Mwandishi:
Mhariri:
Imeboreshwa:
ULY CLINIC
ULY CLINIC
20 Agosti 2026, 05:09:52

Jicho kutoa machozi
Jicho kutoa machozi, Visababishi, Dalili, Vipimo, Matibabu na Kinga
Muhtasari: Jicho kutoa machozi ni hali inayotokea pale machozi yanapotengenezwa kwa wingi au yanaposhindwa kupita vizuri kwenye njia zake za kawaida za kutoa machozi. Mara nyingi husababishwa na hali rahisi kama vumbi, mzio au uchovu wa macho, lakini wakati mwingine inaweza kuwa ishara ya maambukizi, kuziba kwa njia ya machozi au tatizo linalohitaji uchunguzi wa daktari.
Utangulizi
Machozi ni sehemu muhimu ya afya ya macho. Kazi yake siyo kulia pekee, bali hulinda jicho kwa kulifanya liwe na unyevunyevu, kuondoa vumbi na uchafu, kusaidia kuona vizuri na kulinda dhidi ya maambukizi.
Hata hivyo, baadhi ya watu hupata hali ya jicho kutoa machozi bila kulia, machozi kutoka mara kwa mara, au jicho moja kutoa machozi zaidi kuliko jingine. Hali hii kitaalamu huitwa epiphora(epifora).
Jicho kutoa machozi linaweza kutokea kwa watu wa umri wote, kuanzia watoto wachanga hadi wazee. Ili kupata matibabu sahihi, ni muhimu kujua chanzo chake kwa sababu tiba hutegemea kisababishi.
Machozi hutengenezwa na kufanya kazi gani?
Machozi hutengenezwa na tezi zinazozalisha machozi zinazopatikana juu ya jicho. Baada ya kulowesha uso wa jicho, machozi husafiri kupitia matundu madogo yaliyopo kwenye kona ya ndani ya jicho na kuingia kwenye njia ya machozi, kisha hushuka hadi puani.
Mfumo huu unafanya kazi kwa usawa:
Machozi yanapotengenezwa kwa kiasi sahihi jicho hubaki na unyevunyevu.
Machozi yakitengenezwa kupita kiasi jicho huanza kutoa machozi.
Mirija ya machozi ikiziba machozi hushindwa kuondoka na kuanza kutiririka nje.
Sababu za jicho kutoa machozi
1. Kuwashwa kwa jicho kutokana na vumbi au vitu vya kigeni
Hii ni sababu ya kawaida. Jicho linapokutana na kitu kinacholikasirisha kama:
vumbi,
moshi,
mchanga,
kemikali,
nywele au kitu kidogo kilichoingia kwenye jicho,
mwili huongeza uzalishaji wa machozi ili kukisafisha.
Dalili zinazoweza kuambatana nazo ni:
kuhisi kitu kipo ndani ya jicho,
kuwasha,
jicho kuwa jekundu,
kuchoma au kuungua.
Mara nyingi hali hii hupungua baada ya kuondoa kichochezi.
2. Mzio wa macho (Konjaktivaitisi ya mzio)
Mzio hutokea pale mfumo wa kinga unapoitikia vitu visivyo na madhara kama:
poleni,
vumbi,
manyoya ya wanyama,
baadhi ya vipodozi.
Dalili zake mara nyingi hujumuisha:
machozi mengi,
kuwasha sana machoni,
macho kuwa mekundu,
kuvimba kwa kope,
mara nyingi huathiri macho yote mawili.
Tofauti na maambukizi, mzio mara nyingi huambatana zaidi na kuwasha kuliko maumivu.
3. Maambukizi ya jicho (Konjaktivaitisi)
Maambukizi ya sehemu ya utandao wa nje wa jicho inayoitwa konjaktiva yanaweza kusababisha jicho kutoa machozi.
Sababu zinaweza kuwa:
virusi,
bakteria,
wakati mwingine fangasi.
Dalili zinaweza kuwa:
jicho kuwa jekundu,
machozi mengi,
uchafu kutoka kwenye jicho,
kope kushikana hasa asubuhi,
hisia ya kuwasha au kuchoma.
Matibabu hutegemea aina ya maambukizi, hivyo si kila jicho jekundu linahitaji dawa za antibiotiki.
4. Kuziba kwa mirija ya machozi
Mfumo wa kutoa machozi unapoziba, machozi hayawezi kushuka kwenda puani na badala yake hutoka nje.
Hali hii inaweza kutokea kutokana na:
kuzaliwa nayo kwa watoto,
maambukizi ya mara kwa mara,
kuumia eneo la jicho,
mabadiliko yanayotokea kadiri mtu anavyozeeka.
Dalili zake ni pamoja na:
jicho kutoa machozi muda wote,
machozi kuongezeka wakati wa baridi au upepo,
ute au uchafu kwenye kona ya jicho,
wakati mwingine maumivu na uvimbe karibu na pua.
5. Ukavu wa macho
Inaweza kushangaza, lakini jicho kavu linaweza kusababisha jicho kutoa machozi mengi.
Jicho linapokosa unyevunyevu wa kutosha, mwili hujaribu kujilinda kwa kutengeneza machozi mengi ya ghafla.
Sababu za ukavu wa macho ni pamoja na:
kutumia muda mrefu kuangalia simu au kompyuta,
umri mkubwa,
baadhi ya dawa,
mazingira yenye upepo au hewa kavu.
Dalili nyingine:
kuhisi kama kuna mchanga machoni,
kuwaka,
uchovu wa macho,
kuona ukungu unaobadilika.
6. Matatizo ya kope
Kope zina kazi ya kulinda na kusambaza machozi kwenye jicho. Matatizo kama:
kope kugeuka ndani (entropion),
kope kugeuka nje (ectropion),
kope kugusa jicho,
yanaweza kusababisha kuwashwa na machozi kutoka.
7. Uchovu wa macho na matumizi ya muda mrefu ya skrini
Kutumia simu, kompyuta au televisheni kwa muda mrefu kunaweza kupunguza kupepesa macho.
Hii husababisha:
ukavu wa macho,
kuwasha,
uchovu wa macho,
machozi kuongezeka.
Je, jicho kutoa machozi ni dalili ya ugonjwa mkubwa?
Mara nyingi siyo. Katika watu wengi husababishwa na hali rahisi zinazoweza kutibika.
Hata hivyo, wakati mwingine inaweza kuhusishwa na matatizo yanayohitaji uchunguzi kama:
maambukizi makubwa,
jeraha la jicho,
kuziba kwa njia ya machozi,
matatizo ya konea (cornea),
baadhi ya magonjwa ya ndani ya jicho.
Matibabu ya jicho kutoa machozi
Matibabu hutegemea chanzo.
Ikiwa ni kutokana na vumbi au kitu kigeni:
Osha jicho kwa maji safi.
Epuka kulisugua jicho.
Ondoa kichochezi kinachosababisha kuwashwa.
Ikiwa ni mzio:
Epuka kitu kinachosababisha mzio.
Daktari anaweza kupendekeza dawa maalumu za mzio wa macho.
Ikiwa ni ukavu wa macho:
Matone ya kulainisha macho yanaweza kusaidia.
Punguza muda mrefu wa kuangalia skrini.
Kumbuka kupepesa macho mara kwa mara.
Ikiwa ni maambukizi:
Matibabu hutegemea aina ya maambukizi.
Usitumie matone ya antibiotiki bila ushauri wa mtaalamu.
Ikiwa njia ya machozi imeziba:
Daktari wa macho anaweza kufanya uchunguzi maalumu.
Baadhi ya watu huhitaji matibabu ya kufungua njia hiyo.
Mambo ya kufanya na kutofanya unapokuwa na jicho linalotoa machozi
Fanya:
Osha mikono kabla ya kugusa macho.
Linda macho dhidi ya vumbi na moshi.
Tumia miwani ya kinga unapofanya kazi kwenye mazingira yenye vumbi.
Pumzisha macho unapokuwa unatumia skrini muda mrefu.
Usifanye:
Usilisugue jicho mara kwa mara.
Usitumie dawa za macho za mtu mwingine.
Usitumie matone yenye dawa bila ushauri wa mtaalamu.
Usipuuzie maumivu makali au mabadiliko ya kuona.
Ni wakati gani uonane na daktari haraka?
Tafuta huduma ya afya ikiwa jicho kutoa machozi kunaambatana na:
Maumivu makali ya jicho.
Kupungua kwa uwezo wa kuona.
Jicho kuwa jekundu sana.
Kuvimba sana kwa jicho au kope.
Jeraha la jicho.
Kuhisi mwanga unauma sana machoni.
Uchafu mwingi wa njano au kijani kutoka kwenye jicho.
Dalili zinazoendelea kwa muda mrefu bila kuimarika.
Hitimisho
Jicho kutoa machozi ni hali ya kawaida ambayo mara nyingi husababishwa na kuwashwa kwa jicho, mzio, ukavu wa macho au kuziba kwa njia ya machozi. Hata hivyo, sababu mbalimbali zinahitaji matibabu tofauti, hivyo kutambua chanzo ndiyo hatua muhimu zaidi.
Kulinda afya ya macho, kuepuka kujitibu bila ushauri na kutafuta huduma mapema pale zinapoonekana dalili za hatari husaidia kuzuia matatizo makubwa ya kuona.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu jicho kutoa machozi
1. Kwa nini jicho moja linatoa machozi kuliko jingine?
Jicho moja kutoa machozi kuliko jingine ni hali inayoweza kutokea kutokana na tofauti ya hali ya macho hayo mawili. Ingawa macho yote yanafanya kazi kwa pamoja, jicho moja linaweza kuwa na tatizo linalosababisha machozi kuzalishwa kwa wingi au kushindwa kuondoka vizuri. Kwa mfano, njia ya kutoa machozi kwenye jicho moja inaweza kuwa imeziba kiasi, hivyo machozi kushindwa kupita kwenda puani na kuanza kutiririka nje.
Sababu nyingine zinaweza kuwa kuwashwa kwa jicho moja kutokana na vumbi, kitu kidogo kuingia kwenye jicho, mzio unaoathiri zaidi upande mmoja au maambukizi ya jicho. Wakati mwingine mtu anaweza kuwa anasugua jicho moja zaidi kutokana na kuwasha, jambo ambalo huongeza msisimko na kusababisha machozi kuendelea kutoka.
Ikiwa jicho moja linaendelea kutoa machozi kwa muda mrefu, hasa bila sababu inayoeleweka, ni vizuri kufanyiwa uchunguzi wa macho. Daktari anaweza kuangalia kama kuna kuziba kwa njia ya machozi, tatizo la kope, maambukizi au tatizo lingine linalohitaji matibabu maalumu.
2. Je, jicho kutoa machozi kila siku ni dalili ya tatizo kubwa?
Jicho kutoa machozi kila siku linaweza kutokana na sababu nyingi, na ukubwa wa tatizo hutegemea chanzo chake. Kwa baadhi ya watu husababishwa na hali rahisi kama ukavu wa macho, mzio, mazingira yenye vumbi au upepo. Katika hali hizi, machozi mengi huwa ni njia ya mwili kujaribu kulinda na kulainisha jicho.
Hata hivyo, machozi yanapotokea kila siku bila kuisha yanaweza kuashiria kuwa kuna tatizo linalohitaji kuchunguzwa. Mfano ni kuziba kwa njia ya machozi, matatizo ya kope, maambukizi ya muda mrefu au matatizo ya sehemu ya mbele ya jicho kama konea. Hali hizi zinaweza kuhitaji matibabu tofauti kulingana na chanzo.
Ni muhimu kuangalia kama machozi yanaambatana na dalili nyingine kama maumivu, kuona ukungu, jicho kuwa jekundu sana, uvimbe au uchafu kutoka kwenye jicho. Dalili hizo zikikuwepo, ni vyema kutafuta ushauri wa mtaalamu wa afya ya macho badala ya kutumia dawa bila kujua sababu.
3. Kwa nini jicho linatoa machozi wakati wa upepo au baridi?
Wakati mtu yupo kwenye mazingira yenye upepo mkali au baridi, macho yanaweza kutoa machozi kwa sababu uso wa jicho hukauka haraka zaidi. Mwili hujibu hali hiyo kwa kuongeza uzalishaji wa machozi ili kulinda jicho na kulifanya liendelee kuwa na unyevunyevu.
