Dalili za UKIMWI

Baada ya mtu kupata VVU, baadhi ya watu hupata dalili za awali ndani ya wiki 2 hadi 4, ingawa kwa wengine zinaweza kuanza mapema kidogo au kuchelewa zaidi. Hatua hii huitwa maambukizi ya awali ya VVU (Hatua ya awali), ambapo virusi huzaliana kwa kasi kabla kinga ya mwili haijaanza kuvitambua vizuri.

Dalili za awali zinaweza kujumuisha homa, koo kuuma, kuvimba kwa tezi za limfu, maumivu ya misuli na viungo, uchovu, vipele na wakati mwingine vidonda vya mdomoni. Dalili hizi zinafanana sana na magonjwa mengine ya kawaida kama mafua makali au maambukizi ya virusi vingine, hivyo haziwezi kuthibitisha kuwa mtu ana VVU.

Baada ya hatua hii, dalili zinaweza kutoweka kabisa na mtu akaendelea kuonekana mwenye afya kwa miaka kadhaa. Ndiyo maana mtu aliye katika hatari ya kupata VVU hapaswi kutegemea dalili pekee, bali anapaswa kupima VVU kwa wakati unaopendekezwa na mtoa huduma wa afya.

Si kila mtu mwenye VVU hupata dalili katika kipindi cha awali baada ya maambukizi. Watu wengine hupata dalili zinazoonekana wazi, wakati wengine hawapati dalili zozote au hupata dalili hafifu ambazo hazitambuliwi kuwa zinaweza kuhusiana na VVU.

Tofauti hii hutokana na mambo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na mwitikio wa kinga ya mwili, kiasi cha virusi kilichoingia mwilini na tofauti za kibinafsi kati ya watu. Hivyo, kukosa dalili hakumaanishi kwamba mtu hana VVU.

Kwa sababu hiyo, upimaji wa VVU baada ya kuwa katika hatari ya maambukizi ndiyo njia pekee ya kujua hali ya mtu. Kusubiri dalili zitokee kunaweza kuchelewesha utambuzi na kuanza matibabu, wakati tiba ya mapema huleta matokeo bora zaidi.

Kadiri kinga ya mwili inavyoendelea kudhoofika bila matibabu, mtu anaweza kuanza kupata magonjwa na dalili zinazoonyesha kuwa mfumo wa kinga umeathirika sana. Dalili hizi mara nyingi hazisababishwi na VVU moja kwa moja, bali na magonjwa yanayochukua fursa ya kinga kuwa dhaifu.

Miongoni mwa dalili zinazoweza kuonekana ni kupungua uzito kusikoelezeka, homa za mara kwa mara, jasho la usiku, kuhara kwa muda mrefu, kikohozi kisichopona, fangasi mdomoni, maambukizi ya mara kwa mara na uchovu mkubwa. Baadhi ya watu pia hupata maambukizi makubwa ya mapafu au mfumo wa fahamu.

Hata hivyo, utambuzi wa UKIMWI hautegemei dalili pekee. Daktari hutumia historia ya mgonjwa, vipimo vya VVU, kiwango cha seli za CD4 na uwepo wa magonjwa nyemelezi ili kuthibitisha kama mtu amefikia hatua hiyo.

Vipele au harara vinaweza kutokea katika hatua ya awali ya maambukizi ya VVU kwa baadhi ya watu kama sehemu ya mwitikio wa kinga ya mwili dhidi ya virusi. Mara nyingi huambatana na homa, koo kuuma na dalili nyingine zinazofanana na mafua makali.

Hata hivyo, vipele ni dalili inayoweza kusababishwa na hali nyingi zaidi kuliko VVU. Mzio wa dawa, maambukizi ya virusi vingine, fangasi, magonjwa ya ngozi na hata joto kali vinaweza kusababisha vipele vinavyofanana.

Kwa hiyo, uwepo wa vipele pekee hauwezi kuthibitisha wala kuondoa uwezekano wa VVU. Ikiwa mtu amekuwa katika mazingira yenye hatari ya maambukizi, upimaji wa VVU ndiyo njia sahihi ya kupata majibu ya uhakika badala ya kutegemea muonekano wa ngozi.

Kwa sasa, hakuna tiba inayoweza kuondoa kabisa VVU mwilini. Hata hivyo, maendeleo makubwa ya tiba yamewezesha dawa za kufubaza VVU (ART) kudhibiti virusi kwa ufanisi mkubwa kiasi kwamba vinaweza kushuka hadi viwango visivyogundulika kwenye damu (Kutotambulika kwa nakala za virusi).

Mtu anayetumia dawa zake kwa usahihi anaweza kuimarisha kinga ya mwili, kupunguza hatari ya kupata magonjwa nyemelezi na kuishi maisha marefu yanayokaribiana na ya mtu asiye na VVU. Aidha, watu wenye kiwango cha virusi kisichogundulika kwa muda mrefu hawasambazi VVU kwa njia ya ngono, jambo linalojulikana kama K=K (Kutotambulika = Kutoambukiza).

Kwa hiyo, ingawa VVU haviwezi kuondolewa kabisa mwilini kwa matibabu yaliyopo sasa, vinaweza kudhibitiwa kwa kiwango kinachomwezesha mtu kuendelea na shughuli zake za kawaida ikiwa atafuata matibabu na ufuatiliaji wa kitabibu.

Mtu anapaswa kumwona daktari ikiwa amekuwa katika mazingira yanayoweza kuongeza hatari ya kupata VVU, kama kufanya ngono bila kinga, kushirikiana vifaa vyenye damu au kuwa na mwenza anayejulikana kuwa na VVU bila kujua hali yake ya matibabu. Katika hali hizi, daktari anaweza kushauri upimaji wa VVU, kueleza kipindi sahihi cha kupima (dirisha la matazamio) na, ikiwa ni ndani ya muda unaofaa, kuanzisha dawa za kuzuia maambukizi baada ya kuathirika (PEP).

Pia ni muhimu kutafuta huduma ya afya ikiwa mtu ana dalili zinazoendelea kama homa isiyoeleweka, kupungua uzito bila sababu, kuhara kwa muda mrefu, kikohozi kisichopona, jasho la usiku, kuvimba kwa tezi za limfu au maambukizi yanayojirudia. Dalili hizi si maalumu kwa VVU pekee, lakini zinahitaji uchunguzi ili kubaini chanzo chake.

Kumwona daktari mapema husaidia kugundua VVU katika hatua za awali na kuanza matibabu haraka ikiwa maambukizi yapo. Matibabu ya mapema hulinda kinga ya mwili, hupunguza uwezekano wa kuendelea hadi UKIMWI na huboresha ubora wa maisha kwa muda mrefu.

Maendeleo ya matibabu yamewezesha kupunguza kwa kiwango kikubwa uwezekano wa mama mwenye VVU kumwambukiza mtoto wakati wa ujauzito, kujifungua au kunyonyesha. Hii inategemea kugundua maambukizi mapema na kuanza kutumia dawa za kufubaza VVU (ART) kwa usahihi.

Mbali na matumizi ya dawa, huduma za kliniki ya wajawazito hufuata hatua mbalimbali za kupunguza maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto (PMTCT). Hizi zinaweza kujumuisha ufuatiliaji wa kiwango cha virusi, kupanga njia salama ya kujifungua kulingana na hali ya mama na kumpatia mtoto dawa za kinga baada ya kuzaliwa inapohitajika.

Kwa kufuata huduma hizi kikamilifu, uwezekano wa mtoto kupata VVU unaweza kupungua sana. Ndiyo maana upimaji wa VVU ni sehemu muhimu ya huduma za wajawazito ili matibabu yaanze mapema endapo maambukizi yatagunduliwa.

Katika nchi nyingi zenye programu za kitaifa za kudhibiti VVU, ikiwemo Tanzania, dawa za kufubaza VVU (ART) hutolewa bila malipo katika vituo vya afya vilivyoidhinishwa na serikali pamoja na baadhi ya vituo vinavyoshirikiana na serikali.

Mbali na dawa, wagonjwa hupata huduma nyingine muhimu kama ushauri nasaha, vipimo vya ufuatiliaji, elimu kuhusu matumizi sahihi ya dawa na uchunguzi wa magonjwa nyemelezi. Huduma hizi husaidia kuhakikisha matibabu yanaendelea vizuri na kupunguza hatari ya madhara ya muda mrefu.

