kusaidia mtoa huduma kukitambua.

Mwanamke anayehitaji MRI au kipimo kingine cha picha anapaswa kumwambia mtoa huduma kwamba ana kijiti na, ikiwezekana, kutaja jina la aina ya kijiti alichowekewa. Hii humwezesha mtoa huduma kuthibitisha maelekezo ya usalama ya kifaa hicho.

Pia ni muhimu kuhifadhi taarifa ya aina ya kijiti na tarehe kilipowekwa. Taarifa hii inaweza kusaidia sana baadaye ikiwa mwanamke atahitaji matibabu, vipimo vya picha au kuondolewa kwa kijiti.

Ndiyo, unaweza kupata mimba ikiwa utafanya tendo la ndoa bila kinga kabla kijiti hakijaanza kutoa kinga kamili. Baada ya mimba kutoka, uwezo wa kushika mimba unaweza kurudi haraka, hivyo kukaa muda bila kufanya tendo la ndoa hakumaanishi kuwa huwezi kupata mimba baada ya kuanza tena kufanya tendo.

Ikiwa kijiti kimewekwa wakati ambao hakitaanza kufanya kazi mara moja, mtoa huduma anaweza kukushauri kutumia kondomu au kuepuka tendo la ndoa kwa siku 7 za mwanzo. Kufanya tendo bila kinga kabla ya kipindi hicho kuisha kunaweza kuleta uwezekano wa ujauzito.

Ikiwa tayari umefanya tendo bila kinga kabla kijiti kuanza kufanya kazi kikamilifu, wasiliana na mtoa huduma wa afya mapema ili kutathmini kama unahitaji uzazi wa mpango wa dharura.

Kutokwa na damu kidogo kidogo mfululizo ukiwa unatumia kijiti cha uzazi wa mpango (njiti) ni madhara yanayoweza kutokea. Kijiti hubadilisha homoni mwilini na kinaweza kufanya hedhi iwe haieleweki: unaweza kutokwa matone ya damu kwa siku nyingi, hedhi kuwa ndefu, kuwa nyingi, kuwa kidogo sana au hata kukosa hedhi.

Hata hivyo, si kila damu nyingi inaweza kusababishwa na kijiti. Ikiwa damu imekuwa nyingi sana, inaendelea kwa muda mrefu, una maumivu makali ya tumbo, harufu mbaya ukeni, homa, kizunguzungu au unahisi unaweza kuwa mjamzito, ni muhimu kuonana na mtoa huduma wa afya ili kuchunguza sababu nyingine.

Usiondoe kijiti mwenyewe. Daktari anaweza kukushauri namna ya kudhibiti damu kulingana na muda uliotumia kijiti na hali yako ya afya.

Sababu za kutokupata hedhi baada ya kuweka njiti zinaweza kuwa:

1. Mabadiliko ya homoni: Njiti hutoa homoni ya projestini ambayo hubadilisha utendaji wa kawaida wa mzunguko wa hedhi na inaweza kusababisha hedhi kuwa chache au kutokuwepo kabisa.

2. Kuzuia kutolewa kwa yai(ovulesheni): Njiti huzuia kutolewa kwa yai kutoka kwenye ovari, jambo linaloweza kubadilisha mzunguko wa hedhi na kwa baadhi ya wanawake kusababisha kutokupata hedhi.

3. Mabadiliko ya ukuta wa kizazi: Homoni kwenye njiti hubadilisha ukuta wa ndani wa kizazi, hivyo damu ya hedhi inaweza kuwa kidogo sana au kutotokea kabisa.

4. Mwili wa mtu binafsi: Wanawake hutofautiana katika namna miili yao inavyoitikia homoni kwenye njiti. Baadhi huendelea kupata hedhi, huku wengine wakipata hedhi zisizo za kawaida au kukosa kabisa.

5. Ujauzito: Ingawa njiti ni njia yenye ufanisi mkubwa wa kuzuia ujauzito, hakuna njia yenye ufanisi wa asilimia mia moja. Ikiwa hedhi haionekani na kuna uwezekano wa ujauzito, ni muhimu kufanya kipimo cha ujauzito.

Iwapo kutokupata hedhi kunaambatana na maumivu makali ya tumbo, kutokwa damu isiyo ya kawaida au dalili nyingine zinazotia wasiwasi, ni muhimu kumuona mtoa huduma wa afya.

Ujauzito unaweza kutokea muda mfupi baada ya kutoa njiti, kwa sababu uwezo wa kupata ujauzito huanza kurudi baada ya njiti kuondolewa. Hata hivyo, si sahihi kusema kwamba kwa kawaida mwanamke anaweza kushika mimba siku moja tu baada ya kutoa njiti.

Tafiti zinaonyesha kuwa uwezo wa kutoa yai unaweza kurudi ndani ya wiki chache baada ya kuondoa njiti, na mimba zimewahi kuripotiwa kutokea ndani ya siku 14 baada ya kuondolewa. Kwa baadhi ya wanawake, uwezo wa kupata ujauzito unaweza kurudi haraka zaidi, huku kwa wengine ukichukua muda mrefu zaidi, hata miezi kadhaa.

Kama hutaki ujauzito baada ya kuondoa njiti, ni muhimu kuanza njia nyingine ya uzazi wa mpango mara moja.