Maambukizi ya minyoo kwa watoto: Dalili Visababishi, Uchunguzi na Matibabu

Maambukizi ya minyoo ni miongoni mwa maambukizi yanayowapata watoto katika maeneo mengi yenye changamoto za upatikanaji wa maji salama, vyoo bora na usafi wa mazingira. Watoto wanaweza kuambukizwa wanapocheza kwenye udongo uliochafuliwa, kula chakula au kunywa maji yenye mayai au mabuu ya minyoo, kutembea bila viatu kwenye udongo wenye mabuu, au kugusana na mazingira yaliyochafuliwa.

Si kila mtoto mwenye minyoo huwa na dalili. Maambukizi madogo yanaweza kukaa bila kuonekana, lakini maambukizi mengi au ya muda mrefu yanaweza kusababisha maumivu ya tumbo, kuharisha, upungufu wa damu, utapiamlo, kudumaa kwa ukuaji na, katika hali kali, kuziba kwa utumbo au madhara katika viungo vingine vya mwili.

Kwa hiyo, si sahihi kudhani kwamba kila mtoto mwenye maumivu ya tumbo, kukosa hamu ya kula au kukonda ana minyoo. Dalili hizo zinaweza kusababishwa na magonjwa mengi, na wakati mwingine uchunguzi unahitajika ili kujua chanzo.

Maana ya maambukizi ya minyoo kwa watoto

Maambukizi ya minyoo ni hali ambapo mtoto huingiliwa na vimelea wa kundi la minyoo wanaoweza kuishi katika utumbo au, kwa baadhi ya aina, kupitia hatua mbalimbali katika sehemu nyingine za mwili.

Minyoo wanaowapata watoto si aina moja. Baadhi huishi hasa kwenye utumbo na hutengeneza mayai yanayotoka pamoja na kinyesi. Mayai hayo yanaweza kuchafua udongo, maji au chakula na baadaye kuingia tena mwilini mwa mtoto.

Aina nyingine huingia kupitia ngozi, hasa mtoto anapotembea bila viatu kwenye udongo uliochafuliwa. Kuna pia aina zinazohusishwa na maji yenye vimelea maalumu na aina nyingine zinazoweza kuhusishwa na wanyama. Kwa hiyo, njia ya maambukizi na matibabu hutegemea aina ya mnyoo.

Aina kuu za minyoo wanaoweza kuwaambukiza watoto

Minyoo mviringo

Hawa huishi katika utumbo na mtoto huambukizwa hasa kwa kumeza mayai yaliyokomaa kutoka kwenye mazingira yaliyochafuliwa.

Maambukizi machache yanaweza yasisababishe dalili, lakini maambukizi mengi yanaweza kusababisha maumivu ya tumbo, kukosa hamu ya kula, kutapika au hata kuziba kwa utumbo.

Wakati wa mzunguko wa maisha yao, baadhi ya minyoo hawa hupitia kwenye mapafu kabla ya kurudi kwenye utumbo. Hivyo mtoto anaweza kupata kikohozi wakati wa hatua hiyo.

Minyoo mijeledi

Aina hii huishi kwenye sehemu ya mwisho ya utumbo. Maambukizi madogo yanaweza yasiwe na dalili, lakini maambukizi makubwa yanaweza kusababisha kuharisha kwa muda mrefu, maumivu ya tumbo, damu kwenye kinyesi na udhaifu.

Kwa mtoto aliyeambukizwa kwa kiwango kikubwa na kwa muda mrefu, tatizo linaweza kuathiri lishe na ukuaji.

Minyoo wa ndoana

Hawa ni minyoo ambao mabuu yao yanaweza kupenya kupitia ngozi, hasa mtoto anapotembea bila viatu kwenye udongo uliochafuliwa.

