Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Vidonge vya vichocheo viwili (estrojeni + projestini) havishauriwi wiki 6 za kwanza baada ya kujifungua kwa mama anayenyonyesha, na kwa kawaida huepukwa hadi miezi 6 ikiwa mtoto ananyonya zaidi maziwa ya mama, kwa sababu huweza kupunguza maziwa (WHO). Mama anayenyonyesha anashauriwa kutumia vidonge vya projestini pekee, kipandikizi, sindano au kitanzi – njia hizi haziathiri maziwa wala mtoto.

Idadi ya dozi hutegemea aina ya chanjo na hatari ya mtu. Kwa COVID-19, mwongozo wa WHO (2023) unasema: wazee, wenye kinga dhaifu, wajawazito na wahudumu wa afya wapate dozi za msingi pamoja na nyongeza (kila miezi 6 hadi 12 kwa walio hatarini zaidi); watu wazima wenye afya wapate dozi za msingi na nyongeza moja; watoto wenye afya – kwa kawaida si kipaumbele. Chanjo nyingine (pepopunda, homa ya ini B, HPV) zina ratiba zake.

Kuchubuka ngozi sehemu za siri ni ngozi ya juu kuondoka na kuacha eneo jekundu, linalouma, kuwasha au kuungua, kwa wanawake na wanaume. Sababu ya kawaida ni msuguano unaotokana na nguo za ndani zinazobana, joto na jasho, kutembea au mazoezi, na tendo la ndoa bila maandalizi ya kutosha au kilainishi. Sababu nyingine ni fangasi, uvimbe wa ngozi wa mguso kutokana na sabuni, manukato, dawa za kuosha uke, kondomu za mpira au vilainishi, kunyoa, herpes, magonjwa ya ngozi kama soriasisi (psoriasis) na lichen sclerosus, na mara chache kaswende.

Maumivu wakati wa kujamiana yanayojirudia, hata vipimo vikiwa safi, mara nyingi hupungua kwa mbinu rahisi: maandalizi marefu hadi uke uloe vizuri, kilainishi chenye maji au silikoni, kuingia taratibu, na mikao inayompa mwanamke udhibiti wa kina na kasi, kama mwanamke juu au kulala ubavu kwa ubavu. Kulegeza misuli kwa kupumua kwa kina na kuzungumza wazi na mwenzi husaidia pia.

Mimba bila kumwagiwa ndani inawezekana lakini uwezekano ni mdogo: majimaji ya kwanza (pre-ejaculate) kwa baadhi ya wanaume huwa na mbegu hai, na kumwaga nje mara nyingi hushindwa (karibu 1 kati ya 5 kwa mwaka). Maumivu ya tumbo siku chache baada ya ngono ya kwanza mara nyingi hutokana na msuguano, misuli kukaza kwa wasiwasi, uovuleshaji au maambukizi ya mkojo – si dalili ya mimba, kwa sababu dalili za mimba huanza wiki kadhaa baadaye. Kutotoka damu tendo la kwanza ni kawaida kwa wengi; bikira si kipimo cha uaminifu. Uhakika hupatikana kwa kipimo cha mimba cha mkojo wiki 3 baada ya ngono au hedhi ikichelewa. Ndani ya saa 72 – P2 inaweza kuzuia mimba.

Kuwashwa mgongoni husababishwa zaidi na matatizo ya ngozi: ngozi kavu (hasa wazee, kuoga maji ya moto sana, sabuni kali), mzio au harara ya sabuni, manukato, nguo au mafuta, vipele vya jasho, fangasi (mabaka ya mviringo au madoa ya rangi – tinea versicolor), upele (scabies), chunusi za mgongo, ukurutu na psoriasis. Kuna hali maalumu ya mgongo inayoitwa notalgia paresthetica – kuwasha kwa muda mrefu sehemu moja chini ya bega (mara nyingi upande mmoja) ikiwa na doa la rangi nyeusi kidogo, kutokana na mishipa ya fahamu kubanwa kwenye uti wa mgongo. Kuwashwa mwili mzima bila vipele huweza kuashiria magonjwa ya ndani: ini (pamoja na manjano), figo sugu, tezi ya shingo, kisukari, upungufu wa madini chuma, VVU, matatizo ya damu kama lymphoma (hasa pamoja na jasho usiku na kupungua uzito), dawa, au ujauzito. Uchunguzi hutegemea dalili: kuangalia ngozi, sampuli ya fangasi/upele, na vipimo vya damu (Hb, ferritin, ini, figo, sukari, TSH, VVU). Tiba hulenga chanzo pamoja na kulainisha ngozi.