Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Hakuna dawa moja ya "kuongeza damu haraka" inayomfaa kila mtu – tiba hutegemea chanzo na kiwango cha upungufu wa damu. Baada ya kupoteza damu, kama mimba kuharibika, kujifungua au hedhi nzito, chanzo kikuu ni ukosefu wa madini chuma. Vidonge vya madini chuma, mara nyingi pamoja na foliki, ndiyo tiba ya kwanza; hemoglobini (Hb) huanza kupanda ndani ya wiki 2 hadi 4, lakini vidonge hutumika kwa miezi 3 zaidi baada ya Hb kurudi kawaida ili kujaza akiba ya chuma mwilini.

Kwa mwanamke mwenye mzunguko wa siku 26, ukihesabu siku ya kwanza ya hedhi kuwa siku ya 1, yai hutoka takriban siku ya 12, yaani siku 14 kabla ya hedhi inayofuata. Siku za hatari za kupata mimba ni siku 5 kabla ya yai kutoka pamoja na siku yenyewe, yaani takriban siku ya 7 hadi ya 12. Kwa kuwa mbegu za kiume zinaweza kuishi hadi siku 5, tendo la ndoa siku za mwisho za hedhi, hasa siku ya 6 na 7, linaweza kuleta mimba.

Tafiti zimeonyesha kuwa joto la mwili wa mama kupanda sana (zaidi ya karibu 38.9°C) katika wiki za mwanzo za ujauzito – wakati mrija wa fahamu wa mtoto unaumbwa – huongeza kidogo hatari ya ulemavu kama mgongo wazi. Hii huhusishwa zaidi na homa kali, jacuzzi/bafu za moto sana na sauna kwa muda mrefu. Kuoga maji ya uvuguvugu au ya moto ya kawaida kwa muda mfupi hakupandishi joto la mwili kwa kiasi hicho na hakuna ushahidi wa hatari. Homa wakati wa ujauzito itibiwe mapema kwa paracetamol na kutafuta chanzo; folic acid hupunguza hatari ya ulemavu huu kwa kiasi kikubwa.

Usaha au uchafu wenye harufu mbaya ukeni baada ya mimba kuharibika au kutolewa ni dalili ya maambukizi ya kizazi, mara nyingi kwa sababu ya mabaki ya mimba au utoaji usio salama. Huambatana na homa, maumivu ya tumbo la chini na damu inayoendelea. Ni hali ya hatari kwa sababu maambukizi huweza kuenea damuni (sepsis). Matibabu ni hospitalini: antibayotiki (mara nyingi kwa mshipa mwanzoni) na kuondoa mabaki ya mimba kwa usalama. Huduma ya baada ya mimba kutoka (PAC) ni halali na inapatikana.

Upasuaji mkubwa unaokufanya ulale kitandani au usitembee kwa muda mrefu huongeza hatari ya damu kuganda kwenye mishipa. Vidonge vya vichocheo viwili, pete na kiraka huongeza hatari hiyo zaidi, kwa hiyo WHO haishauri kuvitumia katika hali hiyo. Upasuaji mdogo au mkubwa usio na kutotembea kwa muda mrefu kwa kawaida hauhitaji kuacha. Njia za projestini pekee, kitanzi na kondomu kwa kawaida ni salama. Daktari wa upasuaji ndiye atakushauri kuacha lini na kurudi lini.

Kitabibu, dawa za kutoa mimba (mifepristone na misoprostol) zinaweza kutumika katika miezi 3 ya kwanza, lakini zinahitaji uchunguzi na usimamizi wa mtoa huduma – kuthibitisha umri wa mimba kwa ultrasound, kuondoa mimba nje ya kizazi, na kushughulikia damu nyingi au mabaki. Kwa wiki 12 hatari ya damu nyingi huongezeka. Tanzania, kutoa mimba kunaruhusiwa kisheria hasa kuokoa maisha au afya ya mama, na hufanyika kituoni. ULY CLINIC haitoi maelekezo ya kutoa mimba. Kama tayari umetumia dawa, huduma baada ya mimba kuharibika (PAC) ni haki yako na ni ya siri.