Baada ya kuingia mwilini, wanaweza kufika kwenye utumbo na kusababisha upotevu wa damu taratibu. Hii inaweza kusababisha upungufu wa damu, udhaifu na kuathiri ukuaji wa mtoto ikiwa maambukizi ni makubwa au ya muda mrefu.

Minyoo wa sehemu ya haja kubwa

Aina hii huwapata sana watoto na hujulikana zaidi kwa kusababisha kuwashwa sana kuzunguka njia ya haja kubwa, hasa wakati wa usiku.

Mtoto anaweza kujikuna akiwa amelala na mayai yanaweza kubaki kwenye vidole, kucha, nguo au mashuka na baadaye kuingia tena mdomoni. Hivyo maambukizi yanaweza kujirudia mara kwa mara.

Minyoo wanaosababisha kichocho

Minyoo hawa huhusishwa na maji ya maeneo yenye maambukizi. Mtoto anaweza kuambukizwa wakati ngozi inapogusana na maji yenye mabuu ya vimelea hao.

Aina fulani huathiri zaidi mfumo wa mkojo na nyingine mfumo wa utumbo. Maambukizi ya muda mrefu yanaweza kusababisha madhara makubwa kwenye viungo vilivyoathirika.

Epidemiolojia

Maambukizi ya minyoo yanapatikana duniani kote, lakini mzigo mkubwa zaidi hupatikana katika maeneo ya tropiki na nusu tropiki yenye changamoto za usafi wa mazingira, maji salama na huduma za vyoo.

Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa zaidi ya watu bilioni 1.5 duniani wameambukizwa minyoo wanaoenezwa kupitia udongo, huku watoto wa umri wa kwenda shule na watoto wadogo wakiwa miongoni mwa makundi yaliyo katika hatari kubwa.

Maambukizi haya huathiri zaidi jamii ambazo watoto huishi katika mazingira yenye uchafu wa kinyesi, maji yasiyo salama na upatikanaji mdogo wa huduma bora za usafi. Hata hivyo, mtoto anaweza kupata maambukizi katika eneo lolote ikiwa anakutana na mazingira yenye vimelea.

Mara nyingi tatizo huwa kubwa zaidi katika maeneo ambayo maambukizi yanaendelea kurudiwa. Mtoto anaweza kutibiwa lakini akaambukizwa tena ikiwa mazingira yanayomzunguka bado yana vimelea.

Njia ambazo mtoto anaweza kupata maambukizi

Mtoto anaweza kuambukizwa kwa njia mbalimbali kulingana na aina ya mnyoo.

1. Kuweka mikono mdomoni

Mtoto akicheza kwenye udongo uliochafuliwa na kinyesi kisha akaweka vidole mdomoni bila kunawa, anaweza kumeza mayai ya minyoo. Hii ni sababu mojawapo inayofanya watoto wadogo kuwa katika hatari zaidi.

2. Kula chakula kilichochafuliwa

Mboga na matunda yanaweza kubeba mayai ya vimelea ikiwa yamepandwa, kuvunwa, kuhifadhiwa au kuandaliwa katika mazingira yaliyochafuliwa. Kuosha, kumenya au kupika vizuri baadhi ya vyakula hupunguza hatari hiyo.

3. Kutembea bila viatu(kutembea peku)

Mabuu wa baadhi ya minyoo wanaweza kupenya kupitia ngozi. Kwa hiyo, mtoto anayezunguka bila viatu kwenye udongo uliochafuliwa anaweza kuambukizwa.

4. Kugusana na maji yenye vimelea

Watoto wanaocheza au kuogelea katika maji yenye vimelea vinavyosababisha kichocho wanaweza kuambukizwa kupitia ngozi.

5. Kujirudishia maambukizi

Baadhi ya minyoo, hasa wale wanaosababisha kuwashwa kwenye njia ya haja kubwa, wanaweza kurudi mwilini baada ya mtoto kujikuna na kisha kuweka mikono mdomoni.

