Uchangamfu Kupita Kiasi kwa Mtoto: Je ni tatizo?

Jibu kwa ufupi

Jibu kwa ufupi: Uchangamfu mwingi ni kawaida kwa watoto wadogo. Kama unadumu zaidi ya miezi 6, upo kila mahali na unaathiri masomo au usalama wake – mwone mtaalamu wa watoto.

Maelezo

Kawaida au si kawaida

• Kawaida: hutulia akichoka au akielekezwa, hucheza kwa kusudi, hujaribu kufuata maelekezo.

• Si kawaida: hatulii hata kula au kusikiliza hadithi fupi, harakati bila lengo, hupuuza maelekezo kila mara, hujiumiza mara kwa mara, hushindwa shule.

Visababishi

• Tabia ya asili ya mtoto (temperament).

• Kukosa usingizi – watoto wenye usingizi duni huwa wachangamfu zaidi.

• Njaa, sukari nyingi, vinywaji vyenye kafeini.

• Skrini nyingi (TV, simu).

• Msongo nyumbani, ugomvi, mabadiliko makubwa.

• Matatizo ya kusikia au kuona.

• ADHD, usonji (autism), ulemavu wa kujifunza.

• Mara chache: tezi ya shingo, madhara ya dawa, risasi mwilini.

Nini cha kufanya

• Ratiba ya kila siku – kula, kucheza, kulala saa zilezile.

• Mpe muda wa kucheza nje kila siku.

• Punguza skrini – si zaidi ya saa 1 kwa siku kwa miaka 2–5.

• Maelekezo mafupi, moja kwa wakati, ukimtazama machoni.

• Msifu akitulia au akifanya vizuri; adhabu ya kupiga haisaidii.

• Ondoa vitu hatari nyumbani.

Dalili za hatari

Mwone mtaalamu haraka mtoto akiwa na:

• Kujiumiza au kuwaumiza wengine mara kwa mara.

• Kupoteza ujuzi aliokuwa nao (kuongea, kucheza).

• Degedege au kupoteza fahamu.

Lini umwone daktari

• Tabia zinadumu zaidi ya miezi 6 na zipo nyumbani na shuleni.

• Anashindwa kujifunza au kupata marafiki.

• Hasemi au haelewi maneno kwa umri wake.

• Walimu wanalalamika mara kwa mara.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara