Nimonia kwa Mtoto: Sababu, Dalili, Uchunguzi, Matibabu na Kinga

Nimonia ni maambukizi yanayoathiri mapafu na ni miongoni mwa magonjwa muhimu yanayoweza kusababisha ugonjwa mkali kwa watoto. Maambukizi yanapofika kwenye mapafu, vifuko vidogo vinavyohusika na kubadilishana hewa vinaweza kujaa majimaji na chembechembe za uchochezi, hivyo kufanya upumuaji kuwa mgumu na kupunguza uwezo wa mwili kupata oksijeni ya kutosha.

Nimonia inaweza kusababishwa na bakteria, virusi au, kwa baadhi ya watoto, fangasi. Inaweza pia kutokea baada ya mtoto kuvuta maziwa, chakula, mate au matapishi kwenda kwenye mapafu badala ya tumboni. Kwa hiyo, si kila mtoto mwenye nimonia atahitaji aina ileile ya matibabu.

Kwa watoto wadogo, hasa wachanga na walio chini ya miaka mitano, ugonjwa unaweza kuwa mkali na kubadilika haraka. Ndiyo maana mzazi au mlezi anapaswa kujua dalili za kawaida za nimonia na kutambua dalili zinazoonyesha kwamba mtoto anahitaji huduma ya haraka.

Nimonia ni nini?

Nimonia ni maambukizi au uchochezi unaoathiri tishu za mapafu. Kwa kawaida, hewa tunayovuta huingia kwenye vifuko vidogo vilivyo ndani ya mapafu, ambako oksijeni huingia kwenye damu na hewa taka hutolewa.

Mtoto anapopata nimonia, sehemu ya mapafu inaweza kujaa majimaji na chembechembe zinazotokana na mwitikio wa mwili dhidi ya maambukizi. Hali hii inaweza kufanya mapafu yasifanye kazi kwa ufanisi kama kawaida na mtoto kuanza kupumua kwa kasi au kwa shida.

Ukali wa nimonia hutofautiana sana. Mtoto mmoja anaweza kuwa na kikohozi na homa lakini akaendelea kucheza na kunywa vizuri, wakati mwingine anaweza kushindwa kunyonya, kupumua kwa shida, kuwa mlegevu au kupoteza fahamu. Tofauti hii ndiyo sababu hali ya mtoto kwa ujumla ni muhimu katika kuamua matibabu.

Nimonia kwa mtoto husababishwa na nini?

1. Bakteria

Bakteria ni miongoni mwa visababishi vya nimonia kwa watoto. Baadhi ya bakteria wanaweza kusababisha ugonjwa wa ghafla wenye homa, kikohozi, kupumua kwa shida na hali ya mtoto kuzorota.

Aina ya bakteria inayosababisha nimonia inaweza kutofautiana kulingana na umri wa mtoto, mahali maambukizi yalipopatikana, hali ya kinga ya mwili na kama mtoto ametumia dawa za kuua bakteria hivi karibuni.

Nimonia inayosababishwa na bakteria inaweza kuhitaji dawa maalumu za kuua bakteria. Hata hivyo, si kila mtoto mwenye kikohozi na homa ana nimonia ya bakteria, hivyo dawa hizo hazipaswi kupewa mtoto bila tathmini inayofaa.

2. Virusi

Virusi ni chanzo kingine muhimu cha maambukizi ya mapafu kwa watoto. Maambukizi yanaweza kuanza kama mafua, pua kuziba, koo kuuma au kikohozi na baadaye kuathiri sehemu za chini za mfumo wa upumuaji.

Baadhi ya virusi vinaweza kusababisha nimonia moja kwa moja, wakati mwingine maambukizi ya virusi yanaweza kufuatiwa na maambukizi ya bakteria.

Dawa za kuua bakteria hazitibu virusi. Ndiyo maana kutambua chanzo kinachowezekana na kutathmini ukali wa ugonjwa ni muhimu kabla ya kuamua matibabu.

3. Fangasi

Nimonia inayosababishwa na fangasi si ya kawaida kwa watoto wote, lakini inaweza kutokea hasa kwa mtoto ambaye kinga yake ya mwili imepungua.