Ni muhimu kutambua kwamba upatikanaji wa huduma unaweza kutofautiana kati ya nchi au maeneo. Mtu anashauriwa kufuata mfumo wa huduma za afya wa eneo analoishi ili kupata taarifa sahihi kuhusu vituo vinavyotoa huduma hizo.

Katika hatua za awali za maambukizi, VVU vinaweza kusababisha dalili zinazofanana sana na mafua au maambukizi mengine ya virusi. Dalili kama homa, koo kuuma, maumivu ya misuli, uchovu, kuvimba kwa tezi za limfu na vipele vinaweza kutokea katika magonjwa mengi tofauti.

Kwa sababu hiyo, hata daktari hawezi kuthibitisha kuwa mtu ana VVU kutokana na dalili pekee. Watu wengi wenye mafua ya kawaida hawana VVU, na watu wengi wenye VVU wanaweza wasiwe na dalili zozote. Historia ya mtu kuwa katika mazingira yenye hatari ya maambukizi ndiyo husaidia kuamua kama upimaji wa VVU unahitajika.

Iwapo dalili zinazofanana na mafua zimetokea baada ya tukio linaloweza kusababisha maambukizi ya VVU, ni vyema kumwona mtaalamu wa afya ili kupata ushauri kuhusu muda sahihi wa kupima na, ikiwa bado ni ndani ya muda unaoruhusiwa, kujadili uwezekano wa kutumia PEP.

Baada ya hatua ya awali ya maambukizi kupita, VVU huingia katika kipindi kinachoitwa hatua ya utulivu wa kliniki. Katika kipindi hiki, virusi huendelea kuzaliana mwilini lakini kwa kasi ndogo, na mtu anaweza kujisikia mwenye afya kabisa kwa miaka kadhaa.

Ingawa dalili zinaweza zisionekane, VVU huendelea kuathiri seli za kinga taratibu. Bila matibabu, kiwango cha seli za CD4 hupungua polepole na hatimaye kinga ya mwili huanza kudhoofika, jambo linaloongeza hatari ya kupata magonjwa nyemelezi.

Hii ndiyo sababu watu wengi hugundulika kuwa na VVU baada ya kupima kwa hiari au wakati wa uchunguzi wa kawaida, si kwa sababu walikuwa na dalili. Upimaji wa mara kwa mara kwa watu walio katika hatari husaidia kugundua maambukizi mapema kabla kinga haijaharibika.

Utambuzi wa VVU hufanyika kwa kutumia vipimo vinavyotafuta kingamwili dhidi ya VVU (antibodi za HIV), protini za virusi (antijeni za HIV) au vinasaba vya virusi kulingana na aina ya kipimo na hatua ya maambukizi.

Vipimo vya haraka vinavyotumika katika vituo vingi vya afya vinaweza kutoa majibu ndani ya dakika chache na hutumika sana katika uchunguzi wa awali. Endapo matokeo yatakuwa chanya, hufuatwa na vipimo vya uthibitisho kulingana na miongozo ya kitaifa ili kuhakikisha utambuzi ni sahihi.

Ni muhimu kuelewa kuwa kila kipimo kina kipindi chake cha kugundua maambukizi (dirisha la matazamio). Hivyo, mtu aliyepata tukio la hatari hivi karibuni anaweza kuhitaji kupima tena baada ya muda unaoshauriwa na mtaalamu wa afya ili kupata matokeo ya uhakika.

Dalili za UKIMWI zinaweza kutoa shaka, lakini haziwezi kuthibitisha hali hiyo kwa uhakika. Magonjwa mengi kama kifua kikuu, saratani, utapiamlo na maambukizi mengine yanaweza kusababisha dalili zinazofanana, ikiwemo kupungua uzito, homa za mara kwa mara na uchovu.

Kwa sababu hiyo, daktari hutumia mchanganyiko wa historia ya mgonjwa, vipimo vya VVU, kiwango cha seli za CD4, kiwango cha virusi (Nakala za virusi) na uwepo wa magonjwa nyemelezi ili kutathmini hatua ya ugonjwa.

Kutegemea dalili pekee kunaweza kusababisha makosa ya utambuzi. Ndiyo maana mtu mwenye dalili zinazotia shaka anapaswa kupimwa badala ya kujihitimishia kuwa ana UKIMWI au hana.

Kadiri kinga ya mwili inavyodhoofika, watu wengi huanza kuhisi uchovu wa kudumu na kupungua kwa uwezo wa kufanya shughuli walizokuwa wakifanya kwa urahisi hapo awali. Hali hii inaweza kusababishwa na mchanganyiko wa maambukizi nyemelezi, kupungua uzito, upungufu wa damu (Anemia) na matumizi makubwa ya nishati na mwili kupambana na magonjwa.

Hata hivyo, uchovu au kupungua kwa nguvu si dalili maalumu ya UKIMWI. Magonjwa mengi kama malaria, kifua kikuu, matatizo ya tezi, upungufu wa damu, kisukari, saratani na hata msongo wa mawazo yanaweza kusababisha dalili zinazofanana. Kwa hiyo, mtu anayehisi nguvu zimepungua hapaswi kudhani moja kwa moja kuwa ana VVU au UKIMWI.

Kwa mtu mwenye VVU, kuanza na kuendelea kutumia dawa za kufubaza VVU kwa usahihi kunaweza kusaidia kuimarisha kinga ya mwili na kuboresha afya kwa ujumla. Watu wengi wanaopata matibabu mapema hurudi kuwa na uwezo wa kufanya kazi, kufanya mazoezi na kuishi maisha ya kawaida kwa muda mrefu.

Ndiyo, matumizi ya kondomu, kuepuka sindano zinazotumika kwa watu wengi, na kufanya upimaji wa mapema na tiba haraka.

Dalili ulizoeleza (mafua yanayodumu, maumivu ya kichwa, koo kukauka) hazimaanishi moja kwa moja kuwa ni UKIMWI. Magonjwa mengi ya kawaida kama mafua sugu, mzio (aleji), matatizo ya sainazi, au hata maambukizi ya bakteria kwenye koo yanaweza kutoa dalili kama hizo.

Kwa upande wa maambukizi ya VVU:

• Watu wengi hawapati dalili zozote za mapema, na kama zikijitokeza huwa hazitofautiani na mafua ya kawaida (homa, koo kuuma, uchovu).

• Dalili za UKIMWI (hatua ya mwisho ya maambukizi ya VVU) hutokea baada ya miaka mingi bila matibabu, na si mara moja baada ya kuambukizwa.

• Njia pekee ya kujua kwa uhakika kama una VVU ni kupima kwa vipimo vilivyothibitishwa hospitalini.

Kwa kuwa umekuwa ukipima mara kwa mara na matokeo yako ni salama, ni dalili nzuri kwamba kwa sasa huna maambukizi ya VVU. Hata hivyo, ni vyema ukaenda hospitali kwa uchunguzi zaidi ili daktari akague sababu nyingine za dalili zako ambazo zinaendelea kwa muda mrefu.

Kumbuka

Mafua sugu au koo kukauka sio dalili ya kipekee ya UKIMWI. Usiegemee dalili pekee, tegemea vipimo.

Kwa muktadha wa dalili za UKIMWI (VVU), kuhisi mwili hauna nguvu pekee si dalili ya kutosha kusema kuwa mtu ameambukizwa virusi vya UKIMWI. Ni dalili isiyo maalum, na inaweza kusababishwa na mambo zaidi ya 30, ikiwemo:

• Msongo wa mawazo

• Usingizi hafifu

• Upungufu wa damu

• Maambukizi madogo kama mafua

• Kula chakula kidogo

• Upungufu wa madini kama iron au vitamin D

• Magonjwa ya mfumo wa homoni

• Mabadiliko ya mwili baada ya kazi ngumu

• Maambukizi mengine yasiyo ya VVU

Ukweli muhimu

• Dalili peke yake haiwezi kuthibitisha VVU.

• Kipimo cha VVU ndicho kinachotoa majibu sahihi, si dalili.

• Uchovu pekee mara nyingi hauhusiani na VVU.

Nifanye nini kama nina wasiwasi?

• Kama tukio lilikuwa ndani ya siku 14–90, fanya kipimo cha VVU ndani ya siku 28–30, kisha rudia baada ya siku 90 kwa uhakika kamili.

