Mirija ya uzazi kuziba, pia huitwa kuziba kwa mirija ya uzazi, ni mojawapo ya sababu kuu zinazochangia ugumba kwa wanawake duniani. Hali hii hutokea pale ambapo mrija mmoja au yote miwili ya uzazi unapoziba kiasi kwamba yai haliwezi kupita, mbegu za kiume haziwezi kulifikia yai, au yai lililorutubishwa haliwezi kusafiri kwenda kwenye mfuko wa uzazi kwa ajili ya kujipandikiza. Kwa mujibu wa tafiti mbalimbali, matatizo yanayohusisha mirija ya uzazi huchangia takribani asilimia 25–35 ya visa vyote vya ugumba wa wanawake, huku maambukizi kwenye via vya nyonga yakiwa sababu kuu katika nchi nyingi zinazoendelea.

Ingawa wanawake wengi wenye mirija iliyoziba huwa hawana dalili zozote, baadhi wanaweza kupata maumivu ya nyonga ya muda mrefu, maumivu wakati wa hedhi, maumivu wakati wa tendo la ndoa au kupata ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi. Kutokana na kukosekana kwa dalili maalumu, wanawake wengi hugundua tatizo hili baada ya kushindwa kupata ujauzito kwa muda mrefu.

Habari njema ni kwamba si kila kuziba kwa mirija ya uzazi humaanisha mwanamke hawezi kupata mtoto. Uwezekano wa kupata ujauzito hutegemea sehemu iliyoziba, kiwango cha uharibifu wa mirija, sababu iliyosababisha tatizo pamoja na aina ya matibabu yanayotolewa. Teknolojia za kisasa kama upasuaji wa kurekebisha mirija na mbinu za utungishaji wa kwenye chupa (IVF) zimeongeza kwa kiasi kikubwa nafasi ya wanawake wengi kupata ujauzito.

Mirija ya uzazi ni nini?

Mirija ya uzazi ni mirija miwili myembamba inayounganisha kila ovari (kiwanda cha kuzalisha mayai) na mfuko wa uzazi. Mwanamke kawaida huwa na mrija mmoja upande wa kulia na mwingine upande wa kushoto. Kila mrija una urefu wa takribani sentimita 10 hadi 12 na umeundwa kwa misuli laini pamoja na utando wenye vinyweleo vidogo vinavyoitwa silia ambavyo husaidia kusafirisha yai kuelekea kwenye mfuko wa uzazi.

Kisayansi, mrija wa uzazi hugawanywa katika sehemu kuu nne:

1. Sehemu ya karibu na mfuko wa uzazi

Hii ndiyo sehemu nyembamba zaidi ya mrija. Hupita ndani ya ukuta wa mfuko wa uzazi na ndiyo eneo ambalo mara nyingi linaweza kuzibwa kutokana na makovu, uvimbe au mikazo ya misuli.

2. Sehemu ya shingo ya mrija (Isthmus)

Ni sehemu yenye ukuta mnene wa misuli. Husaidia kusafirisha yai kwa kutumia mikazo ya misuli ya mrija.

3. Sehemu pana ya mrija (Ampulla)

Hii ndiyo sehemu pana zaidi ya mrija wa uzazi na ndiyo eneo ambalo katika wanawake wengi urutubishaji wa yai na mbegu za kiume hutokea.

4. Mwisho wa mrija wenye vidole vidogo (Infundibulamu na fimbriae)

Mwisho wa mrija una vijinyweleo vinavyofanana na vidole vinavyoitwa fimbria (fimbriae). Wakati wa ovulesheni, fimbria husaidia kulipokea yai kutoka kwenye ovari na kulielekeza ndani ya mrija.

Kazi za mirija ya uzazi

Watu wengi hudhani mirija ya uzazi ni njia tu ya kupitisha yai, lakini ukweli ni kwamba ina kazi nyingi muhimu katika uzazi.

i. Kupokea yai kutoka kwenye ovari

Baada ya ovulesheni, yai halitoki moja kwa moja kwenda kwenye mfuko wa uzazi. Badala yake, fimbria hulikusanya na kulielekeza ndani ya mrija wa uzazi.

ii. Kuruhusu mbegu za kiume kufika kwenye yai

Mbegu za kiume husafiri kutoka uke, kupitia mlango wa kizazi, ndani ya mfuko wa uzazi na hatimaye kufika kwenye mrija wa uzazi ambapo hukutana na yai.

iv. Mahali pa urutubishaji

Kwa kawaida, urutubishaji hutokea ndani ya sehemu ya ampulla ya mrija wa uzazi. Hapo mbegu moja ya kiume huunganika na yai na kutengeneza kijusi cha awali (zygote).

v. Kusafirisha kijusi kuelekea mfuko wa uzazi

Baada ya urutubishaji, kijusi huendelea kugawanyika huku kikisafirishwa polepole kuelekea kwenye mfuko wa uzazi. Safari hii huchukua takribani siku 3 hadi 5 kabla ya kijusi kujipandikiza kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi.

vi. Kutoa mazingira yanayofaa kwa ukuaji wa kijusi

Utando wa ndani wa mrija wa uzazi hutoa virutubisho na vimiminika vinavyosaidia kijusi katika hatua zake za mwanzo kabisa kabla hakijafika kwenye mfuko wa uzazi.

Kuziba kwa mirija ya uzazi ni nini?

Kuziba kwa mirija ya uzazi ni hali ambayo njia ya ndani ya mrija mmoja au yote miwili inakuwa imefungwa au imebanwa kiasi kwamba yai, mbegu za kiume au kijusi hakiwezi kupita kwa urahisi.

Kuziba kunaweza kuwa:

• sehemu ndogo tu ya mrija,

• sehemu kubwa ya mrija,

• mrija mzima,

• mrija mmoja,

• au mirija yote miwili.

Wakati mwingine mrija unaweza usiwe umeziba kabisa bali ukawa umeharibika kiasi kwamba hauwezi kufanya kazi yake vizuri. Kwa mfano, vinyweleo (cilia) vinaweza kuharibiwa na maambukizi au uvimbe. Katika hali hiyo, hata kama mrija unaonekana wazi kwenye kipimo, uwezo wake wa kusafirisha yai au kijusi unaweza kuwa umepungua.

Aidha, kuna wanawake ambao mirija yao inaonekana wazi kwenye vipimo lakini imezungukwa na makovu yanayoizuia kusogea vizuri. Mirija ya uzazi huhitaji kuwa na uwezo wa kusogea kwa uhuru ili fimbria liweze kulichukua yai kutoka kwenye ovari. Hivyo, si kila tatizo la mirija huonekana kama "kuziba" pekee.

Kuziba kwa mirija huathirije uwezo wa kupata ujauzito?

Ili ujauzito wa kawaida utokee, mambo kadhaa lazima yafanyike kwa mpangilio sahihi:

• Ovari iachilie yai

• Fimbria lilichukue yai

• Mbegu za kiume zilifikie yai

• Urutubishaji utokee ndani ya mrija

• Kijusi kisafirishwe hadi kwenye mfuko wa uzazi

• Kijusi kijipandikize kwenye ukuta wa mfuko wa uzazi

Kuziba kwa mrija kunaweza kuvuruga hatua yoyote kati ya hizi.

Ikiwa mrija mmoja umeziba na mwingine una afya nzuri, mwanamke bado anaweza kupata ujauzito wa kawaida, hasa kama ovulesheni hutokea upande wenye mrija ulio wazi au kama yai linaweza kuchukuliwa na mrija wa upande mwingine, jambo ambalo linaweza kutokea katika baadhi ya wanawake.

Hata hivyo, ikiwa mirija yote miwili imeziba kabisa, mbegu za kiume haziwezi kulifikia yai na urutubishaji wa kawaida hauwezi kutokea. Katika hali hii, mbinu za kusaidiwa kupata ujauzito kama uchavushaji wa kwenye chupa huwa na nafasi kubwa zaidi ya mafanikio kuliko kuendelea kujaribu kupata ujauzito kwa njia ya kawaida.

Kwa upande mwingine, kuziba kwa sehemu kunaweza kuruhusu urutubishaji kutokea lakini kuzuia kijusi kufika kwenye mfuko wa uzazi. Hali hii huongeza hatari ya ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi, ambao ni dharura ya kitabibu inayoweza kuhatarisha maisha ikiwa hautatambuliwa na kutibiwa mapema.

Aina za kuziba kwa mirija ya uzazi

Kuziba kwa mirija ya uzazi si ugonjwa mmoja unaofanana kwa kila mwanamke. Mirija inaweza kuziba katika sehemu tofauti, kwa kiwango tofauti na kwa sababu tofauti. Kutambua aina ya kuziba ni muhimu kwa sababu huathiri uchaguzi wa matibabu na uwezekano wa kupata ujauzito.

Kwa ujumla, madaktari hugawa kuziba kwa mirija ya uzazi kulingana na eneo lilipoziba, kiwango cha kuziba na hali ya mrija wenyewe.

i. Kuziba kwa sehemu ya karibu na mfuko wa uzazi

Hii ni hali ambapo sehemu ya mwanzo ya mrija wa uzazi, karibu na mfuko wa uzazi, huziba.

Sehemu hii ni nyembamba sana, hivyo inaweza kuzibwa kwa urahisi kutokana na:

• Ute mzito (kamasi nzito)

• Chembechembe za damu baada ya hedhi au kuharibika kwa mimba

• Uvimbe wa muda mfupi

• Makovu yanayotokana na maambukizi

• Upasuaji wa awali

• au wakati mwingine mkazo wa misuli ya mrija unaoweza kufanya kipimo kuonyesha mrija umeziba ilhali haujaziba kweli.

Kwa sababu hiyo, baadhi ya wanawake huonekana kuwa na kuziba kwenye kipimo cha HSG lakini wanapofanyiwa vipimo vingine, mrija hukutwa uko wazi. Ndiyo maana mara nyingine daktari hupendekeza kurudia kipimo au kutumia njia nyingine za uchunguzi kabla ya kuamua matibabu.

Iwapo kuziba huku kunasababishwa na makovu madogo, wakati mwingine kunaweza kutibiwa kwa kuingiza mrija mwembamba maalumu kupitia mfuko wa uzazi hadi kwenye mrija wa uzazi (utengenezaji wa mfereji wa mrija kwa katheta.

ii. Kuziba kwa sehemu ya katikati ya mrija wa uzazi

Hii ni aina ambayo sehemu ya katikati ya mrija huziba.

Sababu zinazoweza kusababisha hali hii ni pamoja na:

• Upasuaji wa awali wa kufunga uzazi

• Maambukizi yaliyosababisha makovu

• Majeraha ya mrija

• Endometriosisi

• Matatizo ya kuzaliwa nayo ambayo ni nadra.

Wanawake waliowahi kufunga uzazi kwa hiari wanaweza kuwa na kuziba katika eneo hili kwa makusudi. Baadhi yao baadaye hutamani kupata mtoto tena, na katika mazingira fulani upasuaji wa kuunganisha tena mirija unaweza kufanyika. Hata hivyo, mafanikio hutegemea urefu wa mrija uliobaki, umri wa mwanamke na sababu nyingine za uzazi.

iii. Kuziba kwa sehemu ya mwisho wa mrija wa uzazi

Hii ndiyo aina inayopatikana mara nyingi kwa wanawake waliowahi kupata maambukizi makali ya nyonga.

Katika hali hii, sehemu ya mwisho wa mrija yenye fimbria huziba.

Matokeo yake ni:

• Yai haliwezi kuingia kwenye mrija

• Mbegu za kiume haziwezi kufikia yai

• Mrija unaweza kujaa maji

Aina hii mara nyingi huhusishwa na ugonjwa unaoitwa mrija wa uzazi wenye maji (Hydrosalpinx).

iv. Mrija wa uzazi wenye maji (Haidrosapinksi)

Hydrosapinksi ni hali ambapo mwisho wa mrija huziba kwa maji hukusanyika ndani yake.

Badala ya mrija kuwa mwembamba kama kawaida, huvimba na kuwa kama mfuko uliojaa maji.

Maji haya si maji ya kawaida. Mara nyingi huwa na:

• Chembechembe za uchochezi

• Protini mbalimbali

• Seli zilizokufa

• na vimeng'enya vinavyoweza kuathiri kijusi.

Tafiti zimeonyesha kuwa hydrosalpinx inaweza kupunguza uwezekano wa kupata ujauzito hata wakati wa kutumia uchavushaji wa kwenye chupa. Inaaminika kuwa maji yaliyomo ndani ya mrija yanaweza kurudi kwenye mfuko wa uzazi na kufanya mazingira yasifae kwa kijusi kujipandikiza.

Kutokana na ushahidi huu, miongozo mingi ya kimataifa inapendekeza kuondoa au kuufunga mrija wenye hydrosalpinx kabla ya IVF kwa wanawake wanaofaa kufanyiwa hatua hiyo.

v. Kuziba kwa sehemu

Katika aina hii, mrija haujaziba kabisa.

Bado kuna nafasi ndogo ya:

• Mbegu za kiume kupita

• Yai kupita

• au kijusi kusafiri

Hata hivyo, safari ya kijusi huwa ngumu zaidi. Ndiyo maana wanawake wenye kuziba kwa sehemu wanaweza kupata ujauzito lakini pia wana hatari kubwa zaidi ya kupata ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi.

Kwa hiyo, mwanamke anayejulikana kuwa na kuziba kwa sehemu anapaswa kufuatiliwa mapema anapopata ujauzito ili kuhakikisha kijusi kimejipandikiza ndani ya mfuko wa uzazi.

vi. Kuziba kabisa

Hapa hakuna njia yoyote inayoruhusu kupita kwa yai, mbegu za kiume au kijusi.

Ikiwa:

• mrija mmoja tu umeziba, bado ujauzito wa kawaida unaweza kutokea kupitia mrija mwingine wenye afya.

• mirija yote miwili imeziba kabisa, ujauzito wa kawaida hauwezi kutokea isipokuwa kuziba kutatibiwa au kutumika mbinu za kusaidiwa kupata ujauzito kama IVF.

vii. Kuziba kwa mrija mmoja au mirija yote miwili

a. Mrija mmoja kuziba

Wanawake wengi huingiwa na hofu wanapoambiwa mrija mmoja umeziba.

Kwa kweli, wanawake wengi wenye mrija mmoja wenye afya wanaweza kupata ujauzito bila matibabu yoyote.

Hata hivyo nafasi hiyo hutegemea:

• umri

• ubora wa mayai

• afya ya mrija uliobaki

• uwezo wa mwanaume

na kama kuna magonjwa mengine ya uzazi.

b. Mirija yote miwili kuziba

Hii ndiyo hali yenye athari kubwa zaidi kwa uzazi, mbegu za kiume haziwezi kufikia yai.

Aidha, hata kama urutubishaji ungetokea kwa nadra sana, kijusi hakiwezi kufika kwenye mfuko wa uzazi.

Katika hali nyingi, wanawake hawa huhitaji matibabu maalumu ya uzazi au uchavushaji wa kwenye chupa.

Mrija ulio wazi lakini haufanyi kazi vizuri

Hii ni aina ambayo mara nyingi haisemwi sana lakini ni muhimu.