Pathofiziolojia

Baada ya vimelea kuingia mwilini, mnyoo au mabuu yake huendelea na mzunguko wa maisha unaotegemea aina yake.

Baadhi ya mayai hufika kwenye utumbo na kuanguliwa. Minyoo hukua na kuwa wakubwa, kisha huanza kuzalisha mayai ambayo hutoka pamoja na kinyesi. Mayai hayo yanaweza kuchafua mazingira na kuanzisha maambukizi mapya.

Baadhi ya minyoo hupitia katika viungo vingine kabla ya kufika kwenye utumbo. Kwa mfano, minyoo mviringo wanaweza kupita kwenye ini na mapafu kabla ya kurudi kwenye utumbo, jambo linaloweza kusababisha dalili za mfumo wa upumuaji kwa baadhi ya watoto.

Minyoo wa ndoana wanaweza kusababisha upotevu wa damu kutoka kwenye utumbo. Ikiwa mtoto ana maambukizi makubwa kwa muda mrefu, upotevu huo unaweza kuchangia upungufu wa damu na madini ya chuma.

Madhara hutegemea idadi ya minyoo, aina ya mnyoo, muda wa maambukizi, umri wa mtoto na hali yake ya lishe na afya kwa ujumla.

Dalili za maambukizi ya minyoo

Mtoto mwenye maambukizi anaweza kuwa hana dalili kabisa, hasa ikiwa idadi ya minyoo ni ndogo.

Dalili zinazoweza kutokea ni pamoja na:

• Maumivu ya tumbo

• Kuharisha

• Kichefuchefu

• Kutapika

• Kukosa hamu ya kula

• Tumbo kujaa au kuvimba

• Kupungua uzito

• Udhaifu na uchovu

• Upungufu wa damu

• Ukuaji wa mtoto kuwa hafifu

• Kuwashwa sana kuzunguka njia ya haja kubwa, hasa usiku

• Damu kwenye kinyesi

• Kikohozi wakati wa baadhi ya hatua za mzunguko wa minyoo

• Upele au kuwasha kwenye ngozi baada ya mabuu kuingia kupitia ngozi

• Maumivu wakati wa kukojoa au damu kwenye mkojo katika baadhi ya maambukizi ya kichocho

• Maumivu makali ya tumbo katika maambukizi makubwa

• Kuziba kwa utumbo katika maambukizi makubwa sana

Madhara yanayoweza kutokea

Maambukizi ya minyoo yasiyotibiwa yanaweza kuwa na madhara mbalimbali, hasa ikiwa mtoto ana maambukizi mengi au yanayorudia.

Minyoo wa ndoana wanaweza kusababisha upotevu wa damu wa muda mrefu na hivyo kuchangia upungufu wa damu. Hali hii inaweza kuathiri nguvu na uwezo wa mtoto kufanya shughuli za kawaida.

Maambukizi makubwa yanaweza pia kuathiri lishe na ukuaji. Mtoto anaweza kuwa na udhaifu, uzito mdogo au ukuaji usioendana na umri wake.

Katika maambukizi makubwa sana ya baadhi ya minyoo, utumbo unaweza kuziba. Hii ni hali hatari inayoweza kuhitaji matibabu ya hospitali na wakati mwingine upasuaji.

Wakati gani mtoto anahitaji huduma ya dharura?

Mpeleke mtoto kituo cha afya au hospitali haraka ikiwa ana:

• Maumivu makali ya tumbo yasiyoisha

• Tumbo kuvimba sana pamoja na kushindwa kupata choo au kutoa gesi

• Kutapika mara kwa mara na kushindwa kunywa au kula

• Kutapika damu

• Damu nyingi kwenye kinyesi

• Kupoteza fahamu au kuwa mlegevu sana

• Kupumua kwa shida

• Udhaifu mkubwa unaoambatana na dalili za upungufu mkubwa wa damu

• Homa kali pamoja na hali mbaya ya jumla

• Degedege

• Damu nyingi kwenye mkojo

• Dalili kali baada ya mtoto kuingia kwenye maji yenye hatari ya maambukizi

• Kupungua uzito sana au kushindwa kukua pamoja na dalili nyingine zinazoendelea

Mtoto mwenye maumivu makali ya tumbo na kutapika, hasa ikiwa tumbo limevimba na hajapata choo au gesi, anahitaji kuchunguzwa haraka kwa sababu maambukizi makubwa ya baadhi ya minyoo yanaweza kusababisha kuziba kwa utumbo.

Uchunguzi wa maambukizi ya minyoo

Daktari huanza kwa kumuuliza mzazi au mlezi kuhusu dalili za mtoto na mazingira anayoishi.

Maswali yanaweza kuhusisha kama mtoto hutembea bila viatu, hucheza kwenye udongo, hutumia maji gani, anaishi katika mazingira yenye vyoo vya aina gani, amewahi kupata dawa za minyoo lini, na kama kuna watoto wengine wenye dalili zinazofanana.

Historia ya safari, kuogelea au kucheza kwenye maji ya maeneo yenye maambukizi pia inaweza kuwa muhimu.

Vipimo

Uchunguzi wa kinyesi

Kipimo cha kinyesi ni mojawapo ya vipimo muhimu kwa kutafuta mayai au vimelea wa aina mbalimbali za minyoo wa tumboni.

Sampuli inaweza kuchunguzwa kwa kutumia hadubini. Kwa baadhi ya maambukizi, sampuli zaidi ya moja inaweza kuhitajika kwa sababu vimelea haviwezi kuonekana kila wakati katika sampuli moja.

Kipimo maalumu kwa minyoo wa njia ya haja kubwa

Kwa mtoto anayewashwa sana karibu na njia ya haja kubwa hasa usiku, kipimo maalumu cha kukusanya mayai kwenye ngozi inayozunguka njia ya haja kubwa kinaweza kutumika.

Kipimo hiki hufanyika asubuhi kabla mtoto hajaoga, kwenda chooni au kubadilisha nguo. Wakati mwingine hufanyika kwa siku kadhaa ili kuongeza uwezekano wa kugundua mayai.

Vipimo vya damu

Kulingana na dalili, daktari anaweza kuomba kipimo cha damu ili kuangalia upungufu wa damu au mabadiliko mengine yanayoweza kusaidia kutafuta chanzo.

Vipimo maalumu vya damu vinaweza kutumika katika baadhi ya aina za maambukizi, lakini si kila aina ya minyoo inaweza kugunduliwa kwa kipimo cha damu.

Vipimo vya picha

Mtoto mwenye maumivu makali ya tumbo au dalili zinazoashiria kuziba kwa utumbo anaweza kuhitaji vipimo vya picha kulingana na tathmini ya daktari.

Matibabu

Matibabu hutegemea aina ya mnyoo, umri wa mtoto, uzito wa mtoto, ukubwa wa maambukizi na hali ya afya ya mtoto.

Dawa zinazotumika katika baadhi ya maambukizi ya minyoo ya tumboni ni pamoja na albendazole, mebendazole au dawa nyingine kulingana na aina ya maambukizi. Shirika la Afya Duniani linazitambua albendazole na mebendazole kuwa dawa muhimu katika udhibiti wa minyoo wanaoenezwa kupitia udongo katika maeneo yenye maambukizi.

Hata hivyo, si sahihi kumpa mtoto dawa yoyote ya minyoo kwa kudhani kwamba kila mnyoo unatibiwa kwa dawa hiyo. Kwa mfano, minyoo wa njia ya haja kubwa huhitaji mpango maalumu wa matibabu unaozingatia pia uwezekano wa maambukizi kurudi.

Kwa kichocho, dawa inayopendekezwa ni praziquantel, na mpango wa matibabu hutegemea umri, uzito, aina ya maambukizi na mazingira ya maambukizi.

Mtoto mwenye upungufu wa damu anaweza pia kuhitaji kutathminiwa na kutibiwa upungufu huo, hasa ikiwa chanzo ni upotevu wa damu unaohusishwa na minyoo.

Matibabu ya nyumbani

Matibabu ya nyumbani hayapaswi kuchukua nafasi ya matibabu ya kitaalamu pale mtoto ana maambukizi makubwa au dalili za hatari.

Msaidie mtoto kupata chakula chenye virutubisho mbalimbali, kunywa maji salama kwa kiasi kinachofaa, kupumzika na kuendelea kufuatiliwa.

Mtoto mwenye kuhara au kutapika anaweza kupoteza maji mwilini. Katika hali hiyo, maji ya kunywa na mchanganyiko maalumu wa kurejesha maji mwilini unaweza kutumika kulingana na ushauri wa mtoa huduma wa afya.

Usimpe mtoto dawa za minyoo bila kujua aina ya tatizo, hasa mtoto mchanga, mtoto mwenye uzito mdogo sana, mtoto mwenye ugonjwa mwingine, au mtoto anayepata dawa nyingine.

Pia usitumie dawa za kienyeji au vitu vyenye kemikali kali kwa lengo la "kuua minyoo". Baadhi vinaweza kumdhuru mtoto na kusababisha sumu bila kutibu maambukizi.

Kinga dhidi ya minyoo

Kinga ni muhimu kwa sababu mtoto anaweza kuambukizwa tena hata baada ya kutibiwa ikiwa mazingira bado yana vimelea.

Kunawa mikono

Mfundishe mtoto kunawa mikono kwa maji safi na sabuni baada ya kutoka chooni na kabla ya kula au kugusa chakula.

Kutumia choo

Matumizi ya vyoo bora hupunguza uchafuzi wa udongo na mazingira kwa kinyesi cha binadamu.

Kuvaa viatu

Mtoto avae viatu anapokuwa nje, hasa katika maeneo ambayo minyoo wanaoweza kupenya kupitia ngozi wanapatikana.

Kuandaa chakula kwa usafi

Matunda na mboga zioshwe vizuri, zimenywe inapofaa na zipikwe ipasavyo.

Maji salama

Mtoto apewe maji salama ya kunywa na familia iepuke matumizi ya maji yanayoweza kuwa na vimelea.

Kuzuia mtoto kula udongo

Watoto wadogo huwa na tabia ya kuweka vitu mdomoni. Wazazi wanapaswa kuwafundisha watoto kuepuka kula udongo, hasa udongo uliochafuliwa.

Matibabu ya kinga katika maeneo yenye maambukizi mengi

Katika maeneo yenye maambukizi ya minyoo kwa kiwango kikubwa, mamlaka za afya zinaweza kutoa dawa za kinga kwa makundi ya watoto yaliyo katika hatari bila kuhitaji kila mtoto kupimwa mmoja mmoja. Mpango huu hufuata hali ya maambukizi katika eneo husika.

Hitimisho

Maambukizi ya minyoo kwa watoto ni tatizo linaloweza kuathiri mfumo wa chakula, lishe, damu na ukuaji, hasa mtoto anapokuwa na maambukizi mengi au yanayojirudia. Dalili hutofautiana kulingana na aina ya mnyoo, na baadhi ya watoto wanaweza kutokuwa na dalili kabisa.

Kinga inategemea usafi wa mikono na chakula, matumizi ya maji salama na vyoo bora, kuvaa viatu, pamoja na programu za matibabu ya kinga katika maeneo yenye maambukizi mengi. Mtoto mwenye dalili kali, maumivu makali ya tumbo, kutapika sana, damu kwenye kinyesi au dalili za kuziba kwa utumbo anahitaji huduma ya haraka.

Maswali yanayoulizwa Mara kwa mara kuhusu minyoo kwa watoto