• Kama tukio lilikuwa zamani zaidi ya miezi 3 na kipimo kimeonyesha hasi (negative) ndani ya muda sahihi, huna VVU—dalili yoyote unayohisi ina sababu nyingine.

Kwa kawaida, kifua kuuma si dalili maalumu ya UKIMWI wala maambukizi ya Virusi vya UKIMWI (VVU/UKIMWI; HIV/AIDS). Maumivu ya kifua yanaweza kusababishwa na hali nyingi tofauti, nyingi zikiwa hazihusiani kabisa na VVU. Kwa mfano, yanaweza kutokana na maumivu ya misuli ya kifua, maambukizi ya mapafu, asidi kucheua tindikali (GERD), matatizo ya moyo au hata msongo wa mawazo.

Hata hivyo, mtu mwenye VVU ambaye kinga ya mwili imeshuka sana na hajaanza au hafuati vizuri matibabu anaweza kupata maambukizi nyemelezi (Magonjwa nyemelezi) yanayoathiri mapafu, kama nimonia inayosababishwa na Pneumocyctis jirovecii (nimosisti nimonia, PCP) au kifua kikuu (TB). Magonjwa haya yanaweza kusababisha maumivu ya kifua pamoja na dalili nyingine kama kikohozi kinachoendelea, homa, kupumua kwa shida, jasho la usiku na kupungua uzito. Katika hali hii, maumivu ya kifua husababishwa na ugonjwa wa mapafu, si VVU wenyewe.

Ikiwa mtu ana maumivu ya kifua pamoja na historia ya kuwa katika hatari ya kupata VVU, hatua sahihi si kudhani ana UKIMWI kutokana na dalili hiyo pekee. Anapaswa kufanyiwa uchunguzi wa chanzo cha maumivu ya kifua na, ikiwa kuna sababu za kitabibu, kupima VVU kwa kutumia vipimo vinavyopendekezwa. Pia, maumivu makali ya kifua, yanayoambatana na kupumua kwa shida, kuzimia, jasho jingi au maumivu yanayosambaa kwenda shingoni au mkononi yanahitaji huduma ya dharura bila kujali sababu inayoshukiwa.

Dalili ulizotaja zinaweza kusababishwa na magonjwa mengi tofauti na hazitoshi kuthibitisha kuwa una VVU au UKIMWI. Kwa mfano, maumivu ya kichwa yanaweza kutokana na mafua, msongo wa mawazo, upungufu wa maji mwilini au magonjwa mengine. Kuvimba kwa tonsili (Tonsilaitisi) na maumivu ya koo mara nyingi husababishwa na maambukizi ya virusi au bakteria, wakati maumivu ya kifua wakati wa kula yanaweza kuhusishwa na matatizo ya umio, kucheua tindikali (GERD) au hali nyingine zinazohitaji uchunguzi.

Ingawa baadhi ya watu wanaopata maambukizi mapya ya VVU wanaweza kuwa na dalili kama homa, koo kuuma, kuvimba kwa tezi za limfu na maumivu ya mwili, dalili hizi zinafanana sana na magonjwa mengine ya kawaida. Hivyo, haiwezekani kuthibitisha au kuondoa uwezekano wa VVU kwa kuangalia dalili pekee. Watu wengi wenye dalili kama hizi hawana VVU, na kwa upande mwingine, watu wengi wenye VVU wanaweza kuishi kwa muda mrefu bila kuwa na dalili zozote.

Iwapo umewahi kuwa katika mazingira yanayoweza kukuweka katika hatari ya kupata VVU, kama kufanya ngono bila kinga au tukio lingine linaloweza kusababisha maambukizi, njia sahihi ya kujua hali yako ni kupima VVU kwa wakati unaofaa kulingana na aina ya kipimo na muda uliopita tangu tukio hilo. Pia, ikiwa maumivu ya kifua yanaongezeka, yanakuzuia kula au kunywa, yanaambatana na kupumua kwa shida, homa kali au dalili nyingine zinazokusumbua, unapaswa kufika kituo cha afya kwa uchunguzi ili kubaini chanzo na kupata matibabu sahihi.