Baadhi ya wanawake wana mirija ambayo:

• Haijaziba

• Dawa hupita vizuri kwenye HSG

lakini bado hawawezi kupata ujauzito.

Sababu inaweza kuwa:

• Uharibifu wa silia

• Makovu ndani ya mrija

• Misuli ya mrija kushindwa kusinyaa vizuri

• Uchochezi wa muda mrefu

• au uharibifu wa fimbria.

Katika hali hizi, mrija unaweza kuonekana wa kawaida kwenye picha lakini umepoteza uwezo wake wa kusafirisha yai au kijusi.

Hii ndiyo sababu vipimo vya kuonyesha uwazi wa mrija haviwezi kutathmini kikamilifu ubora wa kazi ya mrija. Wakati mwingine uchunguzi wa moja kwa moja kwa kutumia upasuaji mdogo wa kamera tumboni (Laparoskopi ) hutoa taarifa zaidi kuhusu hali halisi ya mirija na viungo vya nyonga.

Visababishi vya kuziba kwa mirija ya uzazi

Kuziba kwa mirija ya uzazi kunaweza kusababishwa na magonjwa mbalimbali. Hata hivyo, karibu sababu zote huishia kusababisha jambo moja: uchochezi kinga (inflamesheni) unaopelekea kutokea kwa makovu (fibrosisi), kushikana kwa tishu na hatimaye kuziba kwa mrija.

Kwa mujibu wa tafiti za kisasa, maambukizi ya nyonga ndiyo sababu inayoongoza duniani, lakini zipo sababu nyingine nyingi ambazo pia zinaweza kuathiri mirija ya uzazi.

Katika baadhi ya wanawake, mrija hauzibi kabisa bali huharibika sehemu ya ndani yenye vinyweleo vidogo (silia). Hivyo, hata kama kipimo kinaonyesha mrija uko wazi, uwezo wa kusafirisha yai au kijusi unaweza kuwa umepungua sana. Ifuatayo ni sababu kuu zinazotambuliwa na tafiti za kisayansi.

Katika sehemu inayofuata tutazungumzia kwa kina kila sababu, ikiwemo:

• Ugonjwa wa uvimbekinga wa nyonga (PID)

• Maambukizi ya kisonono na klamidia

• Endometriosisi

• Kifua kikuu cha mfumo wa uzazi

• Upasuaji wa tumbo na nyonga

• Mimba ya nje ya mfuko wa uzazi

• Uvimbe wa nyonga na wa ovari

• Makovu baada ya kupasuka kwa kidole tumbo

• Sababu za kuzaliwa nazo

• Sababu nyingine nadra zinazotambuliwa na tafiti za hivi karibuni.

Maelezo ya kina kw akila sababu

1. Ugonjwa wa uvimbekinga wa nyonga (PID)

Hii ndiyo sababu inayoongoza duniani ya kuziba kwa mirija ya uzazi.

Ugonjwa wa uvimbe wa nyonga ni maambukizi yanayoathiri viungo vya uzazi vya ndani, ikiwemo:

• Mfuko wa uzazi

• Mirija ya uzazi

• Ovari

• na tishu zinazozunguka viungo hivyo.

Mara nyingi maambukizi huanza kwenye uke au mlango wa kizazi, kisha bakteria hupanda kuelekea juu mpaka kwenye mirija ya uzazi.

Kadiri maambukizi yanavyoendelea, hutokea:

• Uvimbe

• Uusaha

• Uharibifu wa seli

• na baadaye makovu.

Makovu hayo ndiyo yanayosababisha kuziba kwa mrija. Cha kusikitisha ni kwamba baadhi ya wanawake hupata maambukizi haya bila dalili kali. Wengine hupata maumivu madogo tu ambayo hupotea bila kutibiwa ipasavyo. Hata hivyo, uharibifu wa mirija unaweza kuendelea kimyakimya kwa miaka mingi.

Tafiti zinaonyesha kuwa hatari ya ugumba huongezeka kila mara mwanamke anapopata ugonjwa wa uvimbe wa nyonga. Kadiri maambukizi yanavyorudiwa mara nyingi, ndivyo uwezekano wa mirija kuharibika unavyoongezeka.

2. Maambukizi ya klamidia

Klamidia ni moja ya magonjwa ya zinaa yanayosababisha ugumba kwa wanawake wengi duniani.

Kinachoufanya ugonjwa huu kuwa hatari ni kwamba zaidi ya nusu ya wanawake walioambukizwa hawana dalili zozote. Kwa sababu hiyo:

• Maambukizi huendelea kwa miezi au miaka;

• Bakteria huenea mpaka kwenye mirija ya uzazi;

• Hutokea uchochezi wa muda mrefu;

• Makovu hutengenezwa polepole.

Baada ya muda, mirija inaweza kuziba kabisa au kuharibika kiasi cha kushindwa kufanya kazi.

Ndiyo maana uchunguzi wa mapema na matibabu ya klamidia ni njia muhimu ya kuzuia ugumba.

3. Maambukizi ya kisonono(gono)

Kisonono(gono) pia ni sababu muhimu ya ugonjwa wa uvimbe wa nyonga.

Bakteria hawa wanaweza kuharibu utando wa ndani wa mrija wa uzazi kwa muda mfupi kuliko magonjwa mengine mengi.

Wanawake wanaopata maambukizi makali ya kisonono wanaweza kupata:

• maumivu makali ya nyonga;

• homa;

• usaha kutoka ukeni;

• na baadaye makovu makubwa kwenye mirija.

Katika baadhi ya wanawake, klamidia na kisonono huambatana kwa wakati mmoja, jambo linaloongeza zaidi uharibifu wa mirija.

4. Endometriosisi

Hii ni hali ambapo tishu zinazofanana na utando wa ndani wa mfuko wa uzazi hukua nje ya mfuko wa uzazi.

Tishu hizi zinaweza kupatikana kwenye:

• Ovari

• Mirija ya uzazi

• Utumbo

• Kibofu cha mkojo

• Ukuta wa nyonga

Kila mwezi tishu hizi huathiriwa na homoni kama ilivyo kwa utando wa ndani wa mfuko wa uzazi.

Matokeo yake ni:

• Kutokwa na damu ndani ya nyonga;

• Uchochezi kinga wa muda mrefu;

• Kutengenezwa kwa makovu;

• Kushikana kwa tishu na viungo

Makovu haya yanaweza kuvuta mrija wa uzazi kutoka mahali pake, kuufunga au kuharibu fimbria zinazochukua yai kutoka kwenye ovari.

Ndiyo maana wanawake wengi wenye endometriosisi kali hupata matatizo ya uzazi hata kama mirija haijaziba kabisa.

5. Mrija wa uzazi wenye maji (Haidrosapinksi)

Hydrosapinksi inaweza kuwa sababu na pia matokeo ya kuziba kwa mrija.

Baada ya mwisho wa mrija kuziba, majimaji huendelea kutengenezwa ndani yake lakini hayawezi kutoka.

Kadiri muda unavyopita:

• Mrija huvimba

• Ukuta wake huwa mwembamba

• Silia huharibika

• Uwezo wa mrija kufanya kazi hupungua.

Mbali na kusababisha ugumba, hydrosalpinx pia hupunguza mafanikio ya IVF kwa sababu majimaji yanaweza kuingia ndani ya mfuko wa uzazi na kuathiri upandikizaji wa kijusi.

6. Upasuaji wa tumbo au nyonga

Baadhi ya wanawake hupata makovu baada ya kufanyiwa upasuaji.