Mtoto mwenye ugonjwa unaodhoofisha kinga au anayepokea dawa zinazopunguza kinga anaweza kuwa katika hatari kubwa zaidi ya maambukizi haya.

Matibabu ya nimonia ya fangasi hutegemea aina ya fangasi na hali ya mtoto. Dawa za kuua fangasi hutumika pale zinapohitajika baada ya tathmini ya kitabibu.

4. Chakula, maziwa au matapishi kuingia kwenye mapafu

Wakati mwingine mtoto anaweza kuvuta maziwa, chakula, mate au matapishi kwenda kwenye njia ya hewa badala ya tumboni. Hali hii inaweza kusababisha uchochezi wa mapafu na wakati mwingine maambukizi.

Hatari inaweza kuongezeka kwa mtoto mwenye tatizo la kumeza, matatizo ya mfumo wa fahamu, mtoto anayepoteza fahamu au mtoto mwenye tatizo la kurudisha chakula tumboni na kukivuta kwenda kwenye mapafu.

Aina hii ya tatizo inaweza kuhitaji uchunguzi tofauti kwa sababu chanzo si sawa na nimonia inayotokana na kuambukizwa bakteria au virusi.

Nimonia huenea kutoka kwa mtu mwingine?

Baadhi ya vijidudu vinavyosababisha nimonia vinaweza kuenea kutoka kwa mtu mmoja kwenda mwingine kupitia matone madogo yanayotoka wakati wa kukohoa, kupiga chafya au kuzungumza.

Hata hivyo, mtoto anayekutana na kijidudu hicho si lazima apate nimonia. Umri, lishe, hali ya kinga ya mwili, chanjo, magonjwa mengine na mazingira ya mtoto vinaweza kuathiri uwezekano wa kupata ugonjwa na ukali wake.

Ndiyo maana hatua kama kunawa mikono, kumlinda mtoto dhidi ya moshi wa sigara, kupunguza msongamano wa watu ndani ya nyumba na kuhakikisha chanjo zinakamilishwa zinaweza kusaidia kupunguza hatari ya maambukizi ya njia ya hewa na nimonia.

Ni watoto gani wako katika hatari kubwa ya kupata nimonia?

Baadhi ya watoto wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata nimonia au kupata ugonjwa mkali. Hawa ni pamoja na:

Mazingira yenye moshi wa kuni au mkaa ndani ya nyumba, moshi wa sigara na msongamano mkubwa wa watu pia yamehusishwa na ongezeko la hatari ya nimonia kwa watoto.

Dalili za nimonia kwa mtoto

Dalili hutegemea umri wa mtoto, chanzo cha maambukizi na ukali wa ugonjwa. Dalili zinazoweza kuonekana ni:

• Kikohozi

• Homa

• Kupumua kwa kasi

• Kupumua kwa shida

• Kifua kuvutika/kuzama kwa ndani wakati wa kuvuta pumzi

• Pua kutanuka wakati wa kupumua

• Kuguna wakati wa kupumua

• Mtoto kuchoka sana

• Kukataa kula

• Mtoto kunyonya kwa shida au kushindwa kunyonya

• Kutapika

• Maumivu ya kifua kwa watoto wakubwa

• Kulala kupita kiasi au kuwa mlegevu

• Kuchanganyikiwa au kupungua kwa ufahamu katika ugonjwa mkali

• Midomo au ulimi kubadilika kuwa wa samawati au kijivu wakati oksijeni imepungua

Si lazima mtoto awe na dalili zote. Kwa mtoto mdogo, dalili kama kushindwa kunyonya au kupumua kwa kasi zinaweza kuwa muhimu zaidi kuliko mtoto kusema kwamba kifua kinauma.

Kupumua haraka kwa mtoto ni nini?

Kupumua haraka ni moja ya dalili muhimu zinazoweza kuonekana kwa mtoto mwenye nimonia. Lakini kasi ya kawaida ya kupumua hutofautiana kulingana na umri wa mtoto.

Kwa hiyo, mzazi hapaswi kutumia idadi moja ya pumzi kwa watoto wote. Mtoto mchanga anaweza kuwa na kasi ya kupumua ambayo si sawa na mtoto wa miaka miwili au mtoto wa miaka minane.

