Ndiyo. Mwanamke anaweza kuanza kupata maumivu makali ya hedhi baada ya miaka mingi ya kutokuwa na maumivu. Hali hii inaweza kutokea kutokana na mabadiliko ya homoni yanayoambatana na umri au kutokana na kuanza kwa magonjwa ya mfumo wa uzazi.

Maumivu yanayoanza ghafla hasa baada ya umri wa miaka 25 yanaweza kuashiria tatizo kama endometriosisi, adenomyosisi, faibroidi au maambukizi ya nyonga. Tofauti na maumivu ya kawaida ya hedhi, maumivu haya yanaweza kuendelea hata baada ya hedhi kuisha au kuongezeka kadri miaka inavyopita.

Iwapo maumivu yameanza ghafla na ni makali kuliko kawaida, ni vyema kumuona daktari ili kubaini chanzo chake badala ya kuendelea kutumia dawa za maumivu kila mwezi bila uchunguzi.

Maumivu ya kawaida ya hedhi (dismenorea ya awali) hayapunguzi uwezo wa mwanamke kupata ujauzito. Wanawake wengi wenye maumivu ya kawaida hupata ujauzito bila matatizo yoyote.

Hata hivyo, ikiwa maumivu yanasababishwa na magonjwa kama endometriosisi, ugonjwa wa uchochezikinga kwenye nyonga kutokana na maambukizi (PID) au baadhi ya matatizo ya mirija ya uzazi, magonjwa hayo yanaweza kuathiri uwezo wa kushika mimba ikiwa hayatatibiwa mapema.

Kwa hiyo, ikiwa una maumivu makali ya hedhi pamoja na kushindwa kupata ujauzito baada ya miezi 12 ya kufanya ngono bila kutumia uzazi wa mpango (au miezi 6 ikiwa una miaka 35 au zaidi), ni muhimu kufanyiwa uchunguzi wa uzazi.

Ndiyo, inaweza kuwa kawaida kwa baadhi ya wanawake. Kiasi cha damu kinachotoka wakati wa hedhi hakina uhusiano wa moja kwa moja na ukali wa maumivu. Mwanamke anaweza kupata maumivu makali lakini damu ikawa kidogo, au damu nyingi bila maumivu makali.

Hata hivyo, ikiwa mabadiliko haya yametokea ghafla au yanaambatana na kuchelewa kwa hedhi, uwezekano wa ujauzito, matumizi ya dawa za homoni au matatizo ya homoni unaweza kuhitaji kuchunguzwa.

Ikiwa una maumivu makali kila mwezi na hedhi yako imebadilika sana kuliko ulivyozoea, muone mtoa huduma za afya kwa uchunguzi zaidi.

Kinyume na imani za watu wengi, mazoezi mepesi hadi ya wastani mara nyingi husaidia kupunguza maumivu ya hedhi. Wakati wa mazoezi, mwili huzalisha kemikali zinazoitwa endorphins ambazo husaidia kupunguza maumivu na kuboresha hali ya hisia.

Mazoezi kama kutembea kwa kasi, kuendesha baiskeli, kuogelea au yoga yanaweza kusaidia kupunguza mikazo ya misuli na kuboresha mzunguko wa damu kwenye nyonga.

Hata hivyo, ikiwa maumivu ni makali sana au una ugonjwa unaosababisha maumivu ya hedhi, huenda ukahitaji kupunguza kiwango cha mazoezi hadi utakapopata matibabu sahihi.

Ndiyo, baadhi ya wanawake hupata kizunguzungu wakati wa hedhi kutokana na maumivu makali, kushuka kwa shinikizo la damu kwa muda mfupi, kutokula vizuri au kupoteza damu nyingi wakati wa hedhi.

Ikiwa unavuja damu nyingi kwa muda mrefu, unaweza kupata upungufu wa damu (anemia), hali ambayo inaweza kusababisha uchovu, mapigo ya moyo kwenda kasi na kizunguzungu.

Iwapo umewahi kuzimia, kupata maumivu makali yasiyo ya kawaida au kutokwa damu nyingi sana, ni muhimu kwenda hospitali kwa uchunguzi haraka.

Hakuna chakula kinachoweza kuondoa maumivu ya hedhi moja kwa moja, lakini lishe bora inaweza kusaidia kupunguza ukali wa dalili kwa baadhi ya wanawake. Vyakula vyenye matunda, mboga za majani, nafaka zisizokobolewa na samaki wenye mafuta vinaweza kusaidia kupunguza uchochezi mwilini.

