Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Mabaka kwenye uume: Dalili, Sababu, Uchunguzi na Matibabu
Mabaka kwenye uume mara nyingi si hatari. Visababishi vya kawaida ni fangasi na uvimbe wa kichwa cha uume (balanitis) – hasa kwa wasiotahiriwa na wenye kisukari; mzio au muwasho wa sabuni na kondomu; mabaka ya dawa (fixed drug eruption) – doa jeusi au jekundu linalorudi mahali palepale kila unapotumia dawa fulani kama cotrimoxazole au NSAID; ukurutu, soriasisi, lichen planus na lichen sclerosus; vitiligo (mabaka meupe yasiyowasha); na kaswende. Mara chache ni hatua za kabla ya saratani – baka jekundu laini au kidonda kisichopona, hasa kwa wazee wasiotahiriwa. Baka lisilopona wiki 4–6 linahitaji uchunguzi.
Je, mabonge yanayofuatiwa na damu kidogo baada ya dawa ya kutoa mimba ni ishara ya mafanikio?
Baada ya mimba kutoka kwa dawa, kwa kawaida damu nyingi yenye mabonge na maumivu ya tumbo hutokea siku ya kwanza (mimba hutoka), kisha damu hupungua na kuwa nyepesi, ikiendelea kidogo kwa wiki 1–2 au zaidi. Mpangilio huu unaashiria mimba huenda imetoka – lakini hauthibitishi. Mimba huweza kubaki kwa sehemu (mabaki) au kuendelea kwa wachache, na mimba nje ya kizazi haitoki kwa dawa. Njia za uhakika: kipimo cha mkojo wiki 3–4 baadaye (kipimo cha mapema huweza kubaki chanya kwa sababu ya hCG iliyobaki), kipimo cha hCG ya damu kushuka, au ultrasound kama kuna dalili. Dalili za mimba kuendelea, kutokuwa na damu kabisa, au damu nyingi/homa zinahitaji kituo. Huduma baada ya kutoa mimba (PAC) ni halali Tanzania na ni ya siri. Makala hii ni taarifa tu, haitoi maelekezo ya dawa.
Kikokotoo: Kipimo cha mimba kwa mkojo baada ya Mimba kutoka
Kikokotoo hiki hukupa makadirio ya kama kipimo cha mimba cha mkojo bado kinaweza kuwa chanya kwa sababu ya homoni (hCG) iliyobaki baada ya mimba kutoka – iwe kwa dawa, kusafishwa au yenyewe. Kwa mimba ya miezi 3 ya kwanza, hCG kwa kawaida hushuka hadi kipimo cha mkojo kuwa hasi ndani ya wiki 2 hadi 4 (wakati mwingine hadi wiki 6). Kipimo chanya baada ya muda huo kinaweza kumaanisha mabaki, mimba mpya au mimba zabibu. Kikokotoo hakithibitishi mimba.
Rangi ya Dawa kwenye Matibabu: Mwongozo kwa Mgonjwa
Rangi ya dawa haina uhusiano na nguvu ya dawa – kinachotibu ni kiambato hai (active ingredient) na kiwango chake. Rangi, umbo, ukubwa na ladha hutokana na viambato visivyo hai (excipients) vinavyowekwa na kila mtengenezaji, hivyo dawa ileile (mfano amoxicillin au paracetamol) huweza kuwa na rangi tofauti kutoka viwanda tofauti, au hospitalini dhidi ya duka la dawa. Kabla ya kukataa dawa, angalia jina la kiambato na kiwango kwenye pakiti. Mabadiliko ya rangi yanayopaswa kukutia shaka ni dawa kubadilika rangi ndani ya pakiti, kuyeyuka, harufu ya ajabu, au pakiti bila usajili – huweza kuwa imeharibika au bandia. Wachache wana mzio wa rangi fulani (mfano tartrazine).
Umri gani uanze kusafisha meno ya mtoto?
Anza kusafisha kinywa mapema. Kabla ya meno, futa fizi kwa kitambaa safi chenye unyevu. Jino la kwanza likitoka, mara nyingi karibu miezi 6, safisha mara 2 kwa siku kwa mswaki laini wa mtoto, na dawa ya meno yenye floraidi kiasi cha punje ya mchele. Kuanzia miaka 3, tumia kiasi cha punje ya njegere. Mzazi amsafishe mtoto, na mtoto ateme bila kusukutua sana.
Mambo ya kufanya endapo hushiki mimba
Kama mmejamiiana bila kinga kwa mwaka 1 (au miezi 6 kama mwanamke ana miaka 35+) bila kupata mimba, hali hii huitwa ugumba na inahitaji uchunguzi wa wote wawili – mwanamke na mwanaume. Daktari bingwa wa uzazi hufanya vipimo vya uovuleshaji, homoni, mirija, kizazi na mbegu za kiume, kisha hutoa tiba kulingana na chanzo: dawa za kuchochea mayai, upasuaji mdogo au IVF.