Pia, upepo unaweza kubeba vumbi, chembe ndogo au vitu vinavyokera jicho. Jicho linapotambua kitu kinachoweza kulidhuru, mishipa ya fahamu huamsha mfumo wa kutoa machozi ili kusaidia kuondoa kichochezi hicho.
Kwa watu wengine, hali hii huwa kali zaidi kutokana na ukavu wa macho, mzio au matatizo ya njia ya machozi. Ikiwa machozi hutokea kupita kiasi hata bila upepo au baridi, uchunguzi unaweza kusaidia kubaini kama kuna tatizo jingine.
4. Je, kutumia simu muda mrefu kunaweza kusababisha machozi kutoka?
Kutumia simu au kompyuta kwa muda mrefu kunaweza kuchangia jicho kutoa machozi kwa baadhi ya watu. Wakati mtu anaangalia skrini kwa muda mrefu, mara nyingi hupunguza idadi ya kupepesa macho. Kupepesa macho ni muhimu kwa kusambaza machozi kwenye uso wa jicho, hivyo kupungua kwake kunaweza kusababisha ukavu na kuwashwa.
Jicho linapokauka, mwili unaweza kujibu kwa kutengeneza machozi mengi ghafla ili kurekebisha hali hiyo. Ndiyo maana baadhi ya watu wanaweza kuhisi macho yanawaka, yanachoka au kutoa machozi baada ya kutumia simu kwa muda mrefu.
Ili kupunguza tatizo hili, ni muhimu kufanya mapumziko ya macho mara kwa mara, kuangalia mbali na skrini kwa vipindi, kurekebisha mwangaza wa kifaa na kuhakikisha mazingira hayana hewa kavu sana. Ikiwa dalili zinaendelea licha ya kubadili matumizi ya skrini, ni vizuri kufanya uchunguzi wa macho.
5. Je, mtoto mchanga anayetoa machozi mengi ana tatizo?
Kwa mtoto mchanga, jicho kutoa machozi mengi linaweza kutokea kutokana na sababu mbalimbali. Sababu inayojulikana ni kuziba kwa njia ya machozi ambayo hutokea kwa baadhi ya watoto baada ya kuzaliwa. Katika hali hii, machozi hushindwa kushuka vizuri kwenda puani na badala yake hukusanyika au kutoka nje ya jicho.
Watoto wengine wanaweza pia kupata machozi mengi kutokana na maambukizi ya jicho, kuwashwa na mazingira au matatizo mengine ya macho. Dalili zinazoweza kuonekana pamoja ni kama jicho kuwa jekundu, kuvimba, kuwa na usaha au mtoto kushindwa kufungua jicho vizuri.
Mtoto mwenye machozi mengi anapaswa kuangaliwa kulingana na dalili zinazoambatana nazo. Kama kuna usaha mwingi, uvimbe, homa, jicho kuwa jekundu sana au mtoto anaonekana kupata maumivu, ni muhimu kumpeleka kwa mtaalamu wa afya kwa uchunguzi.
6. Je, jicho kutoa machozi na kuwasha husababishwa na mzio?
Machozi yanayoambatana na kuwasha mara nyingi yanaweza kuhusishwa na mzio wa macho. Mzio hutokea pale mfumo wa kinga unapoitikia vitu kama vumbi, poleni, manyoya ya wanyama au baadhi ya kemikali, na kusababisha jicho kutoa kemikali zinazosababisha kuwasha na kuvimba.
Kwa kawaida, mzio wa macho huathiri macho yote mawili na unaweza kuambatana na dalili kama wekundu wa macho, kuvimba kwa kope, kuhisi kuwaka au kutokwa na machozi mengi. Tofauti na maambukizi mengine, kuwasha huwa ni dalili inayojitokeza sana kwenye mzio.
Matibabu ya mzio yanahusisha kutambua na kuepuka kichochezi, pamoja na kutumia dawa maalumu anazopendekeza mtaalamu wa afya. Kusugua macho mara kwa mara kunaweza kuongeza muwasho na kufanya hali kuwa mbaya zaidi.
7. Je, ni dawa gani inayosaidia jicho kutoa machozi?
Hakuna dawa moja inayofaa kwa kila mtu mwenye jicho kutoa machozi, kwa sababu machozi mengi ni dalili na si ugonjwa wenyewe. Tiba sahihi inategemea chanzo cha tatizo. Kwa mfano, mtu mwenye mzio anaweza kuhitaji matone ya mzio, wakati mwenye ukavu wa macho anaweza kusaidiwa na matone ya kulainisha macho.
