Dalili za mtu aliyekufa

Dalili za mtu aliyekufa ni kutopumua kabisa, kutokuwa na mapigo ya moyo, kutoitikia kwa namna yoyote, mboni za macho kutobadilika kwenye mwanga na macho kubaki wazi, taya kulegea, na baadaye mwili kuwa baridi, kukakamaa na damu kukusanyika sehemu za chini za mwili. Kifo lazima kithibitishwe na mtoa huduma wa afya. Kama mtu ameanguka ghafla hapumui, piga simu ya dharura na anza kumsaidia (CPR) – usisubiri kuthibitisha kifo.

Kifo ni pale moyo, kupumua na ubongo vinaposimama kabisa bila kurudi. Kwa mgonjwa wa muda mrefu kifo mara nyingi hutarajiwa; soma Dalili za kifo kukaribia.

Makala hii inaisaidia familia kutambua kifo kilichotokea na kujua hatua zinazofuata. Kifo kinathibitishwa rasmi na mtoa huduma wa afya, ambaye pia hutoa cheti cha kifo.

Aina na jinsi inavyojitokeza

Dalili za papo hapo

• Kutopumua kabisa – kifua hakipandi wala kushuka.

• Hakuna mapigo ya moyo shingoni wala mkononi.

• Kutoitikia sauti, kuguswa wala maumivu.

• Mboni za macho kupanuka na kutobadilika kwenye mwanga; macho yanaweza kubaki wazi kidogo.

• Taya kulegea na mdomo kubaki wazi.

• Ngozi kuwa nyeupe au ya kijivu.

• Mkojo au choo kutoka – misuli kulegea.

Mabadiliko ya baadaye

• Mwili kupoa – taratibu kwa saa kadhaa.

• Damu kukusanyika sehemu za chini – mabaka ya zambarau mgongoni au sehemu iliyolalia, huanza ndani ya saa 1 hadi 2.

• Kukakamaa (rigor mortis) – huanza saa 2 hadi 6, kuanzia taya na shingo, kisha hupungua baada ya siku 1 hadi 2.

Visababishi

• Ugonjwa wa muda mrefu – saratani, moyo, figo, ini, UKIMWI.

• Uzee.

• Ghafla – shambulio la moyo, kiharusi, ajali, sumu, kuzama, upotezaji mkubwa wa damu, maambukizi makali.

• Kifo cha ghafla cha mtu asiyeumwa huhitaji uchunguzi zaidi.

Dalili zinazoambatana

• Kwa wagonjwa wa muda mrefu, kifo mara nyingi hutanguliwa na kusinzia sana, kupumua kubadilika na mikono kuwa baridi.

• Kwa kifo cha ghafla, mara nyingi hakuna dalili za mapema au kuna maumivu ya kifua, kuanguka ghafla au kupumua kwa shida.

Dalili za hatari

Usidhani mtu amekufa kama ameanguka ghafla. Mtu aliyezimia, aliyezama, aliyepigwa na umeme au aliye na sukari kushuka anaweza kuonekana kama amekufa lakini bado yuko hai.

• Piga kelele kuomba msaada na piga simu ya dharura.

• Kama hapumui kawaida, anza kubonyeza kifua (CPR) – katikati ya kifua, kwa kina cha sentimita 5 hadi 6, mara 100 hadi 120 kwa dakika – hadi msaada ufike.

• Tumia AED kama ipo.

• Usisogeze mwili wa mtu aliyekufa kwa ajali au kifo cha kutatanisha kabla ya polisi kufika.

Vipimo

• Mtoa huduma huangalia kupumua, mapigo ya moyo na sauti za moyo kwa stethoscope kwa dakika kadhaa, mboni za macho na kuitikia maumivu.

• ECG – kuthibitisha moyo umesimama, pale inapopatikana.

• Uchunguzi wa mwili baada ya kifo (postmortem) – kwa kifo cha ghafla, ajali au cha kutatanisha, kwa mujibu wa sheria.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Kwa mtu aliyekufa hakuna matibabu. Huduma ni kwa mwili na familia:

• Funga macho na mdomo taratibu; nyoosha mwili ukiwa bado laini.

• Mfunike kwa heshima.

• Mjulishe mtoa huduma au kituo cha afya ili kuthibitisha kifo na kupata cheti; kwa kifo cha nyumbani, wajulishe viongozi wa eneo.

• Kifo cha ajali, ukatili au cha kutatanisha – wajulishe polisi.

• Fuata mila na imani za familia kuhusu kuosha na kuhifadhi mwili.

• Kwa waliokufa kwa magonjwa ya kuambukiza kama Ebola, Marburg au kipindupindu – usiguse mwili; fuata maelekezo ya maafisa wa afya.

• Familia itafute faraja – msiba ni mzito; ushauri husaidia.

Kinga

• Vifo vingi vinaweza kuzuilika kwa kupima afya mara kwa mara, kudhibiti shinikizo la damu na kisukari, kuacha sigara na pombe, na usalama barabarani.

• Jifunze huduma ya kwanza na CPR.

• Tafuta msaada wa dharura mapema kwa dalili za hatari.

Lini umwone daktari

• Daima mjulishe mtoa huduma wa afya kuthibitisha kifo.

• Wanafamilia wenye huzuni kali ya muda mrefu baada ya msiba – ushauri.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara