Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kwa watu wanaoishi na VVU waliogundulika mapema na wanaotumia ARV vizuri, matatizo ya ubongo ni nadra. Kwa wasiotumia dawa au wenye kinga ndogo sana (CD4 chini ya 200), ubongo na neva huweza kuathirika: homa ya uti wa mgongo ya cryptococcus (kichwa kikali kinachoendelea wiki kadhaa, homa, kutapika, kuona ukungu), TB ya ubongo, toxoplasmosis (udhaifu wa upande mmoja, degedege), PML, na kupungua kwa uwezo wa kufikiri (HIV-associated neurocognitive disorder). Neva za miguu huweza kuuma au kufa ganzi. Kichwa kikali pamoja na homa kwa mtu mwenye VVU ni dharura. WHO hushauri kupima CrAg kwa wenye CD4 chini ya 200 kabla ya kuanza ARV.

VVU vinaweza kuleta dalili zinazoonekana kichwani na usoni, hasa kinga inaposhuka: magamba mengi ya ngozi ya kichwa na uso (seborrheic dermatitis), mapunye na fangasi, vipele vinavyowasha, mkanda wa jeshi usoni, nywele kukatika au kuwa nyembamba, tezi kuvimba shingoni, fangasi na vidonda mdomoni, utando mweupe pembeni mwa ulimi, na madoa ya zambarau ya Kaposi. Hata hivyo, hakuna dalili hizi inayothibitisha VVU – zote hutokea pia kwa watu wasio na VVU. Kipimo ndicho jibu; ukiwa na VVU, ARV hufanya dalili nyingi hizi kupotea.

Maumivu ya kichwa sehemu ya juu (utosini) kwa watu wazima mara nyingi ni maumivu ya msongo – hisia ya kubanwa kama mkanda – yanayohusiana na uchovu, kukosa usingizi, msongo wa mawazo na misuli ya shingo. Visababishi vingine ni kipandauso, kutumia dawa za maumivu siku nyingi (kichwa cha dawa), kukosa maji, kahawa au pombe, na macho kuchoka. Presha ya kawaida mara chache huleta kichwa – isipokuwa ikiwa juu sana (180/120 au zaidi). Kichwa cha ghafla kikali sana, chenye homa na shingo kukakamaa, au chenye udhaifu wa mwili ni dharura.

Hisia ya joto, "mvuke" au kuchoma juu ya kichwa mara nyingi hutokana na maumivu ya kichwa ya msongo (tension headache), kipandauso, msongo na wasiwasi, au neva za ngozi ya kichwa kuwa nyeti (scalp dysesthesia). Visababishi vingine ni mkanda wa jeshi (huanza kwa kuchoma siku chache kabla ya vipele kutokea), ugonjwa wa ngozi (seborrheic dermatitis, psoriasis), mzio wa dawa za nywele au rangi, kuchomwa na jua, homa, na kukaribia komahedhi. Presha ya juu mara nyingi haina dalili, lakini ipimwe. Kuchoma pamoja na kichwa kikali cha ghafla, udhaifu au kuchanganyikiwa ni dharura.

Maumivu ya kichwa kwa mtu mwenye VVU hayana sifa maalum zinazoyatofautisha – hivyo kichwa kuuma peke yake si dalili ya kuthibitisha VVU. Wiki 2–4 baada ya maambukizi mapya, baadhi hupata kichwa kuuma pamoja na homa, koo kuuma, vipele na tezi kuvimba. Kwa wanaoishi na VVU, sababu nyingi ni zile zile za kila mtu (msongo, kipandauso, macho, sinus), au madhara ya baadhi ya ARV wiki za mwanzo (mfano dolutegravir kwa baadhi). Hatari ni kwa wenye kinga ndogo (CD4 chini ya 200) au wasiotumia ARV: kichwa kikali kinachoendelea kwa siku au wiki, pamoja na homa, kutapika, shingo kukakamaa, kuona ukungu au kuchanganyikiwa – huweza kuwa cryptococcal meningitis, TB ya ubongo au toxoplasmosis – dharura.

Ndiyo. Wanandoa wenye hali tofauti ya VVU wanaweza kuishi maisha ya kawaida ya kingono na kupata watoto wasio na VVU. Msingi ni mwenza mwenye VVU kutumia ARV kila siku hadi virusi visipimike (viral load chini ya 200, kwa miezi 6 au zaidi) – tafiti kubwa (PARTNER, HPTN 052) hazikuonyesha maambukizi yoyote kwa ngono katika hali hiyo (U=U / K=K). Mwenza asiye na VVU anaweza pia kutumia PrEP, hasa kabla virusi havijashuka, wakati wa kutafuta mtoto, au ukiwa na shaka kuhusu ufuasi wa dawa. Kondomu hulinda pia magonjwa mengine ya zinaa na mimba isiyopangwa. Pimeni pamoja mara kwa mara.