Madhara ya kutoa mimba ya mwezi mmoja

Makala hii ni ya elimu ya afya; haitoi maelekezo ya kutoa mimba. Madhara ya kutoa mimba ya mwezi mmoja hutegemea zaidi jinsi huduma ilivyofanyika kuliko umri wa mimba. Huduma salama inayotolewa na mtaalamu kwa njia inayokubalika kitabibu ina hatari ndogo sana: damu nyingi, maambukizi au mabaki ya mimba hutokea kwa wachache na hutibika, na haileti ugumba. Utoaji mimba usio salama – unaofanywa na mtu asiye na ujuzi, kwa vijiti, kemikali, mitishamba ukeni au vifaa visivyo safi – una hatari kubwa ya damu nyingi, maambukizi makali ya damu (sepsis), kutobolewa kwa kizazi, ugumba na hata kifo.

Mimba changa sana pia inaweza kuwa imetunga nje ya kizazi, hali ambayo haitoki kwa dawa na huweza kupasuka ndani. Kihisia, wanawake wengi hujisikia nafuu, lakini baadhi hupata huzuni, majuto au msongo na wanahitaji msaada. Huduma ya baada ya kutoa au mimba kuharibika (PAC) ni huduma halali inayotolewa kwenye vituo vya afya bila kuhukumiwa – usisubiri ukiwa na dalili za hatari.

Mimba ya mwezi mmoja ikoje?

Mimba ya mwezi mmoja, yaani karibu wiki 4 hadi 6 tangu siku ya kwanza ya hedhi ya mwisho, bado ni changa sana. Mfuko wa mimba ni mdogo na mara nyingi huonekana kwenye ultrasound ya ukeni kuanzia karibu wiki 5. Katika kipindi hiki mwanamke anaweza kuwa na dalili za mwanzo za ujauzito kama kukosa hedhi, kichefuchefu na matiti kuuma – soma Dalili za mimba changa.

Kwa sababu mimba ni changa, ni muhimu kuthibitisha kwanza kwamba mimba iko ndani ya kizazi. Mimba iliyotunga nje ya kizazi (kwa kawaida kwenye mrija wa uzazi) haiwezi kutolewa kwa dawa za kawaida za kutoa mimba na huweza kupasuka ndani ya tumbo na kusababisha damu nyingi ya ndani. Maumivu ya upande mmoja, maumivu ya bega, kizunguzungu au kuzimia ni dalili za dharura.

Huduma salama na isiyo salama: tofauti yake

Kwa mujibu wa WHO, utoaji mimba usio salama ni mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo vya akina mama duniani, na karibu vifo vyote hivi vinaweza kuzuilika. Tanzania, sheria inaruhusu kusitisha ujauzito kwa sababu za kulinda maisha au afya ya mama kwa uamuzi wa wataalamu, na huduma ya PAC kwa aliyepata madhara ni halali na inapatikana.

Madhara ya kimwili

1. Kutokwa na damu nyingi

Kutokwa damu ni kawaida baada ya mimba kutoka, na kwa kawaida hupungua ndani ya siku chache hadi wiki 2. Damu nyingi kupita kiasi – kujaza pedi mbili kubwa kila saa kwa saa 2 mfululizo, au mabonge makubwa – ni hatari. Inaweza kusababisha upungufu wa damu, kizunguzungu, kuzimia na hata kifo bila matibabu. Mara nyingi chanzo ni mabaki ya mimba ndani ya kizazi au jeraha.

2. Maambukizi

Vifaa visivyo safi au vitu vinavyoingizwa ukeni huweza kupeleka bakteria ndani ya kizazi. Dalili ni homa, kutetemeka, maumivu ya tumbo yanayoongezeka na ute wenye harufu mbaya ukeni. Maambukizi yasipotibiwa haraka huenea kwenye mirija ya uzazi (PID) au kwenye damu (sepsis), hali inayoweza kuua ndani ya saa chache hadi siku chache.

3. Mabaki ya mimba (utoaji usio kamili)

Sehemu ya mimba ikibaki ndani ya kizazi, damu huendelea kutoka au kurudi, maumivu huendelea, na hatari ya maambukizi huongezeka. Hali hii hutibiwa kwenye kituo cha afya kwa dawa au kwa kunyonya mabaki kwa kifaa maalumu (MVA) – soma Dawa za kusafisha kizazi baada ya kutoa mimba.

4. Kutobolewa kwa kizazi au viungo vingine

Vifaa vyenye ncha vinavyotumiwa katika utoaji usio salama huweza kutoboa kizazi, utumbo au kibofu. Dalili ni maumivu makali sana ya tumbo, tumbo kuvimba na kuwa gumu, homa na hali ya mshtuko. Hii ni dharura ya upasuaji.

5. Sumu ya kemikali na mitishamba

Kunywa au kuweka ukeni kemikali, dawa za nyumbani au mitishamba kwa lengo la kutoa mimba huweza kuunguza uke na shingo ya kizazi, kuharibu ini na figo, na kuua bila kutoa mimba.

6. Mabadiliko ya hedhi

Hedhi ya kwanza baada ya mimba kutoka kwa kawaida hurudi baada ya wiki 4 hadi 8 na inaweza kuwa nzito au nyepesi kuliko kawaida. Uovuleshaji unaweza kurudi mapema kama siku 8 hadi 10, hivyo mimba nyingine inaweza kushika kabla hata hedhi haijarudi – soma Unaweza kupata mimba baada ya kutoa mimba?

Madhara ya uzazi wa baadaye

Huduma salama haiathiri uwezo wa kupata mimba baadaye, haiongezi hatari ya saratani ya matiti, na haileti matatizo ya mimba zijazo kwa kiwango kinachojulikana. Hatari kwa uzazi wa baadaye hutokana hasa na matatizo ya utoaji usio salama:

• Maambukizi ya mirija ya uzazi yanayoweza kuziba mirija na kusababisha ugumba au mimba kutunga nje ya kizazi baadaye.

• Kovu ndani ya kizazi (Asherman syndrome), mara nyingi baada ya kukwangua kizazi kwa nguvu au maambukizi; dalili ni hedhi kupungua sana au kukoma na ugumu wa kushika mimba.

• Jeraha la shingo ya kizazi linaloweza kuongeza hatari ya kujifungua mapema katika mimba zijazo.

Madhara ya kisaikolojia na kihisia

Hisia baada ya mimba kutoka hutofautiana. Tafiti kubwa za ufuatiliaji, ikiwemo utafiti wa Turnaway uliofuatilia wanawake kwa miaka 5, zimeonyesha kuwa wanawake wengi hujisikia nafuu, na huduma salama haiongezi hatari ya magonjwa ya akili ya muda mrefu. Hata hivyo, baadhi hupata huzuni, majuto, hatia, wasiwasi au matatizo ya usingizi, hasa wasiopata msaada, waliolazimishwa, au wenye historia ya msongo wa mawazo.

• Zungumza na mtu unayemwamini au mshauri wa afya.

• Tafuta msaada mapema kama huzuni inadumu zaidi ya wiki 2, unakosa hamu ya kila kitu, au una mawazo ya kujidhuru.

• Huduma ya PAC hujumuisha ushauri nasaha, na ni sehemu ya haki ya kupata huduma bila kuhukumiwa.

Nini cha kufanya baada ya mimba kutoka

• Hudhuria kituo cha afya kwa uchunguzi baada ya wiki 1 hadi 2, au mapema zaidi kama ulivyoelekezwa, kuhakikisha mimba imetoka kabisa.

• Tumia pedi, si vitambaa wala vitu vya kuingiza ukeni, na epuka tendo la ndoa hadi damu ikome ili kupunguza hatari ya maambukizi.

• Kunywa maji ya kutosha na kula vyakula vyenye madini chuma (mboga za majani, maharage, nyama, samaki) kurudisha damu iliyopotea.

• Anza njia ya uzazi wa mpango mara moja kama hutaki mimba nyingine sasa; njia nyingi zinaweza kuanzwa siku hiyohiyo.

• Usitumie dawa, mitishamba au vitu ukeni kwa lengo la "kusafisha" kizazi bila ushauri wa mtoa huduma.

• Pima kipimo cha mimba wiki 3 hadi 4 baadaye kama ulivyoelekezwa; kipimo kinaweza kubaki chanya kwa wiki chache hata mimba ikiwa imetoka.

Dalili za hatari: nenda hospitali mara moja

• Damu nyingi: kujaza pedi mbili kubwa kila saa kwa saa 2 mfululizo, au mabonge makubwa.

• Homa ya zaidi ya saa 24, kutetemeka au kujisikia mgonjwa sana.

• Maumivu makali ya tumbo yasiyopungua kwa dawa za kawaida za maumivu, au tumbo kuvimba na kuwa gumu.

• Ute au majimaji yenye harufu mbaya ukeni.

• Kizunguzungu, kuzimia, mapigo ya moyo kwenda mbio au ngozi kuwa baridi.

• Maumivu makali upande mmoja wa tumbo au maumivu ya bega – huenda ni mimba nje ya kizazi.

• Dalili za ujauzito kuendelea au kutokwa damu kidogo sana au kutotoka kabisa.

Soma pia Je, unaweza kufa kwa kutoa mimba? na Mambo ya kutegemea baada ya kutumia misoprostol.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara