Maumivu ya mgongo

Maumivu ya mgongo: Visababishi, Dalili, Vipimo, Matibabu, Kinga na Wakati wa kumwona daktari

Maumivu ya mgongo ni tatizo linalowapata watu wengi duniani na ni miongoni mwa sababu zinazowaongoza watu kutafuta huduma za afya. Karibu mtu mmoja kati ya watu watano anaweza kupata maumivu ya mgongo katika kipindi fulani cha maisha yake.

Kwa watu wengi, hasa wale wenye maumivu ya mgongo yanayoitwa maumivu ya mgongo yasiyo maalumu, chanzo halisi hakiwezi kubainishwa kwa uhakika. Hii ina maana kuwa maumivu yanaweza kuwepo bila kuonekana tatizo kubwa kwenye vipimo kama picha za mionzi au vipimo vingine.

Maumivu ya mgongo yanaweza kuwa ya muda mfupi au ya muda mrefu. Baadhi ya watu hupata maumivu yanayodumu siku au wiki chache na kupona, wakati wengine hupata maumivu yanayorudia mara kwa mara au kudumu kwa zaidi ya miezi mitatu.

Ingawa mara nyingi maumivu ya mgongo hayasababishwi na ugonjwa hatari, wakati mwingine yanaweza kuwa ishara ya matatizo makubwa kama maambukizi, kuvunjika kwa mifupa ya uti wa mgongo, mgandamizo mkubwa wa mishipa ya fahamu au saratani iliyosambaa kwenye mifupa ya mgongo. Ndiyo maana ni muhimu kutambua dalili zinazohitaji uchunguzi wa haraka.

Epidemiolojia ya maumivu ya mgongo

Maumivu ya mgongo ni moja ya matatizo ya afya yanayoathiri watu wengi duniani.

Tafiti zinaonyesha kuwa:

• Takribani asilimia 60–80% ya watu watapata maumivu ya mgongo angalau mara moja katika maisha yao.

• Maumivu ya sehemu ya chini ya mgongo (low back pain) ndiyo aina inayotokea mara nyingi zaidi.

• Tatizo hili huathiri wanaume na wanawake wote.

Kwa upande wa jinsia:

• Wanawake na wanaume wanaweza kupata maumivu ya mgongo kwa viwango vinavyokaribiana.

• Baadhi ya tafiti zinaonyesha wanawake wanaweza kuwa na uwezekano mkubwa kidogo wa kupata maumivu ya muda mrefu kutokana na sababu kama ujauzito, mabadiliko ya homoni, matatizo ya mfumo wa uzazi na tofauti za muundo wa mwili.

• Wanaume wanaweza kuwa katika hatari zaidi katika baadhi ya mazingira ya kazi yanayohusisha kunyanyua vitu vizito au kazi ngumu za kimwili.

Kwa upande wa umri:

• Maumivu ya mgongo yanaweza kumpata mtu wa umri wowote.

• Huonekana zaidi kwa watu wenye umri wa kati ya miaka 30–60.

• Hatari huongezeka kadri umri unavyoongezeka kutokana na uchakavu wa diski za uti wa mgongo, mabadiliko ya mifupa na udhaifu wa misuli.

• Kwa wazee, maumivu ya mgongo yanahitaji uchunguzi makini zaidi kwa sababu uwezekano wa matatizo kama kuvunjika kwa mifupa kutokana na udhaifu wa mifupa au saratani huwa juu zaidi.

Aina za maumivu ya mgongo

Maumivu ya mgongo yanaweza kugawanywa kulingana na muda, eneo na chanzo chake.

1. Maumivu makali ya ghafla ya mgongo

Haya ni maumivu yanayoanza ghafla na kudumu kwa muda mfupi, mara nyingi chini ya wiki kadhaa.

Sababu zake zinaweza kuwa:

• Kuvutika kwa misuli ya mgongo

• Kuumia wakati wa kazi au mazoezi

• Kuinua kitu kizito kwa njia isiyo sahihi

Mara nyingi huboreka kwa matibabu rahisi kama kupumzika kwa kiasi, mazoezi sahihi na dawa za kupunguza maumivu kulingana na ushauri wa mtaalamu wa afya.

2. Maumivu ya mgongo ya muda mrefu

Haya ni maumivu yanayodumu zaidi ya miezi mitatu au yanayorudia mara kwa mara.

Yanaweza kuhusishwa na:

• Uchakavu wa viungo vya uti wa mgongo

• Matatizo ya diski za uti wa mgongo

• Magonjwa ya uchochezi

• Maisha ya kutofanya mazoezi

• Msongo wa mawazo na matatizo ya kisaikolojia kwa baadhi ya watu

3. Maumivu ya mgongo yanayosambaa kwenye mguu (Sayatika)

Aina hii hutokea wakati kuna msukumo au mgandamizo kwenye mishipa ya fahamu inayotoka kwenye uti wa mgongo kwenda miguuni.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu yanayotoka mgongoni kushuka kwenye makalio na mguu

• Ganzi

• Hisia ya kuchomachoma

• Udhaifu wa misuli ya mguu

Mara nyingi husababishwa na matatizo ya diski za uti wa mgongo.