Katika tathmini ya kitabibu, mhudumu wa afya huhesabu pumzi za mtoto kwa muda unaofaa wakati mtoto akiwa ametulia. Kulia, kucheza au kuwa na homa kunaweza kubadilisha kasi ya kupumua, hivyo hali ya mtoto wakati wa kuhesabu pumzi ni muhimu.

Kifua kudidimia maana yake nini?

Kifua kudidimia/kuzama ndani ni hali ambayo sehemu ya chini ya kifua huvutika kuelekea ndani wakati mtoto anavuta pumzi. Hii inaweza kuonyesha kwamba mtoto anatumia nguvu kubwa kuliko kawaida kuvuta hewa ndani ya mapafu.

Kifua kudidimia ni muhimu zaidi ikiwa kinaonekana mtoto akiwa ametulia. Ikiwa mtoto analia sana, mwonekano wa kifua unaweza kubadilika kwa sababu ya juhudi za kulia.

Kifua kudidimia, hasa kinapoambatana na kupumua kwa shida, kuguna, kushindwa kunyonya au dalili nyingine za hatari, kinahitaji mtoto kutathminiwa haraka. Katika miongozo ya kimataifa, kifua kudidimia ni miongoni mwa ishara zinazoweza kuonyesha nimonia kali au ugonjwa mwingine mkubwa wa njia ya hewa.

Nimonia kwa mtoto mchanga

Mtoto mchanga anaweza kuonyesha dalili tofauti na mtoto mkubwa. Anaweza kuwa na homa, lakini wakati mwingine anaweza kuwa na joto la mwili lililopungua badala ya homa.

Dalili muhimu zinaweza kuwa kushindwa kunyonya vizuri, kupumua kwa shida, kulala kupita kiasi, kuwa mlegevu, kulia kwa sauti isiyo ya kawaida, kubadilika rangi au kupumua kwa kasi.

Kwa mtoto mchanga, mabadiliko madogo ya tabia au ulaji yanaweza kuwa muhimu kwa sababu mtoto hawezi kueleza maumivu au kupumua kwa shida. Mzazi au mlezi anapaswa kutafuta huduma ya afya mapema ikiwa mtoto mchanga anaonekana kuwa mgonjwa.

Nimonia kwa mtoto mwenye umri mkubwa

Mtoto mkubwa anaweza kueleza vizuri zaidi dalili anazohisi. Anaweza kusema kifua kinauma wakati wa kuvuta pumzi au kukohoa, anaweza kueleza kuwa anapumua kwa shida au kuhisi mwili umechoka sana.

Baadhi ya watoto wanaweza pia kupata maumivu ya tumbo, kutapika au kukosa hamu ya kula pamoja na dalili za kupumua.

Kwa hiyo, nimonia haipaswi kutengwa kwa sababu mtoto analalamika maumivu ya tumbo badala ya maumivu ya kifua. Daktari atachunguza mfumo mzima wa mtoto na kuunganisha dalili mbalimbali.

Je, mtoto anaweza kuwa na nimonia bila homa?

Mtoto anaweza kuwa na nimonia bila homa kubwa. Kutokuwepo kwa homa hakutoshi kuondoa uwezekano wa nimonia.

Hii inaweza kuwa muhimu zaidi kwa watoto wadogo sana au watoto ambao kinga yao ya mwili imeathirika. Mtoto anaweza kuonyesha tatizo kubwa zaidi kupitia kupumua kwa shida, kushindwa kunyonya au kuwa mlegevu.

Kwa hiyo, mzazi hapaswi kusubiri homa itokee ili kuamua kama mtoto anahitaji huduma ya afya. Namna mtoto anavyopumua na anavyokula au kunywa ni taarifa muhimu sana.

Makohozi ya mtoto mwenye nimonia huwa ya rangi gani?

Makohozi yanaweza kuwa meupe, ya njano, ya kijani au kuwa na michirizi ya damu. Hata hivyo, rangi ya makohozi pekee haiwezi kuthibitisha aina ya nimonia.

Mabadiliko ya rangi yanaweza kutokea katika maambukizi mbalimbali ya njia ya hewa. Kwa hiyo, si sahihi kumpa mtoto dawa ya kuua bakteria kwa sababu tu makohozi yamekuwa ya njano au kijani.

Daktari huangalia hali ya mtoto kwa ujumla, kasi na namna ya kupumua, kiwango cha oksijeni, dalili za kifua, muda wa ugonjwa na mambo mengine kabla ya kuamua matibabu.

Uchunguzi wa nimonia kwa mtoto hufanywaje?

Uchunguzi huanza kwa kuuliza mzazi kuhusu dalili za mtoto. Daktari anaweza kuuliza mtoto alianza kukohoa lini, homa ilianza lini, kama anapumua kwa kasi, kama anakula au kunyonya vizuri, kama anatapika na kama amewahi kupata ugonjwa kama huu.

Kisha mhudumu wa afya humchunguza mtoto. Anaweza kuhesabu kasi ya kupumua, kupima joto la mwili, kuangalia juhudi za kupumua, kusikiliza mapafu, kupima kiwango cha oksijeni na kutathmini hali ya mtoto kwa ujumla.

Vipimo vya ziada hutegemea ukali wa ugonjwa. Mtoto mwenye nimonia isiyo kali anaweza kutohitaji vipimo vingi, wakati mtoto aliye katika hali kali anaweza kuhitaji picha ya kifua au vipimo vya damu na uchunguzi wa vijidudu kulingana na hali yake.

Je, kila mtoto mwenye nimonia anahitaji picha ya kifua?

Si kila mtoto anayeshukiwa kuwa na nimonia anahitaji picha ya kifua. Kwa mtoto aliye na nimonia isiyo kali na hali thabiti, utambuzi unaweza kufanywa kwa historia na uchunguzi wa mwili.

Picha ya kifua inaweza kuwa muhimu zaidi wakati utambuzi hauko wazi, mtoto ana ugonjwa mkali, anazidi kuwa mbaya au daktari anashuku tatizo kama mkusanyiko wa majimaji karibu na mapafu.

Kwa hiyo, kutofanyiwa picha ya kifua hakumaanishi kwamba nimonia haijatambuliwa vizuri. Uamuzi wa kufanya kipimo hicho hutegemea hali ya mtoto na kile ambacho daktari anahitaji kujua.

Kiwango cha oksijeni kina umuhimu gani?

Oksijeni ni muhimu kwa viungo vyote vya mwili. Nimonia kali inaweza kuzuia mapafu kuingiza oksijeni ya kutosha kwenye damu.

Kifaa kinachowekwa kwenye kidole kinaweza kutumika kupima kiwango cha oksijeni katika damu. Matokeo yake husaidia daktari kutathmini ukali wa ugonjwa pamoja na dalili nyingine.

Kwa mtoto mwenye nimonia kali, kiwango cha oksijeni kinapokuwa chini sana kinaweza kuhitaji matibabu ya oksijeni na uangalizi wa karibu hospitalini. Mwongozo wa sasa wa watoto hutumia kiwango cha oksijeni pamoja na dalili nyingine katika kutathmini ukali wa nimonia.

Matibabu ya nimonia kwa mtoto

Matibabu hutegemea chanzo cha ugonjwa na ukali wake. Mtoto mwenye ugonjwa usio mkali anaweza kutibiwa nje ya hospitali, wakati mtoto mwenye dalili kali anaweza kuhitaji kulazwa.

Dawa za kuua bakteria

Dawa za kuua bakteria(antibayotiki) maalumu hutumika pale nimonia inaposhukiwa au kuthibitishwa kuwa inahitaji matibabu dhidi ya bakteria.

Kwa watoto wenye umri wa miezi miwili hadi miaka mitano wenye nimonia yenye kupumua haraka pekee bila dalili za hatari, mwongozo wa Shirika la Afya Duniani unapendekeza dawa ya kuua bakteria ya kunywa aina ya amoksilini katika mazingira yanayofaa. Kwa watoto wenye kifua kudidimia bila dalili za hatari, pia kuna mapendekezo ya kutumia amoksilini ya kunywa kwa muda unaofaa.

