Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Homa ya ini B kwa mjamzito huweza kumwambukiza mtoto, hasa wakati wa kujifungua. Takriban watoto 9 kati ya 10 wanaoambukizwa wakati wa kuzaliwa hupata maambukizi sugu, na karibu 1 kati ya 4 wao hufa baadaye maishani kwa ugonjwa sugu wa ini au saratani ya ini. Maambukizi haya huzuilika kwa kiasi kikubwa: kupima wajawazito wote, dawa ya tenofovir kwa wanaostahili kuanzia wiki 28, na chanjo ya mtoto ndani ya saa 24 baada ya kuzaliwa.

Kifafa ni hali ya kupata degedege (mishtuko ya ubongo) mara kwa mara bila homa wala chanzo cha muda. Degedege moja peke yake – hasa la homa kwa mtoto wa miezi 6 hadi miaka 5 – si kifafa. Dalili hutofautiana: kukakamaa na kutetemeka mwili mzima, kutikisa kiungo kimoja, kukodoa macho na kutoitikia kwa sekunde chache (absence), au kuanguka ghafla. Visababishi ni kukosa oksijeni wakati wa kuzaliwa, maambukizi ya ubongo (meningitis, malaria kali), majeraha ya kichwa, vinasaba, na mara nyingi hakijulikani. Dawa za kifafa hudhibiti degedege kwa watoto wengi, na baadhi huacha kifafa wakikua. Watoto wengi wenye kifafa husoma na kucheza kama wengine.

Hedhi ni kutoka kwa ukuta wa ndani wa mfuko wa uzazi pamoja na damu, kila mzunguko yai lisipo rutubishwa. Kwa mtu mzima, mzunguko wa kawaida ni siku 24–38 (FIGO), damu hudumu hadi siku 8, na kiasi hutofautiana – siku 1–2 za mwanzo huwa nzito zaidi. Hedhi ya siku 3 yenye damu nyingi siku ya pili na kuisha siku ya tatu ni kawaida. Rangi huanzia nyekundu hadi kahawia/nyeusi mwanzoni na mwishoni. Hedhi ya kwanza huja kati ya miaka 10 na 15, na hukoma karibu miaka 45–55. Damu nyingi, maumivu makali, damu kati ya hedhi au baada ya tendo zinahitaji uchunguzi.

Watoto wa miaka 2 hadi 6 kwa kawaida huwa na nguvu nyingi, hupenda kukimbia na huzingatia jambo moja kwa muda mfupi. Uchangamfu huwa tatizo pale mtoto hatulii kabisa hata akielekezwa, harakati hazina lengo, hujiweka hatarini mara kwa mara, na tabia hizi zinaonekana nyumbani na shuleni kwa zaidi ya miezi 6 na kuathiri kujifunza na mahusiano. Hii inaweza kuwa ADHD, lakini pia kukosa usingizi, njaa, msongo nyumbani, matatizo ya kusikia au kuona, au matumizi mengi ya skrini. Utambuzi hufanywa na mtaalamu, si kwa dalili moja.

Hakuna idadi ya lazima – kila mwanaume ni tofauti, na kumwaga mara chache au mara nyingi hakuna madhara kwa mwanaume mwenye afya. Tafiti za muda mrefu zimeonyesha wanaume waliomwaga mara 21 au zaidi kwa mwezi walikuwa na hatari ndogo kidogo ya saratani ya tezi dume kuliko waliomwaga mara 4 hadi 7 – lakini huu ni uhusiano, si uthibitisho kwamba kumwaga kunazuia saratani. Kwa wanaotafuta mimba, tendo kila siku 1 hadi 2 siku za hatari ni bora.

PEP ni ARV za siku 28 anazopewa mtu ndani ya saa 72 baada ya hatari ya kupata VVU. Kwa siku hizo 28 ni salama kwa wengi; maudhi kama uchovu, kichefuchefu, kichwa kuuma na kukosa usingizi huisha haraka. Madhara makubwa ya figo au ini ni nadra na hufuatiliwa kwa vipimo. PEP haipaswi kutumika muda mrefu au mara kwa mara – anayeihitaji mara nyingi anafaa PrEP.