Vihatarishi vya kupata maumivu ya mgongo

Vihatarishi ni mambo yanayoongeza uwezekano wa mtu kupata tatizo la maumivu ya mgongo.

1. Kazi ya kukaa muda mrefu

Watu wanaokaa muda mrefu bila kubadilisha mkao, kama wafanyakazi wa ofisini au wanaotumia kompyuta kwa muda mrefu, wanaweza kupata maumivu ya mgongo kutokana na misuli kuchoka na shinikizo kuongezeka kwenye baadhi ya sehemu za uti wa mgongo.

2. Mtindo wa maisha usio na mazoezi

Kutofanya mazoezi husababisha udhaifu wa misuli inayosaidia kuushikilia mgongo.

Misuli dhaifu inaweza kufanya mgongo kubeba mzigo mkubwa zaidi na kuongeza uwezekano wa maumivu.

3. Uzito kupita kiasi (Ugonjwa wa obeziti)

Uzito mkubwa huongeza mzigo kwenye uti wa mgongo hasa sehemu ya chini ya mgongo. Hali hii inaweza kuongeza uchakavu wa diski na viungo vya mgongo na kusababisha maumivu ya muda mrefu.

4. Mazoezi makali au michezo yenye msukumo mkubwa

Baadhi ya michezo kama:

• Mpira wa miguu

• Wanaofanya michezo ya kukunja mwili

• Kuinua uzito

inaweza kuongeza hatari ya majeraha ya misuli, viungo au diski za uti wa mgongo ikiwa haufanywi kwa njia sahihi.

5. Ujauzito

Wanawake waliowahi kuwa wajawazito wanaweza kupata maumivu ya mgongo kutokana na:

• Kuongezeka uzito wakati wa ujauzito

• Mabadiliko ya homoni yanayolegeza mishipa ya nyonga

• Mabadiliko ya mkao kutokana na tumbo kubwa

6. Uvutaji wa sigara

Uvutaji sigara unaweza kuongeza hatari ya maumivu ya mgongo kwa sababu hupunguza mtiririko wa damu kwenda kwenye tishu za uti wa mgongo na kuathiri afya ya diski.

7. Kunyanyua vitu vizito mara kwa mara

Kazi zinazohusisha kunyanyua vitu vizito zinaweza kusababisha msongo mkubwa kwenye misuli na diski za mgongo hasa ikiwa mtu hutumia mkao usio sahihi.

Visababishi vya maumivu ya mgongo yanayotokana na uti wa mgongo

Uti wa mgongo ni muundo unaoundwa na mifupa midogo inayojulikana kama pingili za mgongo, diski(sahani) zinazowekwa kati ya pingili hizo, mishipa ya fahamu, misuli na mishipa inayosaidia kuushikilia mgongo.

Tatizo katika sehemu yoyote ya muundo huu linaweza kusababisha maumivu ya mgongo. Sababu hizi zinaweza kuanzia uchakavu wa kawaida unaotokea kadri umri unavyoongezeka hadi matatizo makubwa yanayohitaji matibabu ya haraka.

1. Mgandamizo wa mishipa ya fahamu ya mgongo

Hali hii hutokea pale mishipa ya fahamu inayotoka kwenye uti wa mgongo inapobanwa na muundo unaozunguka, kama diski iliyohama, mifupa iliyoota au uvimbe.

Mgandamizo huu unaweza kusababisha:

• Maumivu ya mgongo yanayosambaa hadi kwenye mguu au mkono kutegemea eneo lililoathirika

• Ganzi

• Kuchomachoma kama sindano

• Udhaifu wa misuli

Ikiwa mgandamizo ni mkubwa, unaweza kuathiri uwezo wa mtu kutembea au kudhibiti mkojo na haja kubwa.

2. Kupasuka au kuchanika kwa diski ya uti wa mgongo

Kati ya kila pingili ya mgongo kuna diski inayosaidia kunyonya mshtuko na kuruhusu mgongo kusogea vizuri.

Diski inapochanika, sehemu ya ndani yenye ute inaweza kutoka na kubana mishipa ya fahamu.

Hali hii inaweza kusababisha:

• Maumivu makali ya mgongo

• Maumivu yanayoshuka kwenye mguu (sayatika) ikiwa ni sehemu ya chini ya mgongo

• Ganzi au udhaifu wa mguu

• Maumivu yanayoongezeka wakati wa kukohoa, kupiga chafya au kukaa muda mrefu

3. Kuhama kwa diski ya uti wa mgongo

Wakati mwingine diski inaweza kusogea kutoka nafasi yake ya kawaida bila kupasuka kabisa.

Hii inaweza kusababisha:

• Kuwashwa kwa mishipa ya fahamu

• Maumivu ya sehemu husika ya mgongo

• Kukakamaa kwa mgongo

• Kupungua uwezo wa kufanya baadhi ya harakati

Hali hii inaweza kutokea kutokana na kuumia, kuzeeka au msongo unaorudiwa kwenye mgongo.

4. Uchakavu wa viungo vya mgongo (Osteoarthraitisi ya mgongo)

Kadri mtu anavyozeeka, viungo vinavyounganisha pingili za mgongo vinaweza kuchakaa.

Hali hii huitwa pia osteoarthritis ya uti wa mgongo. Uchakavu huu unaweza kusababisha:

• Maumivu yanayoongezeka wakati wa kufanya shughuli

• Kukakamaa kwa mgongo hasa asubuhi

• Kupungua uwezo wa kuinama au kugeuka

• Kuota kwa mifupa midogo pembeni mwa pingili ambayo inaweza kubana mishipa ya fahamu

5. Mgandamizo wa uti wa mgongo

Hii ni hali ambayo uti wa mgongo wenyewe unabanwa na kitu kinachouzunguka.

Sababu zinaweza kuwa:

• Diski kubwa iliyohama

• Kuvunjika kwa pingili za mgongo

• Uvimbe au saratani

• Uvimbe wa tishu zinazozunguka uti wa mgongo

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu makali ya mgongo

• Udhaifu wa mikono au miguu

• Kupoteza hisia

• Matatizo ya kutembea

• Kupoteza uwezo wa kudhibiti mkojo au haja kubwa

Hii ni hali inayohitaji tathmini ya haraka ya kitabibu.

6. Udhaifu au majeraha ya misuli ya mgongo

Misuli ya mgongo husaidia kuushikilia uti wa mgongo na kuruhusu mwili kufanya harakati.

Misuli inaweza kuumia kutokana na:

• Kuinua vitu vizito

• Harakati za ghafla

• Mazoezi makali

• Mkao mbaya wa muda mrefu

Dalili zake ni:

• Maumivu sehemu fulani ya mgongo

• Maumivu yanayoongezeka wakati wa kusogea

• Kukakamaa kwa misuli

Hii ndiyo sababu inayotokea mara nyingi kwa watu wenye maumivu ya mgongo ya ghafla.

7. Kuvunjika kwa mifupa ya uti wa mgongo

Pingili za mgongo zinaweza kuvunjika kutokana na:

• Ajali kubwa

• Kuanguka

• Udhaifu wa mifupa (osteoporosisi)

Kwa watu wenye osteoporosis, hata jeraha dogo linaweza kusababisha kuvunjika.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu makali yanayoanza ghafla

• Maumivu yanayoongezeka wakati wa kusimama au kutembea

• Kupungua urefu wa mwili kwa baadhi ya wagonjwa

8. Utelezi wa pingili za mgongo (Spondilolisthesisi)

Hii hutokea pale pingili moja ya mgongo inapoteleza na kusogea mbele au nyuma dhidi ya pingili nyingine.

Inaweza kusababishwa na:

• Uchakavu wa mgongo

• Majeraha ya michezo

• Tatizo la ukuaji wa pingili tangu utotoni

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu ya sehemu ya chini ya mgongo

• Kukakamaa kwa mgongo

• Maumivu yanayoshuka miguuni ikiwa mishipa imebanwa

9. Kupungua kwa nafasi ya njia ya mishipa ya fahamu

Hali hii hutokea wakati nafasi ambayo uti wa mgongo au mishipa ya fahamu inapita inapungua.

Mara nyingi hutokana na:

• Uzee

• Uchakavu wa viungo vya mgongo

• Kuota kwa mifupa

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu ya mgongo

• Maumivu au ganzi miguuni

• Kuchoka miguu wakati wa kutembea

• Nafuu unapokaa au kuinama mbele

10. Maambukizi ya uti wa mgongo

Ingawa si sababu ya kawaida, maambukizi yanaweza kuathiri pingili au diski za mgongo.

Mfano:

• Osteomayelaitisi ya pingili za mgongo

• Discitis

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu makali ya mgongo yasiyopungua

• Homa

• Uchovu

• Kupungua uzito

• Maumivu yanayoongezeka usiku

11. Saratani iliyosambaa kwenye mgongo

Kwa baadhi ya wagonjwa wenye saratani, seli za saratani zinaweza kusambaa hadi kwenye mifupa ya uti wa mgongo.

