Komahedhi

Koma hedhi ni hali ya kawaida ya kibaolojia ambapo mwanamke hukoma kupata hedhi kwa kipindi kisichopungua miezi 12 mfululizo bila uwepo wa ujauzito au ugonjwa mwingine unaoathiri mzunguko wa hedhi. Kwa kawaida, hutokea kati ya umri wa miaka 45 hadi 55, na wastani wa miaka ya kuingia ni miaka 50–51.

Ikiwa koma hedhi hutokea kabla ya umri wa miaka 40, huitwa koma hedhi ya mapema au kutojitosheleza kwa homoni kutokana na tatizo linaloanzia kwenye ovari, na huhitaji uchunguzi wa kitabibu.

Hatua za kukoma kwa hedhi

1. Kipindi kabla ya kukoma kwa hedhi- Hutokea kabla ya kufikisha umri wa miaka 40 huambatana na dalili mbalimbali

2. Kipindi cha kuelekea koma hedhi- Kipindi hiki huambatana na dalili za kufikia mwisho wa hedhi kukoma

3. Koma hedhi- Hiki ni kipindi cha umri wa miaka 45 hadi 55 wastani wake ni miaka 50

4. Kipindi baada ya koma hedhi- Hiki ni kipindi baada ya hedhi kukoma na kutuoina angalau kwa miezi 12 mfululizo

Visababishi vya koma hedhi

Visababishi vya kawaida:

• Kupungua na hatimaye kusimama kwa uzalishaji wa mayai kutoka ovari.

• Upungufu au kukoma kwa homoni za uzazi: estrogen na progesterone.

Koma hedhi ya mapema (kabla ya miaka 40):Sababu nyingi hazijulikani, lakini baadhi ya visababishi maalum ni:

• Upasuaji wa kuondoa ovari

• Tiba ya saratani (kemotherapi au mionzi)

• Magonjwa ya kurithi kama Down syndrome

• Magonjwa ya kinga mwilini (mfano: Ugonjwa wa Addison’s)

Dalili za koma hedhi

• Kutokwa na jasho usiku

• Hali ya joto la ghafla mwilini

• Kukosa usingizi

• Hali ya huzuni au msongo wa mawazo

• Kukosa hamu ya tendo la ndoa

• Uke kuwa mkavu na usumbufu wakati wa tendo la ndoa

• Kukojoa mara kwa mara au kwa dharura

• Ngozi kusinyaa, nywele kupungua

• Uzito kuongezeka

• Kuongezeka kwa lehemu (cholesterol)

• Maumivu ya kichwa

• Mifupa kuwa dhaifu (osteoporosis)

• Sauti kuwa ndogo au kubadilika

• Kukumbwa na uchovu mara kwa mara

Vipimo vya kuchunguza koma hedhi

• FSH (follicle stimulating hormone): huongezeka kama ovari zimekoma kazi.

• LH (luteinizing hormone): pia huongezeka.

• Estrogen (estradiol): kiwango chake hupungua wakati wa koma hedhi.

• TSH (thyroid stimulating hormone): hupimwa ili kuondoa uwezekano wa matatizo ya tezi ambayo yanaweza kuathiri mzunguko wa hedhi.

• Lipid profile (lehemu): hupima hatari ya magonjwa ya moyo baada ya koma hedhi.

• Uzito wa mifupa (DEXA scan): hupima wingi wa madini kwenye mifupa ili kutathmini hatari ya kuvunjika kwa mifupa.

Matibabu

1. Tiba ya homoni mbadala

• Dawa zenye estrogen na progesterone hutolewa pamoja ili kupunguza dalili na kulinda mfuko wa uzazi.

• Estrogen pekee hutolewa kwa wanawake waliotolewa kizazi.

Angalizo: tiba hii huongeza hatari ya:

• Saratani ya matiti na kizazi

• Magonjwa ya moyo

• Kiharusi

• Matatizo ya mishipa ya damu

2. Tiba zisizo za homoni

• Vidonge vya vitamini D na kalsiamu

• Mazoezi ya kuimarisha mifupa

• Chakula chenye protini na madini ya kutosha

• Tiba ya kisaikolojia na ushauri nasaha

• Kuepuka uvutaji sigara na unywaji pombe

Wakati gani wa kumuona daktari?

Wasiliana na daktari:

• Kama una dalili za koma hedhi kabla ya miaka 45

• Kama hedhi haipo kwa miezi kadhaa bila sababu ya wazi

• Kama dalili za koma hedhi zinaathiri maisha yako ya kila siku

Hitimisho

Koma hedhi ni mabadiliko ya kawaida katika maisha ya mwanamke, lakini yanaweza kuleta changamoto mbalimbali kiafya na kihisia. Uchunguzi wa kitabibu na ushauri wa mapema unaweza kusaidia kudhibiti dalili na kupunguza hatari za kiafya. Elimu kuhusu hatua hizi huwasaidia wanawake kuwa na maisha yenye afya hata baada ya kukoma kwa hedhi.