Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kukosa hedhi kwa miezi mingi baada ya sindano ya Depo ni kawaida na kwa kawaida si hatari. Homoni ya Depo hufanya ukuta wa kizazi kuwa mwembamba na huzuia uovuleshaji kwa zaidi ya miezi 3 ambayo sindano hulinda: baada ya sindano ya mwisho, hedhi na uovuleshaji hurudi kwa wastani karibu miezi 10, kwa wengi kati ya miezi 7–12, na kwa wachache hadi miezi 18 – hata baada ya sindano moja tu. Kwa hiyo mwanamke aliyechoma sindano miezi 12 iliyopita na hajapata hedhi bado yuko ndani ya muda unaotarajiwa. Hakuna dawa ya kienyeji wala ya dukani inayohitajika kuondoa Depo au "kusafisha damu". Hatua: fanya kipimo cha mimba (mimba inaweza kutokea uovuleshaji ukirudi kabla ya hedhi); kama hutaki mimba, anza njia nyingine sasa (kondomu, vidonge, kitanzi, njiti). Ikiwa miezi 12–18 imepita tangu sindano ya mwisho na hedhi bado haijarudi, au kuna dalili nyingine (maziwa kutoka kwenye matiti, nywele nyingi usoni, kichwa kuuma sana na kuona vibaya, kupungua uzito sana, joto la ghafla), daktari atachunguza homoni (prolactin, TSH, FSH) na ultrasound. Kutoa mimba hapo awali kwa njia salama hakusababishi hali hii. Hofu ya kwenda hospitali haistahili – huduma ni ya siri.

Kwa kawaida hapana. Vipele vidogo mgongoni husababishwa zaidi na chunusi, kuvimba kwa vinyweleo, mzio, fangasi (mashilingi), vipele vya jasho au kuumwa na wadudu. Kwa baadhi ya watu wenye VVU na kinga dhaifu kuna vipele vinavyowasha sana (pruritic papular eruption) mikononi, miguuni, mgongoni na kifuani – lakini vipele haviwezi kuthibitisha VVU. Njia pekee ni kupima.

Kwa kichanga wa wiki 2 anayenyonya vizuri, kupata haja mara 1 hadi 6 au zaidi kwa siku ni kawaida, na kinyesi huweza kuwa kidogo au kingi, njano-kijani, laini au majimaji, chenye vipande kama mbegu. Kamasi kidogo mara moja moja ni kawaida pia – hutengenezwa na utumbo na huonekana zaidi mtoto akiwa na mafua (anameza makamasi) au anaota meno baadaye. Choo kigumu (constipation) ni nadra kwa mtoto anayenyonya maziwa ya mama pekee: kinyesi kigumu kama vijiwe, kulia sana anapojisaidia na tumbo kuvimba ndiyo dalili; kukaa siku kadhaa bila haja baada ya wiki 4–6 huku kinyesi kikiwa laini si choo kigumu. Ishara kwamba anakula vizuri: nepi 6+ za mkojo kwa siku na kuongezeka uzito. Dalili za hatari: kinyesi cheupe/kijivu/kama udongo (mirija ya nyongo – dharura), damu au kamasi nyingi zenye damu, nyeusi baada ya siku 4, majimaji mengi mara nyingi na kulegea, kutopata haja saa 48 za kwanza, tumbo kuvimba na kutapika kijani, homa au kutonyonya.

Maumivu yanayoendelea miezi 3 au zaidi baada ya vipele vya mkanda wa jeshi kupona huitwa postherpetic neuralgia (PHN) – virusi vya varicella-zoster huharibu mishipa ya fahamu, na mishipa hiyo huendelea kutuma ishara za maumivu. Hutokea zaidi kwa wenye umri wa miaka 50+, walio na maumivu makali na vipele vingi wakati wa ugonjwa, mkanda wa jeshi wa usoni/jichoni, na kinga dhaifu (VVU, saratani, dawa). Maumivu huweza kuwa ya kuungua, kuchoma kama sindano, umeme, au ngozi kuuma ikiguswa hata na nguo. Tiba (kwa daktari): dawa za maumivu ya mishipa (gabapentin, pregabalin), dawa za kundi la amitriptyline kwa dozi ndogo, plasta ya lidocaine au krimu ya capsaicin kwenye ngozi; paracetamol na NSAIDs hazisaidii sana maumivu haya. Mbinu zisizo za dawa: nguo laini, barafu/kitambaa baridi, kuendelea na shughuli, na msaada wa kisaikolojia kwa maumivu sugu. Kinga bora: dawa za virusi (acyclovir/valacyclovir) zikianzwa ndani ya saa 72 za vipele hupunguza ukali wa ugonjwa, na chanjo ya mkanda wa jeshi (recombinant – Shingrix) kwa watu wa miaka 50+ hupunguza sana hatari ya mkanda wa jeshi na PHN. Wengi hupata nafuu ndani ya mwaka. Makala hii haitoi dozi.

Makala hii ni ya elimu ya afya; haitoi maelekezo ya kutumia dawa. Damu iliyotoka kwa siku moja tu baada ya misoprostol inaweza kumaanisha kuwa mimba haijatoka kikamilifu au haijatoka kabisa. Kwa mimba changa sana, wakati mwingine mimba hutoka ikiwa na damu kidogo na kwa muda mfupi. Haiwezekani kujua tofauti hii bila uchunguzi wa kitabibu.

Kwa mzunguko wa hedhi wa siku 28, ambapo siku ya kwanza ya hedhi ni siku ya 1, ovulesheni hutokea karibu siku ya 14. Siku za kushika mimba ni siku 6: siku 5 kabla ya ovulesheni na siku yenyewe, yaani karibu siku ya 9 hadi 14. Siku 2 kabla ya ovulesheni na siku ya ovulesheni ndizo zenye nafasi kubwa zaidi.