Saratani zinazoweza kusambaa mara nyingi ni pamoja na:

• Saratani ya matiti

• Saratani ya mapafu

• Saratani ya tezi dume

• Saratani ya figo

Dalili zinazoweza kuashiria hali hii ni:

• Maumivu ya mgongo yanayodumu na kuongezeka

• Maumivu makali zaidi usiku

• Kupungua uzito bila sababu

• Uchovu mkubwa

• Udhaifu au ganzi kwenye miguu

Visababishi vya maumivu ya mgongo kwa wanawake

Ingawa wanawake na wanaume wanaweza kupata maumivu ya mgongo kutokana na matatizo yanayofanana ya uti wa mgongo, wanawake wana sababu za ziada zinazohusiana na mfumo wa uzazi, mabadiliko ya homoni na hali zinazotokea wakati wa maisha yao. Sababu za mauimvu ya mgongo kwa wanawake ni pamoja na;

1. Mabadiliko wakati wa hedhi

Wanawake wengi hupata maumivu ya mgongo kabla au wakati wa hedhi.

Hali hii hutokea kutokana na mabadiliko ya homoni yanayosababisha kizazi kujikaza ili kutoa damu ya hedhi. Maumivu haya yanaweza kusambaa kutoka sehemu ya chini ya tumbo kwenda kiunoni na mgongoni.

Dalili zinazoweza kuambatana ni:

• Maumivu ya chini ya tumbo

• Maumivu ya kiuno

• Kukaza kwa misuli ya mgongo

• Uchovu

• Mabadiliko ya hisia

Kwa kawaida maumivu haya hupungua baada ya hedhi kuanza au kumalizika.

2. Ujauzito

Maumivu ya mgongo ni tatizo linalotokea mara nyingi wakati wa ujauzito, hasa katika miezi ya mwisho.

Sababu zake ni pamoja na:

• Kuongezeka uzito wa mtoto na mfuko wa uzazi

• Mabadiliko ya mkao wa mwili ili kusawazisha uzito wa tumbo

• Homoni zinazolegeza mishipa inayoshikilia viungo vya nyonga

• Kuongezeka shinikizo kwenye misuli na mishipa ya mgongo

Mara nyingi maumivu huonekana sehemu ya chini ya mgongo na yanaweza kusambaa kwenye nyonga au mapaja.

Hata hivyo, wakati wa ujauzito maumivu makali ya mgongo yanayoambatana na homa, damu ukeni, maumivu makali ya tumbo au dalili nyingine zisizo za kawaida yanahitaji uchunguzi wa haraka.

3. Endometriosisi

Endometriosisi ni hali ambapo tishu zinazofanana na ukuta wa ndani wa kizazi (endometriamu) hukua nje ya kizazi, kama kwenye ovari, mirija ya uzazi au maeneo mengine ya nyonga.

Tishu hizi huathiriwa na mabadiliko ya homoni wakati wa mzunguko wa hedhi na zinaweza kusababisha uchochezi na maumivu.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu makali wakati wa hedhi

• Maumivu ya kiuno na mgongo

• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

• Maumivu wakati wa kwenda chooni wakati wa hedhi

• Changamoto za kupata ujauzito

4. Kifukomaji kwenye ovari (Sisti ya ovari)

Sisti ya ovari ni mfuko wenye majimaji unaoweza kutokea kwenye ovari.

Baadhi ya sisti huwa hazina dalili na hupotea zenyewe, lakini nyingine zinaweza kusababisha maumivu.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu upande mmoja wa chini ya tumbo

• Maumivu yanayosambaa hadi mgongoni

• Kuhisi uzito kwenye nyonga

• Mabadiliko ya hedhi

Sisti kubwa au iliyopasuka inaweza kusababisha maumivu makali yanayohitaji uchunguzi wa haraka.

5. Saratani za mfumo wa uzazi kwa wanawake

Baadhi ya saratani za mfumo wa uzazi zinaweza kusababisha maumivu ya mgongo hasa katika hatua ambazo ugonjwa umeendelea.

Mifano ni:

• Saratani ya ovari

• Saratani ya kizazi

• Saratani ya mfuko wa uzazi

Dalili zinazoweza kuambatana ni:

• Kupungua uzito bila sababu

• Kutokwa damu ukeni kusiko kawaida

• Maumivu ya nyonga

• Kuvimba tumbo

• Uchovu usioelezeka

Maumivu ya mgongo pekee hayamaanishi kuwa mtu ana saratani, lakini yanahitaji uchunguzi ikiwa yanaendelea au yanaambatana na dalili nyingine.

6. Madhaifu ya misuli ya sakafu ya nyonga

Misuli ya sakafu ya nyonga husaidia kushikilia viungo kama kizazi, kibofu cha mkojo na utumbo.

