Mvurugiko wa homoni au Kuharibika (kupotea) kwa uwiano wa homoni mwilini ikijulikana na watu wengi na kitiba kama tatizo la 'Homon imbalance' au homoni imbalansi ni tatizo ambalo linaweza kutokewa kwa mtu yeyote awe mwanaume au mwanamke Watoto na watu wakubwa.

Kuna dalili nyingi zinaweza kutokea kumaanisha tatizo la homoni imbalance, dalili hutegemea aina ya homoni iliyoathiriwa.

Kuharibika kwa uwiano wa homoni mwilini hutoka na kupungua au kuongezeka kwa homoni kwenye damu. Mabadiliko yanaweza kuwa kidogo sana lakini bado yakaonyesha dalili za kuonekana.

Katika Makala hii imezungumzia kuhusu kutowiana kwa homoni mwilini kwa wanawake, wanaume, Watoto na wanawake walio kwenye komahedhi, visababishi na matibabu ya kutowiana kwa homoni.

Visababishi

• Matibabu ya saratani(dawa za satatani)

• Haipothairoidizimu

• Haipathairoidizimu

• Sindromu ya kushing

• Ugonjwa wa Kisukari

• Haipogonadizimu

• Thairoidaitizi

• Aina Fulani za dawa

• Msongo wa mawazo

• Kutokula vema

• Magonjwa ya kula

• Haipaplezia ya tezi ya adreno

• Saratani mbalimbali kama saratani tezi ya pituitari na thairoidi

• Uvimbe usio saratani kwenye tezi mbalimbali

• Matumizi ya dawa za homoni

Visababishi kwa wanawake

• Ujauzito

• Kunyonyesha

• Ugonjwa wa polisistiki ovari

• Matumizi ya dawa za uzazi wa mpango

• Kutojitosheleza awali kwa ovari

• Komahedhi kabla ya wakati

• Komahedhi

Dalili

Dalili kwa Watoto

• Kutoota vema kwa nywele

• Sauti kutokuwa laini kwa wanawake, na kutokuwa nzito kwa wanaume

• Kuchelewa kukua kwa uume na korodani

• Kukua sana kwa misuli ya mikono na miguu kusikowiana na kiwiliwili

• Kutokupata misuli kwa wanaume

• Kuota kwa matiti makubwa kwa wanaume na wanawake kutokukua kwa matiti

• Kutokupata hedhi kwa wakati

• Kutokukua vema au kutokukua kwa wanawake na wanaume

Dalili kwa wanawake

• Ngozi kufubaa kwenye maeneo ya mikunjo haswa shingoni na maeneo ya kinena na chini ya matiti

• Maoteo ya vipele mshikizo

• Kukauka kwa uke(uke kukosa majimaji)

• Kusinyaa kwa uke

• Maumivu wakati wa kujamiana

• Kutokwa jasho wakati wa usiku

• Kupata hedhi nzito au isiyoeleweka

• Kuota nywele za wanaume mfano ndevu n.k

• Kuota chunusi

• Nywele kukatika kirahisi

• Kuongezeka uzito au kushindwa kupunguza uzito

Dalili kwa wanaume

• Kukua kwa matiti kama ya wanawake

• Kupungua hamu ya kujamiana

• Ugumba

• Kupungua kwa ndevu au kutoota kwa ndevu na nywele zsehemu zingine

• Mifupa kuvunjika kirahisi

• Matatizo ya kutosimamisha uume

• Kutokuwa makini

• Maumivu ya matiti

• Kupoteza ujazo wa misuli ya mwili/kutokupata misuli mikubwa.

Dalili za ujumla

Kumbuka dalii hizi hutegemea aina ya homoni yenye shida. Si lazima mtu awe na dalili zot endo asemekane kuwa ana tatizo la kutowiana kwa homoni mwilini.