Mifano ni:

• Upasuaji wa kuondoa uvimbe wa ovari

• Upasuaji wa mfuko wa uzazi

• Upasuaji wa mimba ya nje ya mfuko wa uzazi

• Upasuaji wa utumbo

• Upasuaji wa kidole tumbo

Baada ya upasuaji, mwili huanza kuponya jeraha.

Katika baadhi ya watu hutengenezwa tishu nyingi za kovu ambazo zinaweza kushikana na:

• Mrija wa uzazi

• Ovari

• Utumbo

• Ukuta wa nyonga.

Makovu haya yanaweza kuzuia mrija kufanya kazi hata kama haujaziba kabisa.

7. Kupasuka kwa kidole tumbo, hasa kilichopasuka

Kidole tumbo kilichopasuka kinaweza kusababisha usaha kuenea ndani ya tumbo. Usaha huo unaweza kufika karibu na mirija ya uzazi na baada ya maambukizi kupona:

• Hutokea makovu;

• Viungo hushikana;

• Mirija inaweza kuvutwa au kuziba.

Hatari huwa kubwa zaidi pale ambapo kiambata kilipasuka kabla ya kufanyiwa upasuaji.

8. Kifua kikuu cha mfumo wa uzazi

Katika nchi nyingi za Afrika na Asia, kifua kikuu bado ni sababu muhimu ya ugumba.

Bakteria wa kifua kikuu wanaweza kuenea kutoka mapafuni kupitia damu na kufika kwenye:

• Mirija ya uzazi

• Mfuko wa uzazi

• Ovari

Mara nyingi ugonjwa huu hauleti dalili maalumu.

Wanawake wengi hugunduliwa baada ya:

• Kushindwa kupata ujauzito

• Kukosa hedhi

• au kufanyiwa uchunguzi wa ugumba.

Kifua kikuu kinaweza kuharibu mirija kwa kiwango kikubwa kiasi kwamba hata baada ya kutibiwa kwa dawa, uwezo wa mirija kurudi katika hali ya kawaida huwa mdogo.

9. Mimba ya nje ya mfuko wa uzazi

Mimba ya nje ya mfuko wa uzazi inaweza kuharibu mrija wenyewe.

Iwapo kijusi kitakua ndani ya mrija:

• Ukuta wa mrija hutanuka

• Unaweza kupasuka

• au ukahitaji kuondolewa kwa upasuaji.

Baada ya matibabu, mrija unaweza kubaki na makovu au kupoteza uwezo wake wa kufanya kazi.

10. Kufunga uzazi kwa upasuaji

Wanawake waliowahi kufunga uzazi kwa hiari huwa na kuziba kwa mirija kwa makusudi.

Njia zinazotumika ni pamoja na:

• Kukata mrija

• Kuufunga

• Kuuchoma kwa umeme

• au kuuwekea kifaa maalumu.

Baadhi yao baadaye hutamani kupata ujauzito tena. Ingawa upasuaji wa kuunganisha tena mirija unaweza kufanyika kwa wanawake waliochaguliwa vizuri, mafanikio hutegemea aina ya upasuaji wa awali, sehemu ya mrija iliyofungwa, urefu wa mrija uliobaki na umri wa mwanamke.

11. Kasoro za kuzaliwa nazo

Ni nadra sana kutokea, baadhi ya wanawake huzaliwa na:

• Mrija usiokua vizuri

• Mrija uliopinda kupita kiasi

• Mrija usiofunguka

• au mrija usiokuwepo kabisa

Hali hizi mara nyingi hugunduliwa wakati wa uchunguzi wa ugumba.12. Uvimbe wa nyonga na ovari

Vivimbe vikubwa vinaweza kubana mrija kutoka nje.

Mifano ni:

• Uvimbe wa ovari (sisti ya ovari)

• Baadhi ya saratani za ovari

• Uvimbe wa karibu na mrija wa uzazi

• Makovu makubwa ya nyonga

Katika hali hizi, mrija unaweza kuwa haujaziba ndani yake lakini ukashindwa kufanya kazi kutokana na kubanwa au kuvutwa.

13. Makovu baada ya maambukizi mengine ndani ya tumbo

Maambukizi makali ya tumbo kama:

• Peritonaitisi

• Maambukizi baada ya upasuaji

• Maambukizi baada ya kujifungua

• Maambukizi baada ya kuharibika kwa mimba au kutoa mimba yasiyotibiwa vizuri

yanaweza pia kusababisha kushikana kwa viungo vya ndani na kuathiri mirija ya uzazi.

Je, kuna wanawake ambao sababu haijulikani?

Ndiyo. Licha ya maendeleo makubwa ya sayansi, baadhi ya wanawake hugundulika kuwa na mirija iliyoziba bila sababu dhahiri.

Inawezekana walipata maambukizi ya zamani ambayo hayakugunduliwa, walikuwa na uchochezi mdogo uliopona wenyewe, au kuna sababu za kinga ya mwili na vinasaba ambazo bado zinaendelea kufanyiwa utafiti.

Kwa hiyo, kutokupata sababu wazi hakumaanishi tatizo halipo, bali kunaweza kuonyesha mipaka ya vipimo vilivyopo au sababu ambazo bado hazijaeleweka kikamilifu.

Vihatarishi vya kuziba kwa mirija ya uzazi

Siyo kila mwanamke aliye na sababu zilizotajwa hapo juu atapata kuziba kwa mirija ya uzazi. Hata hivyo, kuna hali na tabia zinazoongeza uwezekano wa kupata tatizo hili. Kutambua vihatarishi hivi ni muhimu kwa sababu baadhi vinaweza kuzuilika kwa matibabu ya mapema na mabadiliko ya tabia.

1. Historia ya magonjwa ya zinaa

Hiki ndicho kihatarishi kikubwa zaidi duniani.

Magonjwa ya zinaa, hasa:

• Klamidia

• Kisonono(gono)

yana uwezo mkubwa wa kuharibu mirija ya uzazi.

Tatizo kubwa ni kwamba wanawake wengi wenye maambukizi haya hawana dalili au hupata dalili hafifu zinazopotea zenyewe. Wakati huo bakteria huendelea kuharibu mirija polepole.

Kadiri maambukizi yanavyorudiwa, ndivyo uwezekano wa kutokea kwa makovu unavyoongezeka.

2. Kupata ugonjwa wa uvimbe wa nyonga mara kwa mara

Kila tukio la ugonjwa wa uvimbe wa nyonga huongeza uwezekano wa uharibifu wa kudumu wa mirija.

Tafiti zimeonyesha kuwa baada ya tukio moja la ugonjwa huu, hatari ya ugumba huongezeka. Hatari hiyo huongezeka zaidi baada ya maambukizi ya pili au ya tatu kutokana na kuendelea kutengenezwa kwa makovu na kushikana kwa tishu.

3. Kushiriki ngono isiyo salama

Wanawake wanaofanya ngono bila kutumia kondomu, hasa wanapokuwa na mwenzi mpya au wapenzi wengi, wako katika hatari kubwa ya kupata magonjwa ya zinaa ambayo yanaweza kusababisha kuziba kwa mirija ya uzazi.

Ni muhimu kufahamu kuwa kutumia vidonge vya uzazi wa mpango, sindano au vipandikizi hakumlindi mwanamke dhidi ya magonjwa ya zinaa. Kondomu ndiyo njia kuu inayosaidia kupunguza hatari ya maambukizi haya.

4. Historia ya endometriosisi (Endometriosis)

Wanawake wenye endometriosisi, hasa ya kiwango cha wastani au kikubwa, wana uwezekano mkubwa wa kupata:

• Makovu;

• Kushikana kwa viungo vya nyonga;

• Uharibifu wa fimbria;

• na kupungua kwa uwezo wa mirija kufanya kazi.

