Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Maumivu ya viungo (athralgia) husababishwa na majeraha na matumizi kupita kiasi, kuchakaa kwa viungo (osteoarthritis – magoti, nyonga, hasa wazee na wenye uzito mkubwa), gauti, baridi yabisi (rheumatoid arthritis), maambukizi ya virusi kama chikungunya, dengue na hepatitis, na baada ya maambukizi (reactive arthritis). Tanzania pia: selimundu (sickle cell), homa ya baridi yabisi ya moyo kwa watoto na vijana, na gono ya viungo. Kiungo kimoja kuvimba ghafla, cha moto na chekundu pamoja na homa ni dharura – huweza kuwa maambukizi ya kiungo.

Kipimo cha haraka cha VVU cha antibodi ni kadi au kaseti ndogo ya plastiki yenye tundu la kuweka tone la damu (au kijiti cha mate kwa kujipima), na dirisha la matokeo lenye herufi C (mstari wa kudhibiti) na T (mstari wa kipimo). Majibu husomwa ndani ya dakika zilizoandikwa (mara nyingi 15 hadi 20). C peke yake = hasi; C na T (hata T hafifu) = chanya ya awali inayohitaji kuthibitishwa; bila C = batili. Tanzania, kituo hufuata mpangilio wa kitaifa wa vipimo – chanya huthibitishwa kwa kipimo cha pili.

Tatizo la Rh hutokea pale mama ni Rh hasi na mtoto ni Rh chanya: damu ya mtoto ikiingia kwa mama (wakati wa kujifungua, mimba kutoka, damu ya ujauzito, ajali), mwili wa mama huweza kutengeneza kingamwili (anti-D) zinazobaki maisha yote. Katika mimba inayofuata ya mtoto Rh chanya, kingamwili hizo huvuka kondo na kuharibu damu ya mtoto – upungufu wa damu, manjano makali, au kifo tumboni. Kwa hiyo hatari inategemea kama mama alishapata kingamwili kutoka mimba za awali (bila sindano ya anti-D), si mwenza mpya wala kundi lake la ABO. Mimba kutoka si matokeo ya kawaida ya Rh. Kipimo cha kingamwili (indirect Coombs) huonyesha hali, na sindano ya anti-D kwa wakati huzuia tatizo.

Kidonda kimoja kwenye ulimi peke yake hakithibitishi VVU. Visababishi vya kawaida ni kujing'ata, meno makali, chakula cha moto au pilipili, vidonda vya kawaida vya mdomo vinavyohusiana na msongo na upungufu wa vitamini kama B12, foliki na madini ya chuma, na virusi vya herpes. VVU visivyotibiwa, kinga ikishuka, huweza kuleta vidonda vya mdomo vinavyojirudia au vikubwa, fangasi wa mdomoni wenye utando mweupe unaofutika, leukoplakia ya vinyweleo yenye mistari meupe pembeni mwa ulimi isiyofutika, herpes ya muda mrefu, na saratani ya Kaposi yenye baka la zambarau. Vidonda vya mwanzo vya VVU, wiki 2 hadi 4 baada ya maambukizi, huja pamoja na homa, koo kuuma na vipele. Njia pekee ya kujua ni kipimo cha VVU.

Hakuna tofauti iliyothibitishwa ya kucheza tumboni kati ya mtoto wa kiume na wa kike. Imani kwamba mtoto wa kiume hucheza zaidi au kwa nguvu zaidi haina ushahidi wa kisayansi. Kiasi na nguvu ya mikiki hutegemea umri wa mimba, mkao wa mtoto, mahali kondo lilipo, maji ya uzazi na wakati wa siku. Mama huanza kuhisi mikiki kati ya wiki 16 na 24, mara nyingi karibu wiki 18 hadi 20 kwa mimba ya kwanza. Kilicho muhimu kuliko jinsia ni kufahamu mpangilio wa kawaida wa mtoto wako, na kwenda kituo cha afya siku hiyohiyo mikiki ikipungua. Ultrasound ndiyo inayoonyesha jinsia, kuanzia karibu wiki 18 hadi 20.

Kipimo cha VVU cha kinywani (kama OraQuick) hupima kingamwili (antibodi) kwenye majimaji ya fizi. Ni rahisi, hakina sindano na kinaweza kufanywa nyumbani kwa faragha; majibu hupatikana baada ya dakika 20 hadi 40. Kwa sababu hupima antibodi, huweza kukosa maambukizi mapya – kipimo hasi kinaaminika tu kama zimepita wiki 12 tangu tukio la hatari. Jibu chanya ni la awali: lazima lithibitishwe kituo cha afya kabla ya kuanza ARV.