Sio kila kipele usoni ni dalili ya VVU. Vipele vinaweza kusababishwa na sababu nyingi kama chunusi, mzio wa ngozi, maambukizi ya fangasi au bakteria, mabadiliko ya homoni, matumizi ya vipodozi visivyofaa au mazingira.

Baadhi ya watu wanaopata maambukizi mapya ya VVU wanaweza kupata vipele pamoja na dalili nyingine kama homa, uchovu, koo kuuma, kuvimba kwa tezi za limfu au maumivu ya mwili. Hata hivyo, muonekano wa vipele pekee hauwezi kuthibitisha kuwa mtu ana VVU, kwa sababu vipele vinavyofanana vinaweza kusababishwa na magonjwa mengi.

Ikiwa mtu ana vipele usoni pekee bila dalili nyingine au bila kuwa na historia ya tukio la hatari la kupata VVU, mara nyingi chanzo huwa ni tatizo la kawaida la ngozi. Uchunguzi wa ngozi na mtaalamu wa afya unaweza kusaidia kubaini sababu halisi.

Kwa mtu ambaye amefanya ngono bila kinga au amepata tukio linaloweza kusababisha maambukizi ya VVU, ni muhimu kufanya kipimo cha VVU kwa muda unaofaa badala ya kutegemea vipele kama ishara ya maambukizi.

Kwa hiyo, vipele usoni havimaanishi moja kwa moja kuwa mtu ana VVU. Kipimo cha VVU ndicho njia pekee ya kujua hali ya maambukizi kwa uhakika.

Vipele vya ngozi vinavyotokea kisha vinaisha vyenyewe, haviumi wala kuwasha, haviwezi kutumika kusema kuwa ni dalili ya VVU. Kuna sababu nyingi za vipele vya aina hii ambazo hazihusiani na VVU, kama mabadiliko ya kawaida ya ngozi, mzio mdogo, joto, msuguano, mabadiliko ya homoni au maambukizi madogo ya ngozi.

Ingawa baadhi ya watu wanaopata maambukizi mapya ya VVU wanaweza kupata vipele, mara nyingi huambatana na dalili nyingine kama homa, uchovu mkubwa, koo kuuma, kuvimba kwa tezi za limfu au maumivu ya mwili. Pia, muonekano wa vipele pekee hauwezi kuthibitisha au kuondoa uwezekano wa VVU.

Kama umewahi kufanya tukio lenye hatari ya kupata VVU, njia sahihi ya kujua hali yako ni kupima VVU kwa muda unaofaa baada ya tukio hilo, si kutegemea aina ya kipele. Kama hakuna tukio la hatari, uwezekano mkubwa vipele hivyo vinaweza kuwa tatizo la kawaida la ngozi.

Kupungua uzito kwa mtu mwenye VVU hakuna muda maalumu unaotokea kwa kila mtu. Watu wengi wenye maambukizi ya VVU wanaweza kuishi kwa miaka mingi bila kupungua uzito, hasa kama wamegundulika mapema na wanaanza kutumia dawa za kufubaza VVU (ART).

Kupungua uzito huonekana zaidi pale ambapo maambukizi yameendelea bila matibabu na kinga ya mwili imeanza kudhoofika. Katika hatua hii, mtu anaweza kupungua uzito kutokana na sababu kama maambukizi ya mara kwa mara, magonjwa nyemelezi, kukosa hamu ya kula, kuhara kwa muda mrefu au mwili kutumia nguvu nyingi kupambana na magonjwa.

Kwa hiyo, mtu hawezi kusema ana VVU kwa sababu tu amepungua uzito. Kupungua uzito kunaweza kusababishwa na sababu nyingi kama msongo wa mawazo, matatizo ya lishe, magonjwa ya tumbo, matatizo ya tezi ya shingo (madhaifu ya ), kifua kikuu au magonjwa mengine.

Ikiwa mtu amepungua uzito bila sababu ya kueleweka, hasa kama kuna dalili nyingine kama homa za mara kwa mara, jasho la usiku, kuhara kwa muda mrefu, kikohozi kisichopona au maambukizi yanayojirudia, ni muhimu kufanya uchunguzi wa kitabibu pamoja na kipimo cha VVU ikiwa kuna sababu ya hatari ya maambukizi.