Hata hivyo, mzazi hapaswi kumpa mtoto amoksilini au dawa nyingine ya kuua bakteria bila mtoto kutathminiwa na mhudumu wa afya. Dozi hutegemea uzito wa mtoto, umri, hali ya ugonjwa, mzio wa dawa na mazingira ya maambukizi.

Dawa dhidi ya virusi

Nimonia inayosababishwa na virusi haihitaji dawa za kuua bakteria kwa sababu dawa hizo haziui virusi.

Baadhi ya virusi vinaweza kuwa na dawa maalumu za kutibu au kupunguza ukali wa ugonjwa katika hali fulani. Uamuzi huo hutegemea aina ya virusi, muda tangu dalili zilipoanza na hali ya mtoto.

Kwa hiyo, ni muhimu kutofautisha nimonia ya bakteria na maambukizi ya virusi kabla ya kutumia dawa kiholela.

Oksijeni

Mtoto ambaye kiwango cha oksijeni kimepungua anaweza kuhitaji kupewa oksijeni hospitalini.

Oksijeni inaweza kutolewa kwa njia mbalimbali kulingana na kiwango cha upungufu na mahitaji ya mtoto. Mtoto mwenye upungufu mkubwa wa oksijeni au anayeshindwa kupumua vizuri anaweza kuhitaji msaada mkubwa zaidi wa kupumua.

Hii ndiyo sababu mtoto anayepumua kwa shida sana, anayekuwa wa samawati au kijivu, anayeshindwa kunyonya au kunywa, au anayepoteza fahamu anahitaji huduma ya haraka.

Maji na lishe

Mtoto mwenye nimonia anaweza kukosa hamu ya kula au kushindwa kunywa kutokana na kupumua kwa shida. Hii inaweza kuongeza hatari ya upungufu wa maji mwilini.

Mtoto anayenyonya anapaswa kuendelea kunyonya mara kwa mara ikiwa anaweza kunyonya salama. Kwa mtoto mkubwa, apewe vinywaji na chakula kulingana na uwezo wake.

Mtoto ambaye hawezi kunywa au kunyonya vya kutosha anaweza kuhitaji msaada wa hospitali ili kuhakikisha anapata maji na lishe zinazohitajika.

Je, mtoto mwenye nimonia anaweza kutibiwa nyumbani?

Mtoto mwenye nimonia isiyo kali anaweza kutibiwa nyumbani ikiwa amepimwa na mhudumu wa afya na imeonekana kuwa hali yake ni salama kwa matibabu ya nje ya hospitali.

Mzazi anapaswa kumpa dawa alizoandikiwa kwa wakati unaofaa, kuhakikisha mtoto anakunywa au kunyonya vya kutosha, kumpa chakula anachoweza kula na kumfuatilia kwa karibu.

Ikiwa mtoto anazidi kupumua kwa shida, anakataa kunywa au kunyonya, anakuwa mlegevu, anapata degedege, anabadilika rangi au hali yake inazidi kuwa mbaya, hapaswi kuendelea kusubiri nyumbani. Anahitaji kutathminiwa haraka.

Nimonia kali kwa mtoto inaonekana kwa dalili gani?

Dalili za hatari zinaweza kujumuisha:

• Kupumua kwa shida sana

• Kifua kudidimia ndani sana wakati wa kupumua

• Kupumua kwa kasi sana

• Pua kutanuka wakati wa kupumua

• Kuguna wakati wa kupumua

• Kushindwa kunyonya au kunywa

• Mtoto kuwa mlegevu sana

• Kupoteza fahamu

• Degedege

• Midomo au ulimi kuwa wa samawati au kijivu

• Kiwango cha oksijeni kuwa chini

• Mtoto kushindwa kukaa au kuzungumza kutokana na shida ya kupumua, hasa kwa watoto wakubwa

• Hali ya mtoto kuzorota haraka

Baadhi ya ishara hizi zinaweza kuonyesha nimonia kali au ugonjwa mwingine mkubwa wa njia ya hewa na zinahitaji huduma ya haraka.

Mtoto mwenye nimonia anapaswa kunywa maji kiasi gani?