Udhaifu au mvutano mkubwa wa misuli hii unaweza kusababisha:

• Maumivu ya kiuno

• Maumivu ya mgongo wa chini

• Hisia ya uzito kwenye nyonga

• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

Hali hii inaweza kutokea baada ya ujauzito, kujifungua au kutokana na msongo wa muda mrefu kwenye misuli.

7. Maambukizi ya njia ya mkojo na figo

Ingawa si tatizo la uti wa mgongo, maambukizi ya mfumo wa mkojo yanaweza kusababisha maumivu yanayohisiwa mgongoni.

Maambukizi yanapofika kwenye figo (payelonefraitisi) yanaweza kusababisha:

• Maumivu upande wa mgongo karibu na mbavu

• Homa

• Kutetemeka

• Maumivu wakati wa kukojoa

• Mkojo kuwa na harufu au kubadilika rangi

Sababu za maumivu ya mgongo kwa wanaume

Wanaume pia hupata sababu nyingi zinazofanana na wanawake, lakini baadhi ya matatizo huonekana zaidi kutokana na anatomia, aina ya kazi au magonjwa ya mfumo wa uzazi wa kiume.

1. Matatizo ya tezi dume(prosteti)

Kwa wanaume hasa wenye umri mkubwa, matatizo ya tezi dume yanaweza wakati mwingine kuhusishwa na maumivu ya mgongo.

Mfano:

Saratani ya tezi dume

Saratani ya tezi dume inaweza kusambaa kwenye mifupa, ikiwemo mifupa ya uti wa mgongo.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu ya mgongo yanayoendelea

• Maumivu ya nyonga

• Tatizo la kukojoa

• Kupungua nguvu za mwili

Si kila mwanaume mwenye maumivu ya mgongo ana tatizo la tezi dume, lakini dalili hizi zinahitaji tathmini hasa kwa wazee.

2. Kazi zinazohusisha nguvu nyingi

Baadhi ya wanaume huwa katika hatari zaidi kutokana na kazi kama:

• Ujenzi

• Uchukuzi wa mizigo

• Kilimo kinachohusisha kubeba mizigo

• Kazi za viwandani

Kazi hizi zinaweza kusababisha:

• Kuvutika kwa misuli

• Majeraha ya diski

• Uchakavu wa mgongo

3. Majeraha ya michezo

Wanaume wanaoshiriki michezo yenye nguvu wanaweza kupata majeraha ya mgongo kutokana na:

• Kuanguka

• Kugongana

• Harakati za ghafla

Michezo kama mpira wa miguu, kunyanyua uzito na michezo ya mapambano inaweza kuongeza hatari.

4. Maambukizi au matatizo ya figo

Maumivu kutoka kwenye figo yanaweza kuchanganywa na maumivu ya mgongo.

Sababu zinaweza kuwa:

• Mawe kwenye figo

• Maambukizi ya figo

• Magonjwa mengine ya figo

Mara nyingi maumivu ya figo huwa pembeni mwa mgongo chini ya mbavu na yanaweza kuambatana na mabadiliko ya mkojo.

Sababu za maumivu ya mgongo yasiyotokana na uti wa mgongo

Si kila maumivu ya mgongo husababishwa na tatizo kwenye mifupa, diski au mishipa ya fahamu ya uti wa mgongo. Wakati mwingine maumivu yanaweza kuanzia kwenye viungo vya ndani vya mwili na kuhisiwa kama maumivu ya mgongo. Hali hii huitwa maumivu yanayoakisiwa (referred pain).

Katika hali hii, chanzo cha tatizo huwa si mgongo wenyewe, lakini mfumo wa fahamu hufanya mtu kuhisi maumivu eneo la mgongo.

1. Matatizo ya figo

Figo zipo sehemu ya nyuma ya tumbo karibu na mbavu za chini, hivyo matatizo yake yanaweza kusababisha maumivu yanayofanana na maumivu ya mgongo.

Matatizo yanayoweza kusababisha maumivu ni pamoja na:

• Maambukizi ya figo (payelonefraitisi)

• Mawe kwenye figo

• Kuziba kwa njia ya mkojo

• Vivimbe vya figo

Dalili zinazoweza kuambatana ni:

• Maumivu upande mmoja wa mgongo chini ya mbavu

• Homa na kutetemeka

• Maumivu wakati wa kukojoa

• Mkojo wenye damu

• Kichefuchefu au kutapika

Maumivu ya figo mara nyingi huwa ndani zaidi kuliko maumivu ya misuli ya mgongo na yanaweza kuendelea hata mtu akiwa amepumzika.

2. Matatizo ya mfumo wa uzazi kwa wanawake

Baadhi ya matatizo ya viungo vya uzazi yanaweza kusababisha maumivu ya kiuno na mgongo wa chini.

