Kukoma hedhi: Mabadiliko gani ni ya kawaida?

Kukoma hedhi ni hatua ya kawaida katika maisha ya mwanamke ambapo hedhi hukoma kabisa kutokana na kupungua kwa uzalishaji wa homoni za uzazi, hasa estrojeni. Kwa kawaida, hutokea kati ya umri wa miaka 45 na 55, na wastani ni karibu miaka 51.

Kabla ya hedhi kukoma kabisa, mwanamke hupitia kipindi cha mpito kinachoitwa perimenopause. Katika kipindi hiki, mabadiliko ya homoni yanaweza kusababisha mabadiliko ya hedhi, joto la ghafla mwilini, kutokwa jasho usiku, mabadiliko ya usingizi na hali ya hisia.

Mabadiliko haya mengi ni ya kawaida wakati wa kuelekea kukoma hedhi, lakini si kila dalili inayotokea katika umri huu husababishwa na kukoma hedhi.

1. Mabadiliko ya hedhi

Mabadiliko ya hedhi mara nyingi ndiyo dalili za kwanza zinazoonekana wakati mwanamke anapoanza kuelekea kukoma hedhi. Unaweza kuona mabadiliko yafuatayo:

• Hedhi kuanza kuja bila mpangilio wa kawaida

• Muda kati ya hedhi moja na nyingine kuwa mfupi au mrefu

• Hedhi kuchelewa kwa miezi kadhaa kisha kurudi tena

• Kiasi cha damu kuwa kidogo kuliko kawaida

• Hedhi kutoka damu nyingi zaidi kuliko ilivyozoeleka

• Idadi ya siku za kutokwa damu kubadilika

Mabadiliko haya hutokea kwa sababu ovari hupunguza uzalishaji wa homoni na utoaji wa mayai huanza kutokuwa wa kawaida.

Hatimaye, hedhi hukoma kabisa. Mwanamke huchukuliwa kuwa amekoma hedhi anapokaa miezi 12 mfululizo bila kupata hedhi, bila sababu nyingine inayoeleza kukosekana kwa hedhi hiyo.

2. Joto la ghafla mwilini na kutokwa jasho usiku

Hizi ni dalili zinazojulikana sana wakati wa kuelekea kukoma hedhi. Mwanamke anaweza kupata:

• Joto la ghafla linaloanzia kifuani au usoni na kusambaa mwilini

• Uso na shingo kuwa na joto au kuwa vyekundu

• Kutokwa jasho ghafla, hata kama mazingira si ya joto

• Mapigo ya moyo kwenda kasi wakati wa kupata joto

• Kutokwa jasho nyingi wakati wa usiku, kiasi cha kulowanisha nguo au mashuka

• Kuhisi baridi baada ya joto na jasho kupungua

Dalili hizi hutokana na mabadiliko ya mfumo wa mwili unaodhibiti joto, yanayohusishwa na kupungua kwa estrojeni. Kwa baadhi ya wanawake hutokea mara chache, lakini kwa wengine zinaweza kujirudia mara nyingi kwa siku au usiku.

3. Mabadiliko ya usingizi

Wakati wa kuelekea kukoma hedhi, baadhi ya wanawake huanza kupata matatizo ya usingizi, kama vile:

• Kushindwa kupata usingizi kwa urahisi

• Kuamka mara nyingi katikati ya usiku

• Kuamka mapema kuliko kawaida na kushindwa kulala tena

• Kutopata usingizi wa kutosha au kuhisi uchovu asubuhi

• Kukosa usingizi kutokana na joto la ghafla na kutokwa jasho usiku

Mabadiliko ya homoni yanaweza kuchangia matatizo haya, lakini pia joto la usiku na mabadiliko ya hali ya hisia yanaweza kuvuruga usingizi.

4. Mabadiliko ya hisia na hali ya akili

Mabadiliko ya kiwango cha homoni yanaweza kuathiri hali ya hisia na namna mwanamke anavyojisikia. Mabadiliko ya kawaida yanayoweza kutokea ni:

• Kukasirika au kukerwa kwa urahisi kuliko kawaida

• Kubadilika kwa hisia ghafla

• Kujisikia huzuni au kukosa furaha

• Kuwa na wasiwasi au hofu bila sababu iliyo wazi

• Kupungua kwa kujiamini

• Kuhisi msongo wa mawazo au kutokuwa na utulivu wa kihisia

Baadhi ya wanawake pia hupata ugumu wa kuzingatia jambo moja, kusahau mambo madogo au kuhisi kuwa kumbukumbu zao zimepungua. Hali hii wakati mwingine huitwa brain fog. Inaweza kuhusishwa na mabadiliko ya homoni na kukosa usingizi.

Hata hivyo, huzuni kali, kupoteza hamu ya maisha au mawazo ya kujidhuru si mabadiliko ya kupuuzwa kwa kudhani ni kukoma hedhi. Yanahitaji tathmini na msaada wa kitaalamu.

5. Kukauka kwa uke na mabadiliko wakati wa tendo la ndoa

Kupungua kwa estrojeni kunaweza kufanya tishu za uke kuwa nyembamba, kavu na kupoteza kiasi cha ulaini wake wa kawaida. Mabadiliko yanayoweza kujitokeza ni:

• Uke kukauka kuliko kawaida

• Kuwashwa au kuhisi muwasho sehemu za siri

• Kuhisi kuungua au kuchomachoma ukeni

• Maumivu au usumbufu wakati wa tendo la ndoa

• Kupungua kwa ute wa asili wakati wa msisimko wa tendo la ndoa

• Kupungua au kubadilika kwa hamu ya tendo la ndoa

Mabadiliko haya yanaweza kuendelea hata baada ya hedhi kukoma kabisa. Kwa baadhi ya wanawake, dalili za uke huwa haziondoki zenyewe na zinaweza kuongezeka kadiri muda unavyopita.

6. Mabadiliko ya mfumo wa mkojo

Kupungua kwa estrojeni kunaweza kuathiri pia tishu zinazozunguka uke, kibofu cha mkojo na njia ya kutolea mkojo. Mwanamke anaweza kupata:

• Kukojoa mara nyingi kuliko kawaida

• Kuhisi haja ya kukojoa ghafla na kwa haraka

• Kuamka usiku mara kadhaa kwenda kukojoa

• Kuhisi kuungua au usumbufu wakati wa kukojoa

• Kuwa na maambukizi ya njia ya mkojo yanayojirudia

• Kushindwa kuzuia mkojo wakati wa kukohoa, kupiga chafya au kucheka

Dalili hizi zinaweza kuhusiana na mabadiliko ya kukoma hedhi, lakini maumivu wakati wa kukojoa, homa au mkojo wenye damu yanahitaji uchunguzi ili kuondoa uwezekano wa maambukizi au tatizo jingine.

7. Maumivu ya misuli na viungo

Baadhi ya wanawake huanza kupata maumivu au ukakamavu wa viungo na misuli wakati wa kuelekea kukoma hedhi.

Mabadiliko yanayoweza kutokea ni:

• Maumivu ya magoti, mabega, nyonga au vidole

• Misuli kuuma bila kufanya kazi nzito

• Viungo kukakamaa hasa asubuhi au baada ya kukaa muda mrefu

• Kuhisi mwili umechoka au hauna nguvu kama awali

Maumivu haya yanaweza kuhusishwa na mabadiliko ya homoni, lakini pia yanaweza kutokana na magonjwa mengine ya viungo, misuli au mifupa. Maumivu makali, uvimbe wa viungo au maumivu yanayoendelea yanahitaji uchunguzi.

8. Mabadiliko ya uzito na umbo la mwili

Wakati wa kukoma hedhi, baadhi ya wanawake huona mabadiliko katika uzito na namna mafuta yanavyosambaa mwilini.

Mabadiliko yanayoweza kutokea ni:

• Kuongezeka kwa mafuta katika eneo la tumbo

• Kuongezeka kwa uzito kwa baadhi ya wanawake

• Kupungua kwa misuli kadiri umri unavyoongezeka

• Ngozi kuwa kavu au kupungua kwa ulaini wake

• Nywele kubadilika katika unene au muonekano

Mabadiliko haya yanahusishwa na mchanganyiko wa kupungua kwa estrojeni, kuongezeka kwa umri, mabadiliko ya misuli na shughuli za mwili. Si kila mwanamke atapata mabadiliko haya kwa kiwango sawa.

Je, mabadiliko haya hudumu kwa muda gani?

Muda na ukali wa dalili hutofautiana kati ya mwanamke mmoja na mwingine.

• Baadhi ya wanawake hupata dalili chache na zisizo kali

• Wengine hupata dalili nyingi zinazoathiri usingizi, kazi na maisha ya kila siku

• Mabadiliko ya hedhi hukoma baada ya kufikia menopause

• Joto la ghafla na kutokwa jasho usiku vinaweza kupungua kadiri muda unavyopita, lakini kwa baadhi ya wanawake hudumu miaka kadhaa

• Kukauka kwa uke na baadhi ya dalili za njia ya mkojo zinaweza kuendelea hata baada ya kukoma hedhi

Kwa hiyo, hakuna muda mmoja unaofaa kwa wanawake wote.

Ni mabadiliko gani si ya kawaida wakati wa kukoma hedhi?

Ingawa mabadiliko ya hedhi ni ya kawaida wakati wa kuelekea kukoma hedhi, si kila aina ya kutokwa damu inapaswa kuchukuliwa kuwa ya kawaida.

Muone mtaalamu wa afya ikiwa:

• Unatokwa damu nyingi sana kiasi cha kulowanisha pedi moja au zaidi kila saa kwa saa kadhaa

• Hedhi inadumu zaidi ya siku saba

• Unatokwa damu katikati ya hedhi au baada ya tendo la ndoa

• Hedhi zinakuja karibu sana kuliko kawaida

• Unatokwa damu tena baada ya kukaa miezi 12 mfululizo bila hedhi

Kutokwa damu ukeni baada ya kukaa miezi 12 bila hedhi si jambo la kawaida na kunahitaji uchunguzi, hata kama ni matone machache tu. Kunaweza kusababishwa na mabadiliko ya tishu za uke au mfuko wa uzazi, lakini wakati mwingine kunaweza kuwa ishara ya saratani ya mfuko wa uzazi.

Pia, ikiwa dalili zinazofanana na kukoma hedhi zinaanza kabla ya umri wa miaka 45, ni muhimu kufanyiwa tathmini. Kukoma hedhi kabla ya miaka 40 huitwa premature menopause na kunahitaji uchunguzi wa kitabibu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kukoma hedhi