• Kuwa na uzito mkubwa usioelezeka au kupungua uzito usioelezeka

• Jasho kupita kawaida

• Kupata shida ya kulala

• Kushindwa kuhisi joto au baridi

• Kuwa na ngozi kavu sana

• Kubadilika kwa shinikizo la damu

• Kubadilika kwa mapigo ya moyo

• Mifupa kuwa mikavu

• Kubadilika kwa kiasi cha sukari kwenye damu

• Woga na wasiwasi

• Kuchoka kusiko kwa kawaida

• Kuongeza kiu

• Hali ya huzuni

• Kichwa kuuma

• Tumbo kujaa gesi

• Hamu ya kula kubadilika

• Kupunguza hisia za mapenzi

• Kuwa na nywele nyembamba

• Ugumba

• Uso kujaa

• Uso wa duara

• Kutokuona vizuri

• Shingo kuvimba

• Maumivu ya matiti

• Sauti kuwa nzito kwa wanaume

Visababishi

Sababu zinazopelekea homoni kutokuwiana ni kama :

• Kuwa na msongo wa mawazo wa muda mrefu

• Kisukari

• Kuzalishwa kwa wingi kwa homoni ya glucagon

• Kuzalishwa kwa wingi kwa Homoni ya Insulin

• Kuzalishwa kwa homoni chache za tezi ya thyroid

• Kuzalishwa kwa wingi kwa homoni za tezi ya thyroid

• Wingi au uchache wa homoni ya parathyroid

• Mlo dhaifu

• Kuwa na uzito kupita kiasi

• Dawa za mbadala za homoni

• Kuwa na uvimbe kwenye pituitary

• Kuzalishwa kwa wingi wa homoni ya Cortisol (Cushing’s syndrome)

• Kuzalishwa kwa uchache kwa homoni ya aldosterone na cortisol (Addison’s disease)

• Kupata mzio mkali

• Saratani zinazohusisha mfumo wa homoni

• Matibabu ya kikemikali na mionzi

• Kuwa na iodine chache

• Kuwa katika mazingira yenye sumu kama za kuulia wadudu na magugu

Matibabu ya nyumbani

Matibabu ya nyumbani na namna ya kusaidia kurekebisha uwiano wa homoni mwilini

Mabadiliko ya homoni yanaweza kusababishwa na sababu mbalimbali, hivyo si kila tatizo la homoni linaweza kutibiwa nyumbani pekee. Baadhi ya hali huhitaji vipimo na matibabu maalumu kutoka kwa mtaalamu wa afya. Hata hivyo, hatua za maisha ya kila siku zinaweza kusaidia mwili kudhibiti uzalishaji na matumizi ya homoni na kupunguza baadhi ya dalili.

Kula mlo kamili na wenye virutubisho muhimu

Lishe bora ina mchango mkubwa katika afya ya mfumo wa homoni kwa sababu mwili hutumia virutubisho kutoka kwenye chakula kutengeneza na kusawazisha homoni.

Inashauriwa kula:

• Mboga za aina mbalimbali

• Matunda

• Vyakula vyenye protini kama mayai, samaki, nyama isiyo na mafuta, kunde na maharage

• Nafaka zisizokobolewa

• Mafuta yenye afya yanayopatikana kwenye samaki, parachichi, karanga na mbegu

Ni muhimu kupunguza ulaji wa sukari nyingi, vyakula vilivyosindikwa sana na mafuta yasiyo na afya, kwa sababu vinaweza kuchangia kuongezeka uzito na kuvuruga udhibiti wa sukari mwilini.

Kudumisha uzito unaofaa

Uzito mkubwa au mafuta mengi mwilini yanaweza kuathiri uwiano wa baadhi ya homoni, hasa homoni zinazohusiana na insulini na homoni za uzazi.

Kwa wanawake, kupunguza uzito kwa kiwango kinachofaa kunaweza kusaidia kuboresha mzunguko wa hedhi kwa baadhi ya wenye ugonjwa wa polisistiki ovari.

Kwa wanaume na wanawake, kupunguza uzito kupita kiasi kunaweza kusaidia kuboresha matumizi ya sukari mwilini, kupunguza uchovu na kuboresha afya kwa ujumla.

Kupunguza uzito kunapaswa kufanyika taratibu kupitia mabadiliko ya lishe na kuongeza shughuli za mwili badala ya kutumia njia hatarishi.

Kufanya mazoezi mara kwa mara

Mazoezi husaidia mwili kutumia nishati vizuri, kuboresha usikivu wa insulini na kusaidia udhibiti wa uzito.