Maumivu wakati wa hedhi (Disimenorea)

Wakati wa hedhi, kizazi hujikunja ili kusaidia kutoa damu ya hedhi. Mvutano huu unaweza kusababisha maumivu yanayosambaa hadi mgongoni.

Endometriosis

Endometriosis inaweza kusababisha maumivu ya muda mrefu ya nyonga na mgongo kutokana na uchochezi unaotokea kwenye maeneo ambayo tishu za endometrium zimeota.

Sisti za ovari (Ovarian cysts)

Sisti kubwa au yenye matatizo inaweza kutoa maumivu upande mmoja wa tumbo yanayosambaa hadi mgongoni.

Saratani za mfumo wa uzazi

Saratani ya ovari, kizazi au mfuko wa uzazi inaweza kusababisha maumivu ya mgongo hasa inapokuwa imeendelea.

Dalili zinazoweza kuonekana pamoja ni:

• Kutokwa damu ukeni kusiko kawaida

• Kupungua uzito bila sababu

• Kuvimba tumbo

• Uchovu usioelezeka

3. Matatizo ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula

Baadhi ya matatizo ya tumbo yanaweza kusababisha maumivu yanayohisiwa mgongoni.

Mifano ni:

Vidonda vya tumbo

Vidonda vya tumbo au sehemu ya mwanzo ya utumbo mdogo vinaweza wakati mwingine kusababisha maumivu yanayosambaa hadi mgongoni.

Kongosho kuvimba (Pankreataitisi)

Kuvimba kwa kongosho kunaweza kusababisha:

• Maumivu makali sehemu ya juu ya tumbo

• Maumivu yanayoenda hadi mgongoni

• Kichefuchefu na kutapika

Hii ni hali inayohitaji uchunguzi wa haraka.

Magonjwa ya kibofu cha nyongo

Mawe kwenye nyongo au kuvimba kwa nyongo kunaweza kusababisha maumivu upande wa juu wa tumbo yanayosambaa hadi mgongoni au begani.

4. Maambukizi ya via ndani ya nyonga kwa wanawake- PID

Huu ni ugonjwa unaotokea wakati maambukizi yanapoenea kwenye viungo vya uzazi vya ndani kama kizazi, mirija ya uzazi na ovari.

Mara nyingi husababishwa na bakteria wanaoweza kuambukizwa kwa njia ya ngono.

Dalili zinaweza kuwa:

• Maumivu ya chini ya tumbo na mgongo

• Uchafu ukeni wenye harufu mbaya

• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

• Homa

• Maumivu wakati wa kukojoa

5. Mimba na matatizo yanayohusiana na ujauzito

Maumivu ya mgongo ni ya kawaida wakati wa ujauzito kutokana na:

• Kuongezeka uzito wa mtoto

• Mabadiliko ya mkao wa mwili

• Homoni zinazolegeza mishipa ya nyonga

Lakini wakati mwingine maumivu ya mgongo yanaweza kuashiria tatizo linalohitaji uchunguzi.

Mfano:

• Uchungu wa mapema

• Maambukizi ya njia ya mkojo

• Matatizo mengine ya ujauzito

6. Matatizo ya mishipa ya damu

Ingawa ni nadra, baadhi ya matatizo makubwa ya mishipa ya damu yanaweza kusababisha maumivu ya mgongo.

Mfano:

Uvimbe wa mshipa mkubwa wa damu (Anyurizimu ya aota ya tumbo)

Hii hutokea wakati sehemu ya mshipa mkubwa unaosafirisha damu kutoka moyoni kwenda mwilini inapopanuka.

Inaweza kusababisha:

• Maumivu ya ndani ya tumbo

• Maumivu ya mgongo

• Hisia ya kupiga kwa uvimbe tumboni

Ikiwa unapopasuka inaweza kuwa hatari kwa maisha.

Dalili za hatari kwenye maumivu ya mgongo

Ingawa maumivu mengi ya mgongo si hatari, kuna dalili ambazo zinahitaji uchunguzi wa haraka.

Mtafute daktari mapema ikiwa una:

Maumivu baada ya ajali kubwa

Mfano:

• Kuanguka kutoka sehemu ya juu

• Ajali ya gari

• Kupigwa kwa nguvu mgongoni

Hii inaweza kuashiria kuvunjika kwa pingili.

Kupoteza uwezo wa kudhibiti mkojo au haja kubwa

Hii inaweza kuashiria mgandamizo mkubwa wa mishipa ya fahamu inayodhibiti kazi hizi.

Udhaifu wa miguu

Ikiwa miguu inaanza kuwa dhaifu au kushindwa kutembea vizuri, inaweza kuonyesha tatizo kubwa la mishipa ya fahamu.