Matonses (tonsilaitisi), yaani kuvimba kwa tezi za koo (tonsili), si dalili maalumu ya UKIMWI. Mara nyingi husababishwa na maambukizi ya virusi au bakteria na yanaweza kumpata mtu yeyote, awe na VVU au asiwe na VVU.

Hata hivyo, mtu mwenye VVU ambao kinga yake imepungua sana anaweza kupata maambukizi ya koo mara kwa mara, yanayodumu kwa muda mrefu au kuwa makali zaidi kuliko kawaida. Hii haimaanishi kwamba kila mtu mwenye matonses ana VVU au UKIMWI.

Ikiwa una matonses yanayojirudia mara kwa mara, yanashindikana kupona kwa matibabu, au yanaambatana na dalili nyingine kama kupungua uzito bila sababu, homa za muda mrefu, jasho jingi usiku au kuvimba tezi za limfu sehemu mbalimbali za mwili, ni muhimu kumwona mtoa huduma za afya kwa uchunguzi.

Kama unahofia maambukizi ya VVU kutokana na tukio hatarishi ulilowahi kuwa nalo, njia pekee ya kujua hali yako ni kupima VVU kwa kipimo kinachofaa katika muda unaofaa, badala ya kutegemea dalili pekee.

Tezi kuvimba shingoni zinaweza kuwa mojawapo ya dalili zinazoweza kuonekana kwa mtu mwenye maambukizi ya VVU (HIV), lakini si dalili maalumu ya UKIMWI. Hii ina maana kuwa mtu mwenye tezi zilizovimba haimaanishi moja kwa moja ana VVU, kwa sababu hali hii husababishwa mara nyingi na matatizo mengine kama maambukizi ya koo, mafua, tonsili, meno au magonjwa mengine ya kawaida.

Katika hatua za mwanzo baada ya kuambukizwa VVU, baadhi ya watu wanaweza kupata kuvimba kwa tezi limfu (limfadenopathi) pamoja na dalili kama homa, uchovu, maumivu ya koo, upele wa ngozi au maumivu ya misuli. Baadhi ya watu walio na VVU cha muda mrefu pia wanaweza kuwa na tezi zilizovimba kutokana na mabadiliko ya mfumo wa kinga.

Hata hivyo, njia pekee ya kujua kama mtu ana VVU ni kufanya kipimo cha VVU, si kuangalia dalili kama kuvimba kwa tezi pekee. Ikiwa mtu amekuwa katika hatari ya kupata maambukizi ya VVU au ana wasiwasi kuhusu hali yake, anashauriwa kupima ili kupata jibu sahihi.

Dalili zinazohusishwa na maambukizi ya VVU zinaweza kuisha na kisha mtu akawa hana dalili kwa muda mrefu. Katika hatua za mwanzo baada ya maambukizi, baadhi ya watu hupata dalili zinazofanana na mafua, kama homa, uchovu, maumivu ya misuli, koo kuuma, upele au kuvimba kwa tezi za limfu. Dalili hizi kwa kawaida hudumu kwa siku kadhaa hadi wiki chache na kisha hupungua, hata bila matibabu. Baada ya hapo, mtu anaweza kuendelea kuwa na VVU bila kuhisi dalili yoyote kwa muda mrefu.

Hii haimaanishi kwamba virusi vimeondoka. VVU vinaweza kuendelea kuwepo mwilini na kuongezeka hata wakati mtu hana dalili. Bila matibabu, maambukizi yanaweza kuendelea hatua kwa hatua na hatimaye kudhoofisha mfumo wa kinga, ndipo magonjwa nyemelezi na dalili kali zaidi zinaweza kujitokeza. Kwa hiyo, kutoweka kwa dalili hakuwezi kutumiwa kuamua kama mtu ana VVU au hana VVU.

Kwa mtu anayeishi na VVU na anatumia dawa za ARV kwa usahihi, virusi vinaweza kudhibitiwa kwa kiwango cha chini sana na mtu anaweza kuishi maisha marefu na yenye afya bila dalili zinazohusiana na VVU. Njia pekee ya kujua hali ya VVU ni kupima, si kuangalia kama dalili zimeisha au zinaendelea.