Mazoezi yanayoweza kusaidia ni pamoja na:

• Kutembea kwa kasi

• Kukimbia taratibu

• Kuogelea

• Mazoezi ya kuongeza nguvu za misuli

Ni muhimu kuchagua kiwango cha mazoezi kinacholingana na uwezo wa mwili na hali ya afya ya mtu.

Kupunguza msongo wa mawazo

Msongo wa mawazo wa muda mrefu unaweza kuathiri homoni zinazohusika na hali ya tahadhari mwilini na unaweza kuathiri usingizi, uzito, hamu ya kula na mfumo wa uzazi.

Njia zinazoweza kusaidia kupunguza msongo ni:

• Kupata muda wa kupumzika

• Kufanya mazoezi

• Kulala vya kutosha

• Kufanya shughuli zinazomfurahisha mtu

• Kuzungumza na watu wa karibu au mtaalamu inapohitajika

Kupata usingizi wa kutosha

Usingizi una mchango mkubwa katika udhibiti wa homoni mbalimbali mwilini.

Kukosa usingizi wa kutosha kunaweza kuathiri homoni zinazodhibiti:

• Hamu ya kula

• Hisia

• Matumizi ya nishati mwilini

• Msongo wa mawazo

Mtu mzima anashauriwa kupata takribani saa 7 hadi 9 za usingizi kwa usiku kulingana na mahitaji ya mwili wake.

Kuepuka matumizi yasiyo sahihi ya dawa za homoni

Dawa za homoni kama zile zinazotumika kwa uzazi wa mpango, tiba ya kubadilisha homoni au kuongeza homoni za kiume zinapaswa kutumika kwa ushauri wa mtaalamu.

Kutumia dawa hizi bila uchunguzi kunaweza kuongeza au kupunguza homoni zisizohitajika na kusababisha madhara.

Kupunguza matumizi ya pombe na kuepuka sigara

Pombe nyingi na sigara vinaweza kuathiri utendaji wa baadhi ya tezi zinazohusika na uzalishaji wa homoni na vinaweza kuathiri afya ya mfumo wa uzazi.

Kuacha sigara na kupunguza pombe kunaweza kusaidia kuboresha afya ya mwili kwa ujumla.

Kuepuka mazingira yenye kemikali hatarishi

Baadhi ya kemikali zinazopatikana kwenye mazingira kama dawa za kuulia wadudu, baadhi ya kemikali za viwandani na uchafuzi wa mazingira zinaweza kuathiri mfumo wa homoni kwa baadhi ya watu.

Hatua za kujikinga ni pamoja na:

• Kutumia vifaa vya kinga unapofanya kazi na kemikali

• Kuosha matunda na mboga kabla ya kula

• Kuepuka matumizi yasiyo ya lazima ya kemikali nyumbani

Usitumie virutubisho vya kusawazisha homoni bila ushauri

Bidhaa nyingi zinazoahidi "kusawazisha homoni" hazijathibitishwa kuwa zinafaa kwa kila mtu na baadhi zinaweza kuingiliana na dawa au kusababisha madhara.

Kabla ya kutumia virutubisho au dawa za asili kwa ajili ya homoni, ni muhimu kujua kwanza ni homoni gani ina tatizo na chanzo chake.

Wakati wa kutafuta matibabu hospitalini

Mabadiliko ya maisha yanaweza kusaidia, lakini mtu anapaswa kumuona mtaalamu wa afya ikiwa ana:

• Kukosa hedhi kwa muda mrefu

• Ugumu wa kupata ujauzito

• Dalili za homoni zinazoendelea au zinazozidi kuwa mbaya

• Kupungua au kuongezeka uzito bila sababu

• Uvimbe shingoni

• Mabadiliko makubwa ya ukuaji kwa mtoto

• Dalili za kupungua kwa homoni za uzazi kwa mwanaume au mwanamke

Kutambua chanzo cha tatizo ndiyo njia bora ya kupata matibabu sahihi ya mvurugiko wa homoni.

Maswali 10 yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu mvurugiko wa homoni (Hormoni imbalance) na majibu yake ya kina