Homa au dalili za maambukizi

Maumivu ya mgongo yanayoambatana na:

• Homa

• Kutetemeka

• Uchovu mkubwa

yanaweza kuashiria maambukizi ya uti wa mgongo au figo.

Kupungua uzito bila sababu

Hasa ikiwa maumivu yanaendelea na mtu hana hamu ya kula, yanahitaji uchunguzi zaidi.

Maumivu makali yanayoongezeka usiku

Maumivu ya kawaida ya misuli mara nyingi huboreka kwa kupumzika, lakini maumivu yanayozidi usiku yanaweza kuhitaji tathmini zaidi.

Uchunguzi wa maumivu ya mgongo

Daktari hufanya uchunguzi kwa kuangalia:

Historia ya mgonjwa

Huulizwa:

• Maumivu yalianza lini

• Sehemu gani inauma

• Kama maumivu yanasambaa miguuni

• Kazi na shughuli za kila siku

• Historia ya ajali

• Dalili nyingine zinazoambatana

Uchunguzi wa mwili

Daktari huangalia:

• Mwendo wa mgongo

• Nguvu za misuli

• Hisia za ngozi

• Reflex za mishipa ya fahamu

• Dalili za kubanwa kwa mishipa

Vipimo vinavyoweza kufanyika

Sio kila mtu mwenye maumivu ya mgongo anahitaji vipimo vya picha.

Vipimo vinaweza kujumuisha:

X-ray ya mgongo

Husaidia kuona:

• Kuvunjika kwa mifupa

• Mabadiliko ya mifupa

• Uchakavu mkubwa

MRI ya mgongo

Husaidia kuona:

• Diski zilizoharibika

• Mishipa ya fahamu

• Uti wa mgongo

• Uvimbe

CT scan

Hutoa picha za kina za mifupa na baadhi ya matatizo ya mgongo.

Vipimo vya damu

Vinaweza kusaidia kutafuta:

• Maambukizi

• Magonjwa ya uchochezi

• Saratani kwa baadhi ya wagonjwa

Matibabu ya maumivu ya mgongo

Matibabu ya maumivu ya mgongo hutegemea chanzo cha tatizo, muda ambao maumivu yamekuwepo, ukali wa dalili na hali ya afya ya mtu kwa ujumla. Hakuna tiba moja inayofaa kwa kila mtu kwa sababu maumivu ya mgongo yanaweza kusababishwa na matatizo tofauti.

Lengo la matibabu ni:

• Kupunguza maumivu

• Kurejesha uwezo wa kufanya shughuli za kawaida

• Kuimarisha misuli ya mgongo

• Kuzuia maumivu kurudia

• Kutibu chanzo halisi cha tatizo

1. Matibabu ya kubadilisha mwenendo wa maisha

Kwa watu wengi wenye maumivu yasiyo maalumu ya mgongo, mabadiliko ya maisha yana nafasi kubwa katika kupona.

Kuendelea na shughuli kwa kiwango kinachowezekana

Watu wengi hudhani kuwa kulala kitandani kwa muda mrefu husaidia mgongo kupona, lakini kutofanya harakati kwa muda mrefu kunaweza kuongeza udhaifu wa misuli na kufanya maumivu yaendelee.

Inashauriwa:

• Kuendelea na shughuli nyepesi

• Kuepuka shughuli zinazoongeza maumivu makali

• Kurudi taratibu kwenye shughuli za kawaida

Mazoezi ya tiba (Fiziotherapi)

Mazoezi maalumu husaidia:

• Kuimarisha misuli ya tumbo na mgongo

• Kuboresha mkao wa mwili

• Kuongeza uwezo wa kusogea

• Kupunguza uwezekano wa maumivu kurudia

Mtaalamu wa tiba ya viungo anaweza kupanga mazoezi kulingana na tatizo la mtu.

Kuboresha mkao wa mwili

Mkao usio sahihi unaweza kuongeza mzigo kwenye mgongo.

Mfano wa mambo ya kuzingatia:

• Kukaa kwenye kiti chenye msaada mzuri wa mgongo

• Kuepuka kuinama muda mrefu bila kupumzika

• Kubadilisha mkao mara kwa mara

• Kujifunza namna sahihi ya kunyanyua vitu vizito

2. Dawa za kupunguza maumivu

Dawa hutumika kulingana na aina na ukali wa maumivu.

Dawa za kupunguza maumivu

Mfano:

• Paracetamol

Baadhi ya watu wanaweza kutumia dawa za kundi la kupunguza uchochezi (NSAIDs) kama:

• Ibuprofen

• Diclofenac

• Naproxen

Lakini dawa hizi hazifai kwa kila mtu, hasa wenye:

• Vidonda vya tumbo

• Matatizo ya figo

• Baadhi ya magonjwa ya moyo

• Wanaotumia dawa fulani za kuzuia kuganda kwa damu

Ni muhimu kutumia kwa ushauri wa mtaalamu wa afya.

3. Dawa za kulegeza misuli

Kwa baadhi ya wagonjwa wenye misuli iliyokaza sana, daktari anaweza kutumia dawa za kulegeza misuli kwa muda mfupi. Dawa hizi zinaweza kusababisha usingizi au madhara mengine, hivyo zinahitaji matumizi ya uangalifu.

4. Matibabu ya maumivu yanayotokana na mishipa ya fahamu

Ikiwa maumivu yanasababishwa na mgandamizo wa mishipa ya fahamu, kama sciatica, matibabu yanaweza kujumuisha:

• Mazoezi maalumu

• Dawa za maumivu ya mishipa ya fahamu

• Tiba ya viungo

Kwa baadhi ya wagonjwa wenye maumivu makali yanayoendelea, daktari anaweza kuzingatia sindano maalumu karibu na eneo lenye tatizo.

5. Matibabu ya chanzo maalumu

Ikiwa sababu ya maumivu imebainika, matibabu hulenga ugonjwa huo.

Diski iliyohama

Inaweza kutibiwa kwa:

• Mazoezi

• Dawa

• Tiba ya viungo

Baadhi ya wagonjwa wachache wanaweza kuhitaji upasuaji ikiwa kuna mgandamizo mkubwa wa mishipa.

Kuvunjika kwa pingili

Matibabu yanaweza kujumuisha:

• Kupumzisha mgongo kwa muda maalumu

• Dawa za maumivu

• Matibabu ya osteoporosis ikiwa ndiyo chanzo

• Upasuaji kwa baadhi ya wagonjwa

Maambukizi ya uti wa mgongo

Huhitaji:

• Antibiotiki maalumu

• Ufuatiliaji wa karibu

• Wakati mwingine upasuaji kuondoa usaha au kurekebisha uharibifu

Saratani iliyosambaa kwenye mgongo

Matibabu hutegemea aina ya saratani na hatua yake.

Inaweza kujumuisha:

• Dawa za saratani

• Mionzi

• Dawa za kupunguza maumivu

• Matibabu ya kuimarisha mifupa

6. Upasuaji wa mgongo

Upasuaji hauhitajiki kwa watu wengi wenye maumivu ya mgongo.

Hufikiriwa katika hali kama:

• Kupoteza uwezo wa kudhibiti mkojo au haja kubwa kutokana na mgandamizo mkubwa wa mishipa

• Udhaifu mkubwa wa misuli

• Kuvunjika kwa mgongo kusiko imara

• Baadhi ya matatizo ya diski

• Vivimbe kwenye mgongo

Namna ya kujikinga na maumivu ya mgongo

Ingawa si kila aina ya maumivu ya mgongo yanaweza kuzuiwa, hatua zifuatazo zinaweza kupunguza hatari:

Kufanya mazoezi mara kwa mara

Mazoezi husaidia:

• Kuimarisha misuli ya mgongo

• Kudumisha uzito unaofaa

• Kuboresha uwezo wa mwili kufanya kazi

Kudumisha uzito unaofaa

Kupunguza uzito kwa watu wenye unene kupita kiasi hupunguza mzigo kwenye uti wa mgongo.

Kujifunza kunyanyua vitu kwa usahihi

Wakati wa kunyanyua vitu vizito:

• Inama kwa kutumia magoti badala ya kuinama kiunoni

• Shikilia kitu karibu na mwili

• Epuka kuzungusha mgongo ghafla ukiwa umebeba mzigo

Kuepuka uvutaji wa sigara

Kuacha sigara husaidia kuboresha afya ya mifupa, mishipa ya damu na diski za mgongo.

Kubadilisha mkao wa kukaa

Kwa watu wanaofanya kazi ofisini:

• Simama na tembea mara kwa mara

• Tumia kiti chenye msaada wa mgongo

• Punguza kukaa bila mapumziko kwa muda mrefu

Hitimisho

Maumivu ya mgongo ni tatizo linalowapata watu wengi na mara nyingi husababishwa na matatizo ya misuli, diski au mabadiliko ya kawaida ya uti wa mgongo. Hata hivyo, wakati mwingine yanaweza kuwa ishara ya magonjwa makubwa kama maambukizi, saratani au mgandamizo mkubwa wa mishipa ya fahamu.

Kutambua chanzo cha maumivu ni hatua muhimu ili kupata matibabu sahihi. Watu wenye dalili hatari kama udhaifu wa miguu, kupoteza udhibiti wa mkojo au haja kubwa, homa, kupungua uzito bila sababu au maumivu yanayoendelea wanapaswa kutafuta huduma ya afya mapema.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu maumivu ya mgongo (FAQ)