Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Azithromycin si dawa ya UTI – hufika mkojoni kwa kiasi kidogo na haiui vizuri E. coli, bakteria anayesababisha UTI nyingi; hutumika kwa maambukizi ya njia ya hewa na baadhi ya magonjwa ya zinaa kama klamidia. Ciprofloxacin hufanya kazi kwenye mkojo, lakini kwa sasa haipendekezwi kama chaguo la kwanza kwa UTI ya kawaida ya kibofu (cystitis) kwa sababu bakteria wengi wamekuwa sugu, na kwa tahadhari za madhara makubwa nadra (mishipa ya fahamu, tendo/kano, mshipa mkuu wa damu). WHO (AWaRe) na miongozo ya Tanzania hupendekeza dawa kama nitrofurantoin kwa UTI ya kibofu isiyo na matatizo; cipro huachwa kwa hali maalumu kama maambukizi ya figo, kwa maelekezo ya daktari. Uchaguzi sahihi hutegemea uchunguzi, mimba, umri, na – UTI zikijirudia – kipimo cha kuotesha mkojo (culture). Usinunue antibiotiki bila ushauri; makala hii haitoi dozi.

Kwa mujibu wa WHO (2021), kipimo cha shahawa huchukuliwa kuwa cha kawaida kikiwa na angalau manii milioni 16 kwa mililita, na jumla ya angalau milioni 39 kwa bao moja, kiasi cha shahawa angalau mililita 1.4, manii yanayotembea angalau asilimia 42, na yenye umbo la kawaida angalau asilimia 4. Kiwango kilicho chini ya hapo hupunguza – si kuondoa – uwezekano wa mimba.

Ndiyo. Katika wiki za mwanzo baada ya kuambukizwa – kabla kipimo hakijaonyesha – kiasi cha virusi kwenye damu na majimaji ya sehemu za siri huwa kikubwa sana, hivyo mtu huambukiza kwa urahisi zaidi kuliko kipindi kingine bila matibabu. Ndiyo maana, baada ya tukio la hatari, tumia kondomu hadi kipimo cha mwisho (wiki 12) kithibitishe hali yako.

Kikokotoo hiki hukadiria kiwango cha mapigo ya moyo kinachofaa kulingana na umri, mapigo ya kupumzika na aina ya mazoezi. Kwa mtu mzima, mapigo ya kupumzika ya kawaida ni 60 hadi 100 kwa dakika. Kiwango cha juu hukadiriwa kwa 220 kutoa umri; mazoezi ya wastani ni asilimia 50 hadi 70 ya kiwango hicho, na makali asilimia 70 hadi 85. Ni makadirio tu, si mbadala wa ushauri wa daktari.

Midomo kuwasha na kuhisi kama kuna vidonda vinavyotokea na kupotea mara nyingi ni malengelenge ya midomo (herpes simplex): kuwasha au kuchoma kwanza, kisha vipele vidogo vya maji vinavyopasuka na kupona ndani ya siku 7 hadi 10, hujirudia mahali palepale. Visababishi vingine ni mzio wa vipodozi, dawa ya meno au vyakula; midomo kukauka na kulamba mara kwa mara; fangasi kwenye pembe za mdomo; upungufu wa vitamini B na chuma; na kuungua kwa jua. Dawa ya acyclovir ikitumika mapema, mara tu kuwasha kunapoanza, hufupisha malengelenge.

Kikohozi, kamasi nyepesi na homa kwa mtoto mara nyingi ni mafua ya kawaida ya virusi – huisha yenyewe ndani ya siku 7–10, ingawa kikohozi huweza kudumu hadi wiki 3. Mtoto mdogo hupata mafua 6–8 kwa mwaka. Visababishi vingine ni influenza, RSV na bronchiolitis (watoto chini ya miaka 2), nimonia, pumu, mzio, sinusitis na COVID-19. Antibayotiki hazitibu mafua ya virusi. Kazi ya mzazi ni kumpa maji na chakula, kupunguza homa, na kutambua mapema dalili za hatari – hasa kupumua haraka au kifua kuvutika ndani, ambazo huashiria nimonia.