Kadiri ugonjwa unavyodumu bila kutibiwa, ndivyo uwezekano wa matatizo ya uzazi unavyoongezeka.

5. Upasuaji wa awali wa tumbo au nyonga

Historia ya upasuaji kama:

• upasuaji wa ovari;

• upasuaji wa mfuko wa uzazi;

• upasuaji wa mimba ya nje ya mfuko wa uzazi;

• upasuaji wa kiambata kilichopasuka;

• upasuaji wa utumbo;

inaweza kuongeza hatari ya kutokea kwa makovu yanayoshikana na mirija ya uzazi.

Hatari hii huwa kubwa zaidi pale ambapo kulikuwa na maambukizi au kutokwa na damu nyingi baada ya upasuaji.

6. Historia ya kifua kikuu

Katika maeneo yenye maambukizi mengi ya kifua kikuu, wanawake waliowahi kuugua kifua kikuu wana hatari kubwa zaidi ya kupata kifua kikuu cha mfumo wa uzazi, ambacho kinaweza kuharibu mirija ya uzazi bila dalili za wazi.

Kwa wanawake wanaoshindwa kupata ujauzito bila sababu inayoeleweka, hasa katika nchi zenye maambukizi mengi ya kifua kikuu, daktari anaweza kufikiria kufanya uchunguzi wa ugonjwa huu.

7. Historia ya mimba ya nje ya mfuko wa uzazi

Mwanamke aliyewahi kupata mimba ya nje ya mfuko wa uzazi ana uwezekano mkubwa wa kuwa tayari alikuwa na uharibifu wa mrija wa uzazi.

Aidha, matibabu ya mimba hiyo, hasa yanapohusisha upasuaji, yanaweza kuacha makovu ambayo huathiri uwezo wa mrija kufanya kazi.

8. Kuchelewa kutibiwa maambukizi ya mfumo wa uzazi

Wanawake wanaochelewa kutafuta matibabu wanapopata:

• Maumivu makali ya nyonga

• Usaha kutoka ukeni

• Homa

• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

huongeza muda ambao bakteria wanaendelea kuharibu mirija.

Kadiri matibabu yanavyochelewa, ndivyo uwezekano wa kupata makovu ya kudumu unavyoongezeka.

9. Historia ya kutoa mimba au kujifungua kulikofuatiwa na maambukizi

Ni muhimu kuelewa kwamba kutoa mimba pekee hakuzibi mirija ya uzazi.

Tatizo hutokea pale ambapo baada ya:

• Kutoa mimba;

• Kuharibika kwa mimba;

• au kujifungua;

mwanamke hupata maambukizi ya ndani ya mfuko wa uzazi au nyonga ambayo hayatatibiwi mapema.

Maambukizi hayo yanaweza kuenea hadi kwenye mirija ya uzazi na kusababisha makovu.

10. Umri

Umri wenyewe hausababishi kuziba kwa mirija ya uzazi.

Hata hivyo, kadiri umri unavyoongezeka, ndivyo uwezekano wa mwanamke kuwa amewahi kupitia maambukizi, upasuaji au magonjwa mengine yanayoweza kuharibu mirija unavyoongezeka.

Aidha, hata kama mirija itafunguliwa, uwezo wa mayai kupatikana na kupata ujauzito hupungua kadiri umri unavyoongezeka, hasa baada ya miaka 35.

Dalili za kuziba kwa mirija ya uzazi

Tofauti na magonjwa mengi ya uzazi, kuziba kwa mirija ya uzazi mara nyingi hakusababishi dalili zozote.

Wanawake wengi hugundua tatizo hili wanaposhindwa kupata ujauzito baada ya kujaribu kwa muda mrefu.

Kwa sababu hiyo, kuziba kwa mirija ya uzazi huitwa wakati mwingine ugonjwa wa kimya, kwani unaweza kuwepo kwa miaka bila mwanamke kujua.

1. Kushindwa kushika ujauzito

Hii ndiyo dalili inayoongoza.

Kwa kawaida:

• Mwanamke mwenye umri chini ya miaka 35 anashauriwa kufanyiwa uchunguzi wa ugumba ikiwa amefanya tendo la ndoa bila kutumia uzazi wa mpango kwa miezi 12 bila kupata ujauzito.

• Kwa wanawake wenye miaka 35 au zaidi, uchunguzi hupendekezwa baada ya miezi 6.

Ikiwa mwanamke ana historia ya ugonjwa wa uvimbe wa nyonga, endometriosisi au mimba ya nje ya mfuko wa uzazi, uchunguzi unaweza kuanza mapema zaidi bila kusubiri muda huo.

2. Maumivu ya nyonga ya muda mrefu

Baadhi ya wanawake hupata maumivu ya chini ya tumbo au nyonga yanayodumu kwa miezi kadhaa.

Maumivu haya mara nyingi husababishwa si na kuziba lenyewe, bali na ugonjwa uliosababisha kuziba, kama:

• Endometriosisi;

• Makovu ndani ya nyonga;

• Ugonjwa wa uvimbekinga wa via ndani ya nyonga(PID).

Maumivu yanaweza kuwa ya kudumu au kuongezeka wakati wa hedhi.

3. Maumivu wakati wa tendo la ndoa

Wanawake wenye makovu mengi kwenye nyonga au endometriosisi wanaweza kupata maumivu wakati wa kujamiiana. Dalili hii hutokana na kushikana kwa viungo na uchochezi wa muda mrefu, si kuziba kwa mrija pekee.

4. Hedhi yenye maumivu makali

Kuziba kwa mirija ya uzazi peke yake kwa kawaida hakubadilishi mzunguko wa hedhi.

Hata hivyo, ikiwa sababu ni endometriosisi au ugonjwa mwingine wa nyonga, mwanamke anaweza kuwa na:

• maumivu makali wakati wa hedhi;

• maumivu yanayoanza siku kadhaa kabla ya hedhi;

• maumivu yanayoendelea hata baada ya hedhi kuisha.

5. Maumivu upande mmoja wa nyonga

Iwapo mrija mmoja umejaa maji (haidrosapinksi) au una uchochezi wa muda mrefu, baadhi ya wanawake huhisi maumivu upande mmoja wa nyonga.

Maumivu yanaweza kuwa:

• ya kuvuta

• ya kuja na kupotea

• au ya kuongezeka wakati wa kufanya kazi nzito

6. Kutokwa na uchafu usio wa kawaida ukeni

Dalili hii hutokea pale ambapo bado kuna maambukizi yanayoendelea.

Mwanamke anaweza kuona:

• Uchafu wenye harufu mbaya

• Usaha

• au uchafu wenye rangi isiyo ya kawaida.

Dalili hizi zinahitaji uchunguzi wa haraka kwa sababu zinaweza kuashiria maambukizi yanayoweza kuendelea kuharibu mirija.

7. Homa na maumivu makali ya tumbo

Dalili hizi si za kuziba kwa mirija yenyewe bali huashiria maambukizi makali ya nyonga.

Mwanamke mwenye:

• Homa;

• Maumivu makali ya nyonga;

• Kutokwa na usaha;

• Kichefuchefu;

anapaswa kupata matibabu haraka ili kupunguza hatari ya uharibifu wa kudumu wa mirija.

Je, kuziba kwa mirija hubadilisha hedhi?

Hapana, kwa wanawake wengi kuziba kwa mirija ya uzazi hakubadilishi hedhi.

Hii ni kwa sababu hedhi hudhibitiwa hasa na:

• homoni;

• ovari;

• na mfuko wa uzazi.

Mirija ya uzazi haihusiki moja kwa moja na kutokea kwa hedhi. Hivyo, mwanamke anaweza kuwa na:

• Hedhi ya kawaida;

• Ovulesheni ya kawaida;

• Viwango vya kawaida vya homoni;

lakini bado akashindwa kupata ujauzito kwa sababu mirija imeziba.