Hakuna kiasi kimoja cha maji kinachofaa kwa watoto wote kwa sababu mahitaji hutegemea umri, uzito, homa, kutapika, kuhara na hali ya figo au moyo.

Mtoto anayenyonya anapaswa kuendelea kunyonya mara kwa mara ikiwa anaweza kufanya hivyo. Kwa mtoto mkubwa, vinywaji vinaweza kutolewa kwa kiasi kidogo kidogo na mara nyingi ikiwa anakataa kunywa kwa wakati mmoja.

Dalili kama mdomo kuwa mkavu, kukojoa kidogo sana, kutokuwa na machozi wakati wa kulia, usingizi usio wa kawaida au kushindwa kunywa zinaweza kuonyesha upungufu wa maji na zinahitaji tathmini ya mhudumu wa afya.

Mtoto mwenye nimonia anapaswa kula nini?

Hakuna chakula maalumu kinachoweza kuponya nimonia. Lengo ni kuhakikisha mtoto anapata nishati na virutubisho anavyohitaji wakati mwili unapambana na maambukizi.

Mtoto anaweza kupewa vyakula anavyovipenda na anavyoweza kuvila kwa urahisi, kwa kiasi kidogo lakini mara nyingi. Vyakula vyenye protini kama mayai, samaki, nyama, maziwa au maharagwe vinaweza kusaidia lishe kulingana na umri wa mtoto na uwezo wake wa kula.

Kwa mtoto mchanga, maziwa ya mama yana umuhimu mkubwa. Unyonyeshaji wa maziwa ya mama pekee kwa miezi sita ya kwanza na kuendelea kunyonyesha pamoja na vyakula vya nyongeza vinavyofaa ni sehemu muhimu ya lishe na kinga ya mtoto.

Mtoto mwenye nimonia anahitaji kupumzika?

Kupumzika husaidia mwili kutumia nguvu zake katika kupambana na maambukizi. Mtoto mwenye homa, uchovu au kupumua kwa shida hapaswi kulazimishwa kucheza au kufanya shughuli nzito.

Mtoto anapoanza kupata nafuu, anaweza kurudi kwenye shughuli zake taratibu kulingana na nguvu zake.

Ikiwa mtoto anaonekana kuchoka sana hata baada ya kupumzika, anapumua kwa shida wakati wa shughuli ndogo au dalili zinazorota badala ya kuboreka, anapaswa kutathminiwa tena.

Mtoto huanza kupona baada ya muda gani?

Muda wa kupona hutegemea chanzo na ukali wa nimonia. Mtoto mwenye nimonia isiyo kali anaweza kuanza kuonekana mwenye nguvu zaidi baada ya kuanza matibabu sahihi.

Homa na shida ya kupumua kwa watoto wengi wenye nimonia inayotibiwa vizuri inapaswa kuanza kupungua ndani ya siku chache. Kikohozi kinaweza kuendelea kwa muda mrefu zaidi hata baada ya mtoto kuanza kujisikia vizuri. Mwongozo wa sasa unaeleza kwamba kikohozi kinaweza kuendelea hadi takribani wiki nne kwa baadhi ya watoto bila kumaanisha kwamba ugonjwa bado unaendelea, ikiwa mtoto kwa ujumla anaendelea kuimarika.

Ikiwa mtoto anaendelea kuwa na homa, kupumua kwa shida, kula au kunywa kidogo, au uchovu usiopungua, anahitaji ushauri wa kitabibu badala ya kusubiri muda mrefu.

Je, nimonia inaweza kurudia?

Mtoto anaweza kupata nimonia zaidi ya mara moja, kwa sababu nimonia inaweza kusababishwa na vijidudu mbalimbali.

Hata hivyo, nimonia inayojirudia mara kwa mara inaweza kumfanya daktari afikirie kama kuna sababu nyingine inayomfanya mtoto awe katika hatari kubwa, kama tatizo la kumeza, ugonjwa wa mapafu, tatizo la kinga ya mwili au hali nyingine ya msingi.

Mtoto mwenye vipindi vingi vya nimonia anapaswa kuchunguzwa kwa upana zaidi kuliko kutibiwa kila tukio pekee. Lengo ni kutafuta kwa nini maambukizi yanaendelea kujirudia.

