Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Historia ya tiba ina mifano ambapo maarifa ya jamii yalikuja kuthibitishwa na utafiti: gome la mti wa willow kwa maumivu na homa lilileta aspirin; mmea wa Artemisia annua uliotumika China kwa homa ulileta artemisinin, msingi wa dawa za sasa za malaria (Tuzo ya Nobel 2015); maziwa ya kwanza ya mama (colostrum) ambayo baadhi ya jamii yalitupwa ni muhimu kwa kinga ya mtoto; asali hutumika kwa majeraha na michomo – kuna ushahidi wa wastani kwa baadhi ya majeraha. Somo ni kuchunguza maarifa ya jamii kwa tafiti, si kuyakubali au kuyakataa bila ushahidi. Mimea mingi ya asili haijathibitishwa, na baadhi ni hatari.

Kwa miongo mingi, vidonda vya tumbo vilidhaniwa kusababishwa hasa na msongo, pilipili na tindikali nyingi. Mwaka 1982, Barry Marshall na Robin Warren waligundua bakteria Helicobacter pylori, na sasa tunajua visababishi vikuu viwili ni H. pylori na dawa za maumivu za kundi la NSAID (ibuprofen, diclofenac, aspirin) – walipata Tuzo ya Nobel 2005. Kutibu H. pylori kwa mchanganyiko wa antibayotiki na dawa ya kupunguza asidi huponya na kuzuia vidonda kujirudia. Msongo, pombe, sigara na pilipili huweza kuzidisha dalili, lakini si visababishi vikuu. Historia hii – pamoja na mifano kama tiba ya homoni ya komahedhi kudhaniwa kulinda moyo – inaonyesha sayansi hujisahihisha kwa ushahidi mpya.

Hedhi ni kutoka kwa damu pamoja na utando wa ndani wa kizazi (endometriamu), ute na seli, mimba isipotungwa. Hutokea kwa sababu homoni ya projesteroni hushuka na utando kubomoka. Kwa kawaida hudumu siku 2 hadi 7 (si zaidi ya 8), mzunguko ukiwa siku 24 hadi 38, na damu jumla ni chini ya vijiko 6 (ml 80). Rangi hubadilika kutoka nyekundu angavu hadi kahawia au nyeusi damu ikikaa muda mrefu – kawaida. Mabonge madogo ni kawaida; mabonge makubwa kuliko sarafu ya shilingi 200 (cm 2.5), kubadilisha pedi kila saa, maumivu yanayozuia shughuli au harufu mbaya ni dalili za kuchunguzwa.

Kipimo cha kupevuka kwa yai (LH test) hutambua ongezeko la homoni ya LH kwenye mkojo, linalotokea saa 24–36 kabla ya yai kutoka. Siku ya kipimo chanya na siku 2 zinazofuata ndizo bora zaidi kwa ngono kwa anayetafuta mimba. Anza kupima karibu siku 17 kabla ya hedhi inayotarajiwa (mf. siku ya 11 kwa mzunguko wa siku 28); kwa mzunguko usio wa kawaida tumia mzunguko mfupi zaidi. Pima mara 1–2 kwa siku, mchana (si mkojo wa kwanza wa asubuhi), bila kunywa maji mengi saa 2 kabla. Chanya ni mstari wa kipimo wenye rangi sawa au nzito kuliko mstari wa udhibiti – mstari hafifu ni hasi. Kipimo hakithibitishi kuwa yai limetoka; PCOS, umri karibu na komahedhi na dawa fulani huleta chanya ya uongo. Ngono kila siku 1–2 katika dirisha la rutuba inatosha bila vipimo kwa wengi.

Uvimbe ndani ya shavu la mdomo mara nyingi hutokana na kujing'ata, meno makali au meno bandia, uvimbe wa maji wa tezi ya mate (mucocele), jipu la jino au fizi, maambukizi ya tezi za mate, na vinundu visivyo saratani (fibroma, lipoma, papilloma). Mara chache ni saratani ya kinywa – hatari kubwa kwa wanaovuta sigara, kutafuna tumbaku au ugoro, kunywa pombe nyingi, na wenye HPV – au Kaposi sarcoma (madoa au uvimbe wa zambarau) kwa wanaoishi na VVU. Uvimbe unaodumu zaidi ya wiki 2, unaokua, unaotoa damu au kidonda kisichopona unahitaji uchunguzi.

Uvimbe kwenye mashavu ya uke ni hali ya mashavu makubwa au madogo ya uke kuvimba, upande mmoja au yote mawili, kwa sababu ya maambukizi, mzio, kuziba kwa tezi, jeraha au, mara chache, uvimbe usio saratani au saratani. Visababishi vinavyoonekana zaidi ni sisti au jipu la tezi ya Bartholin, fangasi, maambukizi ya bakteria, malengelenge, mzio wa sabuni au pedi, na msuguano.