'

Hii ndiyo sababu wanawake wengi hushangaa wanapoambiwa wana tatizo la mirija, kwani walidhani hedhi zao za kawaida zinamaanisha mfumo wote wa uzazi uko katika hali nzuri.

Kuziba kwa mirija ya uzazi husababishaje ugumba?

Ili ujauzito wa kawaida utokee, lazima hatua kadhaa zifanyike kwa mpangilio sahihi. Ovari hutoa yai, fimbria hulichukua na kuliingiza kwenye mrija wa uzazi, mbegu za kiume husafiri kupitia mfuko wa uzazi hadi kwenye mrija, urutubishaji hutokea ndani ya mrija, na hatimaye kijusi husafirishwa hadi kwenye mfuko wa uzazi kwa ajili ya kujipandikiza.

Kuziba kwa mirija ya uzazi kunaweza kuvuruga hatua moja au zaidi kati ya hizi. Ndiyo maana wanawake wenye tatizo hili wanaweza kupata ugumu wa kushika mimba au kushindwa kabisa kupata ujauzito kwa njia ya kawaida.

Ni muhimu kufahamu kuwa si kila mwanamke mwenye mirija iliyoziba ana kiwango sawa cha ugumba. Uwezekano wa kupata ujauzito hutegemea sehemu iliyoziba, ukubwa wa uharibifu wa mrija, afya ya mrija mwingine, umri wa mwanamke, ubora wa mayai na uwezo wa uzazi wa mwenzi wake.

1. Mbegu za kiume haziwezi kulifikia yai

Hii ndiyo sababu ya msingi zaidi. Ikiwa mrija umeziba kabisa, mbegu za kiume haziwezi kusafiri hadi sehemu ambayo yai linapatikana.

Matokeo yake ni kwamba:

• Urutubishaji hautokei

• Yai hufa baada ya muda mfupi

• Hedhi huja kama kawaida.

Katika hali hii, mwanamke anaendelea kupata hedhi kila mwezi lakini hawezi kushika ujauzito kwa sababu mbegu na yai hazikutani.

2. Yai haliwezi kufika kwenye mrija

Baadhi ya wanawake wana kuziba kwenye mwisho wa mrija karibu na fimbria.

Katika hali hii:

• ovari hutoa yai kama kawaida

• lakini yai haliwezi kukusanywa na fimbria

• hivyo haliingii kwenye mrija wa uzazi

Kwa kuwa urutubishaji kwa kawaida hutokea ndani ya mrija, yai lisipoingia humo, ujauzito wa kawaida hauwezi kutokea.

3. Kijusi hakiwezi kufika kwenye mfuko wa uzazi

Katika baadhi ya wanawake, urutubishaji unaweza kutokea lakini mrija ukawa umeharibika kiasi kwamba kijusi hakiwezi kusafiri kuelekea kwenye mfuko wa uzazi.

Kijusi kinaweza:

• Kubaki ndani ya mrija

• Kusafiri polepole kupita kawaida

• au kushindwa kabisa kufika kwenye mfuko wa uzazi

Hali hii huongeza hatari ya ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi.

4. Uharibifu wa silia

Moja ya mambo ambayo mara nyingi husahaulika ni kwamba mrija wa uzazi si bomba tupu.

Ndani yake kuna mamilioni ya vinyweleo vidogo vinavyoitwa silia.

Vinyweleo hivi:

• Husukuma yai

• Husafirisha kijusi

• na kusaidia kusogeza majimaji ndani ya mrija

Maambukizi makali yanaweza kuharibu silia hizi kabisa.

Katika hali hiyo, hata kama mrija unaonekana wazi kwenye kipimo, uwezo wake wa kusafirisha kijusi hupungua sana.

Hii ndiyo sababu baadhi ya wanawake hushindwa kupata ujauzito licha ya vipimo kuonyesha mirija ipo wazi.

5. Kushindwa kwa fimbria kulichukua yai

Mwisho wa mrija una vijinyweleo vinavyofanana na vidole vinavyoitwa fimbria.

Kazi yake ni:

• kulitafuta yai baada ya ovulesheni;

• kulikamata;

• na kulielekeza ndani ya mrija.

Makovu yanayotokana na maambukizi au endometriosisi yanaweza kufanya fimbria:

• kushikana;

• kupinda;

• kuharibika;

• au kupoteza uwezo wa kulichukua yai.

Kwa hiyo, hata kama mrija haujaziba, ujauzito unaweza usitokee.

6. Mazingira yasiyofaa kwa kijusi

Katika mrija wenye afya, utando wa ndani huzalisha virutubisho vinavyosaidia ukuaji wa kijusi katika siku zake za mwanzo.

Lakini mrija uliopata maambukizi ya muda mrefu unaweza kuwa na:

• Uchochezikinga unaoendelea

• Kemikali za uchochezi

• Seli zilizokufa

• na mazingira yasiyofaa kwa ukuaji wa kijusi

Kwa sababu hiyo, hata urutubishaji ukitokea, kijusi kinaweza kushindwa kuendelea kukua vizuri.

7. Athari za haidrosapinksi

Hydrosapinksi huathiri uzazi kwa njia zaidi ya moja.

Mbali na kuzuia yai kupita, majimaji yaliyomo ndani ya mrija yanaweza:

• Kurudi ndani ya mfuko wa uzazi;

• Kupunguza uwezo wa kijusi kujipandikiza;

• Kuathiri utando wa mfuko wa uzazi;

• Kupunguza mafanikio ya uchavushaji wa kwenye chupa.

Ndiyo maana wanawake wenye hydrosalpinx kubwa mara nyingi hupendekezwa kutibiwa kwanza kabla ya uchavushaji wa kwenye chupa.

Je, mwanamke mwenye mrija mmoja uliobaki anaweza kupata ujauzito?

Ndiyo, ikiwa:

• Mrija mmoja una afya nzuri

• Ovulesheni hutokea

• Mbegu za kiume zina afya

• na hakuna sababu nyingine ya ugumba

ujauzito wa kawaida unaweza kutokea.

Kwa muda mrefu iliaminika kwamba ujauzito hutokea tu pale ambapo yai linatoka kwenye ovari iliyo upande wa mrija ulio wazi. Hata hivyo, tafiti zimeonyesha kuwa katika baadhi ya wanawake, mrija mmoja wenye afya unaweza kulichukua yai kutoka ovari ya upande wa pili. Hali hii huitwa uchukuaji wa yai kutoka upande tofauti.

Ingawa jambo hili haliwezi kutokea kila mwezi, linaeleza kwa nini baadhi ya wanawake waliobaki na mrija mmoja bado hupata ujauzito wa kawaida.

Kuziba kwa mirija na ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi

Moja ya madhara makubwa ya kuziba kwa sehemu au uharibifu wa mirija ni kuongeza hatari ya ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi. Hii ni hali ambapo kijusi hujipandikiza nje ya mfuko wa uzazi. Takribani zaidi ya asilimia 90 ya mimba hizi hutokea ndani ya mrija wa uzazi.

Kwa nini hutokea?

Baada ya urutubishaji, kijusi kinahitaji kusafirishwa kuelekea kwenye mfuko wa uzazi ndani ya siku chache.

Iwapo mrija umeharibika:

• Silia hazifanyi kazi vizuri

• Misuli ya mrija haisukumi kijusi ipasavyo

• Njia ya ndani imekuwa nyembamba kutokana na makovu

Matokeo yake, kijusi hukwama ndani ya mrija. Kadiri kinavyoendelea kukua, mrija hauwezi kupanuka kama mfuko wa uzazi.

