Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Homa, tumbo kujaa na kuunguruma, kukosa choo na midomo mikavu ni dalili za nini?
Homa kwa siku kadhaa hadi wiki moja pamoja na tumbo kujaa na kuunguruma, kukosa choo, mdomo mkavu, kukosa hamu ya kula na udhaifu ni dalili zinazohitaji uchunguzi wa kituo cha afya, si dawa za dukani. Kwa Tanzania, visababishi muhimu ni homa ya matumbo (typhoid) – homa inayopanda taratibu kwa siku kadhaa, kichwa kuuma, tumbo kuuma, choo kigumu au kuharisha, na ulimi mchafu; malaria – homa, kutetemeka na uchovu; maambukizi ya njia ya mkojo; maambukizi mengine ya tumbo; na hali za upasuaji kama kidole tumbo au kuziba kwa utumbo, ambapo tumbo huvimba sana, mtu hutapika na hapati choo wala gesi.
Uwezekano wa kupata mimba baada ya kufungua mirija ya uzazi
Baada ya kufunga kizazi kwa kukata mirija (BTL), upasuaji wa kuunganisha mirija unawezekana kwa baadhi ya wanawake, lakini ni wa gharama, unapatikana hospitali chache, na mafanikio ya kupata mimba ni kati ya asilimia 30 na 70, yakipungua kadri umri unavyoongezeka. Pia huongeza hatari ya mimba kutunga nje ya kizazi. IVF ni njia mbadala isiyotegemea mirija.
Mzunguko wa hedhi wa siku 28
Mzunguko wa hedhi ni mfululizo wa mabadiliko ya homoni yanayodhibitiwa na ubongo (haipothalamasi na tezi ya pituitari) na ovari, unaoandaa mwili kwa mimba kila mwezi. Siku ya kwanza ya hedhi ni siku ya 1 ya mzunguko. Katika nusu ya kwanza, homoni ya FSH hukuza yai na estrojeni hunenepesha ukuta wa kizazi; katikati, homoni ya LH hupanda ghafla na yai hutoka – karibu siku ya 14 kwa mzunguko wa siku 28; katika nusu ya pili, projesteroni huandaa ukuta kupokea mimba. Mimba isipotungwa, homoni hushuka na ukuta hubomoka – hedhi.
Je, maumivu ya tumbo chini ya kitovu yanayokuja na kupotea baada ya hedhi ya kwanza ya abortion husababishwa na nini?
Maumivu madogo chini ya kitovu yanayokuja na kupotea baada ya hedhi ya kwanza baada ya kutoa mimba mara nyingi hutokana na kizazi kuendelea kusinyaa kurudi kwenye ukubwa wake, mabadiliko ya homoni mwili unaporudi kwenye mzunguko wake, maumivu ya ovulesheni, au maumivu ya hedhi ambayo yanaweza kuwa makali zaidi mzunguko huo wa kwanza.
Je, dawa za kurefusha maisha ARV zinaweza kusababisha upungufu wa nguvu za kiume?
Kwa wanaume wengi, ARV hazileti upungufu wa nguvu za kiume – mara nyingi tatizo hutokana na VVU wenyewe, msongo, kisukari, presha au umri. Baadhi ya dawa za zamani zinaweza kuchangia kwa wachache. Usiache ARV; ongea na mtoa huduma CTC, kuna njia za kusaidia.
Vidonge vya uzazi wa mpago huzuia mimba baada ya kutumia muda gani?
Vidonge mchanganyiko vikianzishwa ndani ya siku 5 za mwanzo wa hedhi hukinga mara moja. Vikianzishwa baada ya siku ya 5, vinahitaji siku 7 za kumeza kabla ya kukinga – tumia kondomu au epuka tendo siku hizo. Vidonge vya progestin pekee (POP) vikianzishwa baada ya siku ya 5 vinahitaji siku 2. Kama kuna uwezekano wa mimba, pima kwanza.