Baadhi ya tafiti zinaonyesha kuwa ulaji wa kutosha wa madini ya magnesium, calcium na vitamini B1 unaweza kusaidia kupunguza maumivu kwa baadhi ya wanawake, ingawa ushahidi bado unaendelea kuchunguzwa.

Ni vyema pia kunywa maji ya kutosha na kupunguza matumizi ya vyakula vyenye sukari nyingi, mafuta mengi au pombe ikiwa unaona vinaongeza dalili zako.

Kwa wanawake wengi, maumivu ya hedhi hupungua baada ya kupata mtoto, hasa ikiwa walikuwa na dismenorea ya awali. Inaaminika kuwa baadhi ya mabadiliko yanayotokea kwenye mlango wa kizazi na mfuko wa uzazi baada ya kujifungua yanaweza kupunguza maumivu.

Hata hivyo, si wanawake wote hupata mabadiliko haya. Wengine huendelea kupata maumivu yale yale, na ikiwa chanzo ni ugonjwa kama endometriosis au adenomyosis, maumivu yanaweza kuendelea hata baada ya kujifungua.

Ikiwa maumivu yanaendelea kuwa makali baada ya kujifungua, unapaswa kufanyiwa uchunguzi ili kubaini chanzo chake.

Dawa za kupunguza maumivu kama NSAIDs zinaweza kuwa salama kwa watu wengi zinapotumiwa kwa kufuata ushauri wa daktari au maelekezo ya dawa. Hata hivyo, matumizi ya muda mrefu au ya mara kwa mara yanaweza kuongeza hatari ya vidonda vya tumbo, kutokwa damu tumboni, matatizo ya figo au kuongeza shinikizo la damu kwa baadhi ya watu.

Ikiwa unalazimika kutumia dawa hizi kila mwezi kwa muda mrefu, ni muhimu kumuona daktari ili kuhakikisha kuwa hakuna tatizo linalosababisha maumivu hayo na kujadili njia nyingine za matibabu.

Usiongeze dozi au kuchanganya dawa mbalimbali za maumivu bila ushauri wa mtaalamu wa afya.

Maumivu ya hedhi yanapaswa kuchunguzwa ikiwa yanabadilika ghafla, yanakuwa makali zaidi kuliko ulivyozoea, yanadumu zaidi ya hedhi, au hayapungui hata baada ya kutumia dawa za maumivu na njia nyingine za kujitunza.

Pia unapaswa kumuona daktari ikiwa maumivu yanaambatana na kutokwa damu nyingi sana, homa, kutokwa na uchafu wenye harufu mbaya, maumivu wakati wa kujamiiana, maumivu wakati wa kukojoa au kupata choo, au ikiwa yanakuzuia kufanya shughuli zako za kila siku.

Kumbuka kwamba maumivu makali si jambo la kuvumilia kila mwezi bila kujua chanzo chake. Uchunguzi wa mapema unaweza kusaidia kugundua na kutibu magonjwa yanayosababisha maumivu kabla hayajaleta madhara makubwa zaidi.

Maumivu yanayofanana na ya hedhi bila hedhi kuanza si lazima yawe dalili ya tatizo. Wakati mwingine hutokea kwa sababu hedhi inakaribia kuanza, mabadiliko ya homoni, msongo wa mawazo, matumizi ya dawa za homoni kama uzazi wa mpango wa dharura (P2), au wakati wa ovulesheni. Kwa wanawake wengi, maumivu haya huisha yenyewe au hedhi huanza ndani ya siku chache.

Hata hivyo, maumivu ya hedhi bila hedhi yanaweza pia kuwa dalili ya ujauzito wa mapema, hasa kama umewahi kufanya ngono bila kinga. Pia yanaweza kusababishwa na matatizo mengine kama uvimbe kwenye nyonga, maambukizi ya viungo vya uzazi, uvimbe wa kizazi (faibroidi), endometriosis, uvimbe kwenye ovari au matatizo ya mfumo wa mkojo na utumbo. Kwa hiyo, sababu hutegemea historia ya afya na dalili nyingine unazopata.

Unapaswa kufanya kipimo cha ujauzito ikiwa hedhi imechelewa na umewahi kufanya ngono bila kinga, hata kama ulitumia P2 au njia nyingine ya uzazi wa mpango wa dharura. Muone mtoa huduma za afya ikiwa maumivu ni makali sana, yanaendelea kwa siku nyingi bila kupata hedhi, yanaambatana na homa, kutokwa damu nyingi isiyo ya kawaida, kutokwa na uchafu wenye harufu mbaya, maumivu wakati wa kukojoa au kujamiiana, au kama unapata kizunguzungu au kuzimia. Uchunguzi wa kitabibu unaweza kusaidia kubaini chanzo halisi na kutoa matibabu yanayofaa.