Kwa nini ni hatari?

Mrija wa uzazi haukuumbwa kubeba ujauzito.

Kijusi kinapoendelea kukua:

• Mrija unaweza kupasuka

• Damu nyingi inaweza kutoka ndani ya tumbo

• Maisha ya mama yanaweza kuwa hatarini

Hii ndiyo sababu ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi ni dharura ya kitabibu.

Uchunguzi wa kuziba kwa mirija ya uzazi

Hakuna kipimo kimoja kinachoweza kutumika kwa kila mwanamke. Daktari huchagua vipimo kulingana na historia ya mgonjwa, dalili alizonazo, muda wa kutafuta ujauzito, umri na uwezekano wa sababu nyingine za ugumba.

Kwa kawaida, uchunguzi huanza kwa historia ya kina na uchunguzi wa mwili, kisha hufuatiwa na vipimo maalumu vya kutathmini uwazi na afya ya mirija ya uzazi.

Katika sehemu hii, ni muhimu kukumbuka kwamba lengo si tu kujua kama mrija umeziba, bali pia kubaini:

• Sehemu iliyoziba

• Kama mrija mmoja au yote miwili imeathirika

• Kiwango cha uharibifu

• Hali ya fimbria

• Uwepo wa makovu ndani ya nyonga

• na kama kuna magonjwa mengine yanayochangia ugumba

Vipimo vya kugundua kuziba kwa mirija ya uzazi

Hakuna kipimo kinachoweza kujibu maswali yote kuhusu afya ya mirija ya uzazi. Kwa hiyo, daktari huchagua kipimo kulingana na historia ya mgonjwa, dalili, umri, muda wa kutafuta ujauzito na uwezekano wa sababu nyingine za ugumba.

Ni muhimu kuelewa kuwa vipimo hivi vina malengo tofauti. Baadhi huonyesha kama mrija uko wazi au umeziba, vingine huonyesha hali ya mfuko wa uzazi, na vingine huwezesha daktari kuona moja kwa moja mirija na viungo vingine vya nyonga.

1. Historia ya mgonjwa na uchunguzi wa mwili

Hii ndiyo hatua ya kwanza katika uchunguzi.

Daktari atakuuliza maswali kuhusu:

• Muda uliotafuta ujauzito

• Mzunguko wa hedhi

• Historia ya magonjwa ya zinaa

• Historia ya ugonjwa wa uvimbe wa nyonga

• Upasuaji wa awali wa tumbo au nyonga

• Mimba ya nje ya mfuko wa uzazi

• Maumivu wakati wa hedhi

• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

• Historia ya kutoa mimba au kujifungua

Ingawa historia pekee haiwezi kuthibitisha kuwa mirija imeziba, inaweza kuongeza kiwango cha mashaka na kusaidia kuchagua kipimo kinachofaa.

2. Upigaji picha wa mfuko wa uzazi na mirija kwa dawa maalumu ya mionzi (Histerosapingografi– HSG)

Hiki ndicho kipimo kinachotumika sana duniani kutathmini uwazi wa mirija ya uzazi.

Kipimo hufanyika katika idara ya mionzi. Daktari au mtaalamu huingiza bomba dogo kupitia mlango wa kizazi na kuweka dawa maalumu inayoonekana kwenye picha za mionzi.

Kadiri dawa hiyo inavyoingia:

• Hujaza mfuko wa uzazi;

• Hupita kwenye mirija ya uzazi;

• na hatimaye humwagika ndani ya tumbo ikiwa mirija iko wazi.

Picha kadhaa hupigwa wakati dawa inapita ili kutathmini njia hiyo.

Matokeo ya HSG yanaweza kuonyesha nini?

Kipimo kinaweza kuonyesha:

• Mirija yote iko wazi

• Mrija mmoja umeziba

• Mirija yote imeziba

• Sehemu iliyoziba

• Haidrosapinksi

• Kasoro za ndani ya mfuko wa uzazi kama vile polipu (polipsi), uvimbe wa misuli ya mfuko wa uzazi (faibroidi) unaoingia ndani ya mfuko au kizibo ndani ya mfuko wa uzazi.

3. Kipimo cha mawimbi ya sauti chenye dawa maalumu ya kuonyesha uwazi wa mirija (Hysterosalpingo-contrast sonography – HyCoSy)

HyCoSy ni mbinu inayotumia mawimbi ya sauti (ultrasound) badala ya mionzi.

Badala ya kutumia dawa ya mionzi, daktari huingiza kimiminika maalumu au povu maalumu (contrast foam) ndani ya mfuko wa uzazi na kufuatilia kwa kutumia kipimo cha ultrasound kuona kama kinapita kwenye mirija.

4. Upasuaji mdogo wa kamera tumboni (Laparoskopi)

Hiki ndicho kipimo kinachochukuliwa kuwa bora zaidi kwa kutathmini afya ya mirija ya uzazi na viungo vya nyonga. Tofauti na HSG, laparoskopi humwezesha daktari kuona viungo moja kwa moja. Hufanyika chini ya usingizi wa dawa.

5. Vipimo vingine vinavyoweza kuhitajika

Ingawa havionyeshi moja kwa moja kama mirija imeziba, vipimo vifuatavyo vinaweza kusaidia wakati wa uchunguzi wa ugumba:

• Kipimo cha mawimbi ya sauti (ultrasound ya via ndani ya nyonga) kutathmini mfuko wa uzazi, ovari na kutafuta hydrosalpinx au uvimbe.

• Vipimo vya homoni, kama vile homoni kichocheo cha yai (Follicle-stimulating hormone, FSH), homoni ya luteini (Luteinizing hormone, LH), homoni ya anti-Müllerian (Anti-Müllerian hormone, AMH) na nyingine kulingana na hali ya mgonjwa.

• Vipimo vya maambukizi ya zinaa, hasa klamidia na kisonono, ikiwa historia inaashiria uwezekano wa maambukizi.

• Uchunguzi wa shahawa za mwanaume, kwa kuwa ugumba unaweza kutokana na sababu za mwanaume, mwanamke au wote wawili. Kwa hiyo, uchunguzi wa wanandoa wote wawili ni muhimu.

Je, kipimo kimoja kinatosha?

Hapana.

Hakuna kipimo kinachoweza kutathmini kikamilifu:

• Uwazi wa mirija

• Ubora wa silia

• Uwezo wa fimbria kuchukua yai

• Makovu ndani na nje ya mrija

• Pamoja na sababu zote nyingine za ugumba

Ndiyo maana madaktari hutafsiri matokeo ya vipimo pamoja na historia ya mgonjwa, uchunguzi wa mwili na vipimo vingine ili kupata picha kamili ya tatizo.

Matibabu ya kuziba kwa mirija ya uzazi

Matibabu ya kuziba kwa mirija ya uzazi hutegemea mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na:

• Sehemu ya mrija iliyoziba

• Kama mrija mmoja au yote miwili yameathirika

• Kiwango cha uharibifu wa mrija

• Sababu ya kuziba

• Umri wa mwanamke

• Muda wa kutafuta ujauzito

• Afya ya uzazi ya mwenzi

• na kama kuna magonjwa mengine yanayoathiri uzazi

Ni muhimu kufahamu kuwa hakuna dawa inayoweza kuyeyusha makovu yaliyokwisha kutengenezwa ndani ya mrija wa uzazi. Ikiwa kuziba kunatokana na makovu makubwa, dawa pekee haziwezi kuufungua mrija. Hata hivyo, kama kuna maambukizi au uchochezi unaoendelea, dawa hutolewa kutibu chanzo hicho na kuzuia uharibifu zaidi.

1. Matibabu ya maambukizi

Ikiwa uchunguzi unaonyesha kuwa kuna maambukizi ya mfumo wa uzazi, matibabu ya kwanza huwa ni dawa zinazoua bakteria (antibayotiki).

Lengo la matibabu haya ni:

• Kuondoa maambukizi

• Kupunguza uchochezi

• Kuzuia makovu mapya kutokea

Ni muhimu kuelewa kuwa antibiotiki hazifungui mirija ambayo tayari imezibwa na makovu. Badala yake, huzuia tatizo lisizidi kuwa kubwa.

Kwa wanawake wenye magonjwa ya zinaa kama klamidia au kisonono, mwenzi wa ndoa au ngono pia anatakiwa kutibiwa ili kuzuia maambukizi kurudi.

2. Kufungua mrija kwa katheta

Ikiwa kuziba kipo karibu na mfuko wa uzazi, baadhi ya wanawake wanaweza kufaidika na utaratibu unaoitwa ufunguaji wa mirija kwa katheta.

Katika utaratibu huu, daktari huingiza katheta ndogo kupitia mlango wa kizazi hadi kwenye sehemu iliyoziba ili kujaribu kuifungua. Njia hii inaweza kufaa zaidi pale ambapo kuziba kunasababishwa na:

• Ute mzito;

• Vizuizi vidogo;

• au makovu madogo.

Hata hivyo, si kila mwanamke anafaa kufanyiwa utaratibu huu, na mafanikio hutegemea chanzo cha kuziba.

3. Upasuaji wa kurekebisha mirija ya uzazi

Kwa baadhi ya wanawake, upasuaji unaweza kusaidia kurejesha uwezo wa mrija kufanya kazi.

Aina za upasuaji hutegemea tatizo lililopo.

i. Kuondoa makovu yanayoshikana (Kuyeyusha makovu)

Ikiwa mirija imebanwa na makovu yaliyoshikana nje yake, daktari anaweza kuyakata ili kuruhusu mrija kusogea kwa kawaida. ii hufanyika mara nyingi kwa kutumia laparoskopi.

ii. Kufungua mwisho wa mrija (Salpingostomi au Fimbrioplasti)

Ikiwa mwisho wa mrija umeziba lakini sehemu nyingine za mrija bado zina afya nzuri, daktari anaweza kufungua mwisho huo na kuunda tena sehemu ya fimbria. Njia hii inaweza kuboresha nafasi ya kupata ujauzito kwa baadhi ya wanawake, lakini pia huongeza hatari ya ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi.

iii. Kuunganisha tena mrija

Wanawake waliowahi kufunga uzazi kwa hiari wanaweza kufanyiwa upasuaji wa kuunganisha tena mirija.

Mafanikio hutegemea:

• umri wa mwanamke;

• aina ya upasuaji wa kufunga uzazi uliotumika;

• urefu wa mrija uliobaki;

• uzoefu wa daktari.

Kwa wanawake walio chini ya miaka 35 wenye mirija iliyobaki katika hali nzuri, nafasi ya kupata ujauzito baada ya upasuaji huu inaweza kuwa nzuri.

4. Matibabu ya mrija wa uzazi wenye maji (Haidrosapinksi)

Haidrosapinksi ndiyo mojawapo ya matatizo yanayoathiri sana uwezo wa kupata ujauzito.

Kwa wanawake wanaopanga kupata ujauzito kwa njia ya IVF, tafiti nyingi zimeonyesha kuwa kuacha hydrosalpinx bila kutibiwa hupunguza nafasi ya mafanikio.

Kwa hiyo, mara nyingi daktari hupendekeza:

• Kuondoa mrija ulioharibika (Sapingektomi); au

• Kuufunga karibu na mfuko wa uzazi ili kuzuia maji kuingia kwenye mfuko wa uzazi.

5. Utungishaji nje ya mwili (Uchavushaji wa kwenye chupa)

Uchavushaji wa kwenye chupa ndiyo matibabu yenye mafanikio makubwa kwa wanawake wengi wenye mirija yote miwili iliyoziba au iliyoharibika vibaya.

Katika Uchavushaji wa kwenye chupa:

1. Mayai hukusanywa kutoka kwenye ovari

2. Hurutubishwa na mbegu za kiume maabara

3. Kijusi hukuzwa kwa siku kadhaa

4. Kisha hupandikizwa moja kwa moja ndani ya mfuko wa uzazi.

Kwa kuwa Uchavushaji wa kwenye chupa hupita hatua ya matumizi ya mirija ya uzazi, kuziba kwa mirija hakuzuii ujauzito kutokea kupitia njia hii.

Je, dawa za asili zinaweza kufungua mirija ya uzazi?

Hadi sasa hakuna ushahidi wa kisayansi wenye ubora wa juu unaothibitisha kuwa dawa za asili, mitishamba, virutubisho au masaji yanaweza kufungua mirija ya uzazi iliyozibwa na makovu.

Baadhi ya watu hudai kupata ujauzito baada ya kutumia tiba hizo, lakini hali hiyo inaweza kuelezwa na sababu nyingine, kama vile mrija kutokuwa umeziba kabisa tangu mwanzo, utambuzi usio sahihi, au uwepo wa mrija mwingine uliokuwa na afya.

Kwa hiyo, wanawake wanaoshukiwa kuwa na mirija iliyoziba wanashauriwa kupata uchunguzi wa kitabibu kabla ya kutumia tiba ambazo hazijathibitishwa kisayansi.

Kinga

Ingawa si visa vyote vinaweza kuzuilika, unaweza kupunguza hatari ya kuziba kwa mirija ya uzazi kwa:

• Kutafuta matibabu mapema kwa maambukizi ya mfumo wa uzazi

• Kutumia kondomu unapokuwa katika hatari ya magonjwa ya zinaa

• Kufanya uchunguzi na matibabu ya klamidia na kisonono mapema

• Kuhakikisha maambukizi baada ya kujifungua au kutoa mimba yanatibiwa haraka

• Kuhudhuria kliniki mapema unapopata maumivu makali ya nyonga au uchafu usio wa kawaida ukeni

Wakati wa kumuona daktari

Unapaswa kumwona daktari ikiwa:

• Umekuwa ukitafuta ujauzito bila mafanikio kwa miezi 12 (au miezi 6 ikiwa una miaka 35 au zaidi).

• Una historia ya ugonjwa wa uvimbe wa nyonga, endometriosisi au mimba ya nje ya mfuko wa uzazi.

• Unapata maumivu ya nyonga yanayojirudia au maumivu makali wakati wa tendo la ndoa.

• Unapata ujauzito na kuanza kupata maumivu makali upande mmoja wa tumbo au kutokwa na damu ukeni, kwa kuwa hali hiyo inaweza kuashiria ujauzito wa nje ya mfuko wa uzazi.

Hitimisho

Kuziba kwa mirija ya uzazi ni mojawapo ya sababu kuu za ugumba kwa wanawake, lakini si mwisho wa safari ya kupata mtoto. Maendeleo ya uchunguzi na matibabu yamewezesha wanawake wengi kupata ujauzito kupitia upasuaji wa kurekebisha mirija au mbinu za kisasa kama utungishaji wa kwenye chupa(uchavushaji wa kwenye chupa).

Kwa kuwa wanawake wengi hawana dalili hadi wanapoanza kutafuta ujauzito, uchunguzi wa mapema ni muhimu hasa kwa wenye historia ya maambukizi ya nyonga, magonjwa ya zinaa au upasuaji wa nyonga. Kupata ushauri wa daktari mapema huongeza nafasi ya kuchagua matibabu yanayofaa na kufikia ujauzito salama.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kuziba kwa mirija ya uzazi