Jinsi ya kuzuia nimonia kwa mtoto

1. Chanjo

Chanjo ni mojawapo ya njia muhimu za kupunguza hatari ya baadhi ya maambukizi yanayoweza kusababisha nimonia. Chanjo zinazolinda dhidi ya maambukizi kama ugonjwa wa pneumokokasi, kifaduro, surua na aina fulani ya bakteria wa homa ya uti wa mgongo zina mchango katika kuzuia nimonia.

Mzazi anapaswa kuhakikisha mtoto anapata chanjo kulingana na ratiba ya chanjo ya nchi yake.

Kwa mtoto mwenye ugonjwa maalumu au kinga dhaifu, mhudumu wa afya anaweza kupendekeza kinga za ziada kulingana na hali yake.

2. Unyonyeshaji

Unyonyeshaji wa maziwa ya mama husaidia kumpa mtoto virutubisho na kinga zinazohitajika katika kipindi muhimu cha ukuaji.

Maziwa ya mama pekee yanapendekezwa katika miezi sita ya kwanza ya maisha, na baadaye mtoto aanze vyakula vya nyongeza vinavyofaa huku akiendelea kunyonyesha. Lishe bora husaidia kuimarisha uwezo wa mwili wa kupambana na maambukizi.

3. Kuepuka moshi

Mtoto hapaswi kuvuta moshi wa sigara au kukaa katika mazingira yenye moshi mwingi wa kuni, mkaa au vyanzo vingine vya moshi.

Moshi unaweza kuathiri ulinzi wa kawaida wa njia ya hewa na kuongeza uwezekano wa maambukizi ya mfumo wa upumuaji.

Kupika katika eneo lenye hewa ya kutosha na kupunguza moshi ndani ya nyumba ni hatua muhimu, hasa kwa familia zinazotumia kuni au mkaa.

4. Kunawa mikono

Kunawa mikono kwa maji na sabuni husaidia kupunguza kuenea kwa vijidudu vinavyosababisha maambukizi ya njia ya hewa.

Wazazi na walezi wanapaswa kuosha mikono kabla ya kumlisha mtoto, baada ya kutoka chooni, baada ya kumsaidia mtoto chooni na baada ya kumhudumia mtu mwenye maambukizi.

Mtoto anapokuwa mkubwa vya kutosha, naye afundishwe kunawa mikono mara kwa mara.

5. Lishe bora

Utapiamlo huongeza hatari ya mtoto kupata nimonia na magonjwa mengine ya maambukizi. Mtoto anahitaji chakula cha kutosha na chenye mchanganyiko wa virutubisho kulingana na umri wake.

Lishe bora si kinga dhidi ya kila aina ya nimonia, lakini husaidia mwili kuwa na uwezo mzuri wa kukabiliana na maambukizi.

Mtoto anayepungua uzito, anayekataa chakula kwa muda mrefu au anayeonekana kuwa na dalili za utapiamlo anapaswa kufanyiwa tathmini ya lishe na afya.

Ni wakati gani mzazi ampeleke mtoto hospitalini haraka?

Mpeleke mtoto kupata huduma ya haraka ikiwa:

• Anapumua kwa shida sana

• Kifua kinadidimia wakati wa kupumua

• Anashindwa kunyonya au kunywa

• Midomo, ulimi au uso vinabadilika kuwa wa samawati au kijivu

• Anakuwa mlegevu sana au ni vigumu kumuamsha

• Anapata degedege

• Anachanganyikiwa au tabia yake inabadilika sana

• Ana maumivu makali ya kifua

• Anatapika kiasi cha kushindwa kunywa

• Homa inaendelea pamoja na hali ya kupumua kuzidi kuwa mbaya

• Hali yake inazidi kuwa mbaya badala ya kuimarika

Kwa mtoto mchanga, kuchelewa kutafuta huduma kunaweza kuwa hatari kwa sababu hali yake inaweza kubadilika haraka. Mtoto mwenye dalili kubwa za kupumua au kushindwa kunyonya anahitaji tathmini ya haraka.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu Nimonia kwa mtoto