Ikiwa tatizo linasababishwa na maambukizi, daktari anaweza kuamua kama kuna umuhimu wa kutumia dawa maalumu kulingana na aina ya maambukizi. Kwa mtu mwenye kuziba kwa njia ya machozi, dawa pekee inaweza isiwe suluhisho na anaweza kuhitaji uchunguzi au matibabu maalumu ya njia hiyo.
Kwa hiyo, kutafuta dawa bila kujua sababu kunaweza kuchelewesha tiba sahihi au wakati mwingine kuleta madhara. Hatua muhimu zaidi ni kutambua kwa nini jicho linatoa machozi ili matibabu yalenge tatizo halisi.
8. Je, jicho kutoa machozi kunaweza kusababisha upofu?
Machozi yenyewe hayasababishi upofu. Kwa watu wengi, hali hii husababishwa na matatizo madogo kama mzio, ukavu wa macho au kuwashwa na mazingira, ambayo hayaleti madhara ya kudumu kwenye uwezo wa kuona yakitibiwa vizuri.
Hata hivyo, baadhi ya magonjwa ya macho yanayoweza kusababisha machozi mengi yanaweza kuathiri kuona ikiwa hayatapatiwi matibabu. Mfano ni maambukizi makubwa ya jicho, majeraha ya konea au matatizo mengine ya ndani ya jicho.
Mtu anapaswa kutafuta huduma ya afya haraka ikiwa jicho kutoa machozi kunaambatana na kupungua kwa kuona, maumivu makali, kuogopa mwanga, jeraha au wekundu mkubwa wa jicho. Dalili hizi zinaweza kuonyesha tatizo linalohitaji matibabu ya haraka.
9. Je, ninaweza kutumia matone ya macho bila kumuona daktari?
Matone baadhi ya macho yanaweza kutumika kwa hali rahisi kama ukavu wa macho, lakini si kila jicho linalotoa machozi linahitaji kutumia matone. Kutumia dawa bila kujua chanzo kunaweza kuficha dalili au kuchelewesha kupata tiba sahihi.
Baadhi ya matone yenye dawa kama antibiotiki au dawa za kupunguza uvimbe yanahitaji ushauri wa mtaalamu kwa sababu matumizi yasiyo sahihi yanaweza kusababisha matatizo. Pia, baadhi ya watu wanaweza kutumia matone ambayo hayalingani na tatizo lao na hivyo kutopata nafuu.
Njia salama ni kutathmini dalili kwanza, hasa kama tatizo limeendelea kwa muda mrefu, linaathiri kuona au linaambatana na maumivu. Mtaalamu wa afya ya macho anaweza kupendekeza dawa inayofaa kulingana na chanzo.
10. Ni wakati gani jicho kutoa machozi kunahitaji kumuona daktari wa macho?
Ni muhimu kumuona mtaalamu wa afya ya macho ikiwa jicho kutoa machozi kunaendelea kwa muda mrefu, kunarudia mara kwa mara au kunaathiri shughuli za kawaida kama kusoma, kuendesha gari au kufanya kazi.
Dalili zinazohitaji uchunguzi wa haraka ni pamoja na maumivu makali ya jicho, kupungua kwa uwezo wa kuona, jicho kuwa jekundu sana, kuvimba kwa jicho au kope, kutokwa na usaha mwingi, au kupata jeraha la jicho.
Pia, watoto wadogo wenye machozi mengi yanayoendelea wanapaswa kufanyiwa tathmini ili kubaini kama kuna kuziba kwa njia ya machozi au tatizo jingine. Kutafuta huduma mapema husaidia kupata tiba sahihi na kulinda afya ya macho kwa muda mrefu.
ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba zaidi kabla ya kuchukua hatua yoyote ile ya kiafya baada ya kusoma makala hii.
Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kutumia namba za simu au kubonyeza link ya Pata Tiba chini ya tovuti hii
Imeandikwa:
4 Agosti 2026, 08:35:58
Soma dalili zingine Zaidi kwa kubonyeza herufi ya mwanzo hapa chini
​
[A] [B] [C] [D] [E] [F] [G] [H] [I] [J] [K] [L] [M] [N] [O] [P] [Q] [R] [S] [T] [U] [V] [W] [X] [Y] [Z] [Z] [#]
Rejea za mada hii:
Albert DM, Miller JW, Azar DT, Young LH. Albert and Jakobiec's Principles and Practice of Ophthalmology. 3rd ed. Philadelphia: Saunders Elsevier; 2008.
American Academy of Ophthalmology. Tearing (Epiphora): Causes and Treatment. San Francisco: American Academy of Ophthalmology; 2024. Available from: https://www.aao.org/eye-health/symptoms/tearing
American Society of Ophthalmic Plastic and Reconstructive Surgery. Adult Tearing (Epiphora). ASOPRS; 2024. Available from: https://www.asoprs.org/adult-tearing
Conway ST. Evaluation and management of "tearing" in children. Ophthalmic Plast Reconstr Surg. 1998;14(6):386-393. doi:10.1097/00002341-199811000-00007.
Olver JM. Colour Atlas of Lacrimal Surgery. Oxford: Butterworth-Heinemann; 2002.
Kashkouli MB, Pakdel F, Kiavash V. Assessment and management of proximal and incomplete lacrimal drainage obstruction. Middle East Afr J Ophthalmol. 2012;19(1):60-69. doi:10.4103/0974-9233.92116.
Kashkouli MB, Beigi B, Murthy R, Astbury N. Acquired external punctal stenosis: etiology and associated findings. Am J Ophthalmol. 2003;136(6):1079-1084. doi:10.1016/S0002-9394(03)00761-3.
Paul TO, Shepherd R. Congenital nasolacrimal duct obstruction: natural history and the timing of optimal intervention. J Pediatr Ophthalmol Strabismus. 1994;31(6):362-367.
Jones LT. The cure of epiphora due to lacrimal obstruction. Am J Ophthalmol. 1952;35(3):371-376.
Sullivan DA, Rocha EM, Aragona P, Clayton JA, Ding J, Golebiowski B, et al. TFOS DEWS II: Sex, gender, and hormones report. Ocul Surf. 2017;15(3):284-333. doi:10.1016/j.jtos.2017.04.001.
Craig JP, Nichols KK, Akpek EK, Caffery B, Dua HS, Joo CK, et al. TFOS DEWS II definition and classification report. Ocul Surf. 2017;15(3):276-283. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.008.
Bron AJ, de Paiva CS, Chauhan SK, Bonini S, Gabison EE, Jain S, et al. TFOS DEWS II pathophysiology report. Ocul Surf. 2017;15(3):438-510. doi:10.1016/j.jtos.2017.05.011.
Tsubota K, Yokoi N, Shimazaki J, Watanabe H, Dogru M, Yamada M, et al. New perspectives on dry eye definition and diagnosis: a consensus report. Ocul Surf. 2020;18(2):157-166. doi:10.1016/j.jtos.2019.11.009.
Sheppard JD. Allergic conjunctivitis: mechanisms and management. Clin Ophthalmol. 2014;8:353-361. doi:10.2147/OPTH.S45353.
Bielory L. Allergic conjunctivitis and the broader spectrum of allergic eye disease. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2008;8(5):437-443. doi:10.1097/ACI.0b013e32830e72e0.
American Academy of Ophthalmology. Conjunctivitis: Diagnosis and Management. San Francisco: AAO; 2024.
Mayo Clinic. Watery eyes (Epiphora): Causes and treatment. Rochester: Mayo Foundation for Medical Education and Research; 2024. Available from: https://www.mayoclinic.org/symptoms/watery-eyes
Cleveland Clinic. Epiphora (Watery Eyes): Causes, Symptoms and Treatment. Cleveland Clinic; 2022. Available from: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17944-epiphora-watery-eyes
Patel K, Ahuja A. Management of watering eye in adults. BMJ. 2019;366:l4698. doi:10.1136/bmj.l4698.
Wormald PJ. Powered endoscopic dacryocystorhinostomy. Otolaryngol Clin North Am. 2006;39(5):1019-1036. doi:10.1016/j.otc.2006.06.006.
