Kuvimba mitoki

Mitoki (tezi za limfu) ni sehemu ya kinga ya mwili iliyo shingoni, kwapani, kinenani na ndani ya mwili. Mara nyingi huvimba kwa sababu ya maambukizi ya karibu – koo, meno, sikio, kidonda – na hurudi kawaida ndani ya wiki 2 hadi 4. Mitoki iliyo migumu, isiyouma, inayokua, iliyodumu zaidi ya wiki 4, au inayoambatana na homa, jasho usiku na kupungua uzito inahitaji uchunguzi wa TB, VVU, lymphoma na saratani nyingine.

Mitoki huchuja majimaji ya limfu na kunasa vijidudu na seli zisizo za kawaida. Inapopambana na maambukizi huvimba na mara nyingi kuuma.

Mitoki ya kawaida mara nyingi haionekani; ndogo kuliko sentimita 1 inaweza kuguswa shingoni na kinenani kwa watu wenye afya.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Eneo moja (localized) – mara nyingi maambukizi ya karibu: shingoni (koo, meno, sikio, ngozi ya kichwa), kwapani (kidonda cha mkono, titi), kinenani (mguu, magonjwa ya zinaa).

• Maeneo mengi (generalized) – ugonjwa wa mwili mzima: VVU, TB, lymphoma, leukemia, magonjwa ya kinga.

• Laini, inayouma, inayohama – mara nyingi maambukizi.

• Ngumu kama jiwe, isiyouma, iliyoshikamana – inahitaji kuondoa saratani.

• Inayolainika na kutoa usaha – jipu au TB ya mitoki.

• Juu ya mfupa wa bega (supraclavicular) – daima inahitaji uchunguzi.

Visababishi

Maambukizi

• Koo, mafindofindo, meno, sikio.

• Vidonda na maambukizi ya ngozi.

• Mafua na virusi wengine, glandular fever.

• TB ya mitoki – mara nyingi shingoni.

• VVU.

• Magonjwa ya zinaa – kaswende, pangusa, LGV – mitoki ya kinena.

• Toxoplasma, ugonjwa wa mkwaruzo wa paka.

Saratani

• Lymphoma.

• Saratani ya damu.

• Saratani iliyosambaa kutoka kichwa, shingo, titi, mapafu, tumbo.

• Saratani ya Kaposi.

Mengine

• Magonjwa ya kinga – lupus, baridi yabisi, sarcoidosis.

• Dawa – baadhi ya dawa za kifafa.

Dalili zinazoambatana

• Homa.

• Jasho jingi usiku.

• Kupungua uzito.

• Uchovu.

• Kikohozi cha muda mrefu – TB.

• Ngozi kuwasha mwili mzima – lymphoma.

• Koo kuuma, meno kuuma.

• Uvimbe shingoni.

Dalili za hatari

Onana na daktari mapema ukiwa na mitoki iliyovimba pamoja na:

• Kudumu zaidi ya wiki 4 au kuendelea kukua.

• Ngumu, isiyouma, iliyoshikamana na ngozi au tishu.

• Kubwa kuliko sentimita 2.

• Juu ya mfupa wa bega.

• Homa, jasho usiku, kupungua uzito.

• Kupumua au kumeza kwa shida.

• Ngozi juu yake kuwa nyekundu, moto na kuuma sana – jipu.

Vipimo

• Uchunguzi wa mwili – ukubwa, ugumu, maeneo mengine, ini na wengu.

• Kipimo kamili cha damu.

• VVU.

• Kipimo cha TB – makohozi, X-ray ya kifua.

• Ultrasound ya mitoki.

• Kuvuta majimaji kwa sindano (FNA) au kuchukua mtoki mzima (biopsy) – kipimo muhimu zaidi.

• Kaswende na magonjwa mengine ya zinaa – kwa mitoki ya kinena.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Maambukizi ya virusi – hupona yenyewe; pumzika, kunywa maji, dawa ya maumivu.

• Maambukizi ya bakteria – antibiotiki kwa ushauri; jipu linahitaji kupasuliwa.

• TB ya mitoki – dawa za TB kwa miezi 6, bure.

• VVU – dawa za VVU (ARV).

• Saratani – matibabu maalum.

• Nyumbani – kitambaa chenye maji ya uvuguvugu kwa mitoki inayouma. Usibane au kupasua mtoki mwenyewe.

Kinga

• Tibu maambukizi ya koo, meno na ngozi mapema.

• Usafi wa meno.

• Pima VVU mara kwa mara.

• Jikinge na magonjwa ya zinaa.

Lini umwone daktari

• Mtoki usiorudi kawaida ndani ya wiki 2 hadi 4.

• Mitoki mipya katika maeneo mengi.

• Mtoki unaokua.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara