Dalili za magonjwa ya figo

Maelezo ya jumla

Figo mbili ziko mgongoni juu ya kiuno, kila upande wa uti wa mgongo. Huchuja damu na kutoa taka na maji ya ziada kama mkojo, hudhibiti shinikizo la damu, madini mwilini na kutengeneza homoni inayosaidia kutengeneza damu.

Figo zinaweza kupoteza zaidi ya nusu ya kazi yake bila dalili. Kipimo rahisi cha damu (creatinine) na mkojo (protini) hugundua tatizo mapema.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Figo kushindwa ghafla (AKI) – siku au wiki; mkojo kupungua sana, kuvimba, kichefuchefu; mara nyingi baada ya upungufu wa maji, kuharisha, sepsisi, malaria kali, dawa au sumu. Mara nyingi hurudi kawaida kama itatibiwa mapema.

• Ugonjwa sugu wa figo (CKD) – miezi hadi miaka; dalili za polepole; soma Ugonjwa sugu wa figo.

• Maambukizi ya figo (pyelonephritis) – homa, kutetemeka, maumivu ya kiuno upande mmoja; soma Maumivu ya ubavu na mgongo.

• Mawe ya figo – maumivu makali yanayokuja na kuondoka, kutoka kiunoni hadi kinena; soma Mawe kwenye figo.

• Nephrotic syndrome – mwili mzima kuvimba na mkojo wenye povu.

Visababishi

• Shinikizo la juu la damu.

• Kisukari.

• Glomerulonephritis – uvimbe wa vichujio vya figo.

• Dawa – za maumivu (NSAIDs kama diclofenac, ibuprofen) kwa muda mrefu, baadhi ya antibiotiki; dawa za kienyeji.

• Upungufu wa maji – kuharisha, kutapika, joto kali.

• Maambukizi ya njia ya mkojo yanayopanda juu.

• Mawe na kuziba kwa njia ya mkojo – tezi dume kubwa.

• VVU.

• Malaria kali na sepsisi.

• Kichocho cha mkojo.

• Selimundu.

• Historia ya ugonjwa wa figo katika familia.

Dalili zinazoambatana

• Uso kuvimba asubuhi; miguu kuvimba.

• Mkojo wenye povu au wenye damu.

• Kukojoa mara nyingi usiku.

• Mkojo kupungua.

• Uchovu na upungufu wa damu.

• Kichefuchefu, kutapika, kukosa hamu ya kula.

• Ngozi kuwasha.

• Misuli kukakamaa usiku.

• Ladha ya chuma mdomoni, pumzi yenye harufu ya mkojo.

• Kupumua kwa shida.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Mkojo kupungua sana au kutokojoa kabisa kwa saa 12 au zaidi.

• Kupumua kwa shida na mwili kuvimba.

• Kuchanganyikiwa, kusinzia sana, degedege.

• Homa kali na maumivu ya kiuno – maambukizi ya figo.

• Maumivu makali ya kiuno yasiyopungua, na kutapika.

• Mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida.

Vipimo

• Creatinine na urea kwenye damu – kukadiria kazi ya figo (eGFR).

• Kipimo cha mkojo – protini, damu, maambukizi; uwiano wa albumin na creatinine (ACR).

• Elektrolaiti – potasiamu.

• Kipimo kamili cha damu.

• Ultrasound ya figo na njia ya mkojo.

• Shinikizo la damu na sukari.

• Biopsy ya figo – kwa wanaohitaji.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kutibu chanzo – kudhibiti shinikizo la damu na sukari, kutibu maambukizi, kuondoa kizuizi, kuacha dawa zinazodhuru.

• Dawa za kulinda figo – baadhi ya dawa za shinikizo (ACE inhibitors, ARBs) na za kisukari (SGLT2 inhibitors), kwa ushauri.

• Lishe – punguza chumvi; kiasi cha maji, potasiamu na protini kulingana na ushauri wa daktari.

• Dialysis au kupandikiza figo – figo zinaposhindwa kabisa.

• Usitumie dawa za maumivu za NSAIDs, dawa za kienyeji au virutubisho bila ushauri.

Kinga

• Pima shinikizo la damu, sukari na figo kila mwaka ukiwa na kisukari, shinikizo la juu au historia ya familia.

• Kunywa maji ya kutosha.

• Epuka matumizi ya mara kwa mara ya dawa za maumivu.

• Punguza chumvi.

• Acha sigara.

• Dumisha uzito unaofaa.

• Tibu UTI mapema.

Lini umwone daktari

• Una kisukari au shinikizo la juu – kipimo cha figo kila mwaka.

• Uso au miguu kuvimba.

• Mkojo wenye povu au damu.

• Kukojoa usiku mara nyingi kuliko kawaida.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara