Sababu, Dalili, Uchunguzi na Matibabu

“Kila nikila chakula au kunywa kitu kilichoganda kwa barafu, jino moja linauma sana ghafla, halafu maumivu yanaisha baada ya muda mfupi. Tatizo hili linaweza kuwa nini?”

Maumivu ya meno yanayotokea unapokula chakula kilichoganda kwa barafu au kunywa kitu cha baridi sana mara nyingi huhusishwa na unyeti wa meno. Hali hii hutokea wakati sehemu ya ndani ya jino inayohisi msisimko inapofikiwa kwa urahisi na mabadiliko ya joto, hasa pale tabaka linalolinda jino linapokuwa limechakaa, limeondoka au mzizi wa jino umefunuka.

Hata hivyo, si kila maumivu yanayosababishwa na baridi ni unyeti wa kawaida. Jino lenye tundu, ufa, maambukizi, kujazwa kwa jino kulikoharibika au tatizo ndani ya jino linaweza pia kuuma unapokutana na baridi. Kwa hiyo, jino linalouma mara kwa mara kwa baridi linahitaji kutathminiwa kulingana na aina, muda na eneo la maumivu, badala ya kudhani kwamba ni unyeti wa kawaida tu.

Unyeti wa meno ni nini?

Unyeti wa meno ni hali ambayo jino huhisi maumivu au mshtuko mkali unapokutana na kichocheo kama baridi, joto, mguso, hewa au baadhi ya vyakula. Maumivu mara nyingi huanza ghafla na yanaweza kuwa makali, lakini kwa unyeti wa kawaida huisha baada ya kichocheo kuondolewa.

Ndani ya jino kuna sehemu yenye mishipa ya fahamu na mishipa ya damu. Sehemu hiyo inalindwa na tabaka gumu la nje la jino. Chini ya tabaka hilo kuna sehemu yenye mirija midogo inayoweza kupitisha mabadiliko kuelekea sehemu yenye mishipa ya fahamu.

Tabaka la nje linapopungua au mzizi wa jino unapofunuka, baridi inaweza kusababisha mabadiliko ndani ya hiyo mirija midogo na kuchochea mishipa ya fahamu. Ndiyo maana mtu anaweza kuhisi maumivu makali mara tu anapogusa chakula kilichoganda kwa barafu.

Kwa nini chakula kilichoganda kwa barafu kinaweza kuuma jino?

Baridi kali ni kichocheo chenye nguvu kwa jino lenye sehemu iliyo wazi au isiyolindwa vizuri. Mabadiliko ya haraka ya joto yanaweza kuathiri majimaji yaliyomo kwenye mirija midogo ya sehemu ya ndani ya jino na kuchochea mishipa ya fahamu.

Kwa jino lenye ulinzi wa kawaida, tabaka la nje husaidia kuzuia kichocheo hiki kufika kwa urahisi kwenye sehemu nyeti. Lakini ulinzi huu unapopungua, baridi inaweza kusababisha maumivu makali zaidi.

Ndiyo maana mtu anaweza kula chakula cha kawaida bila tatizo, lakini akila aiskrimu, juisi iliyoganda au chakula kingine cha baridi sana akahisi mshtuko mkali wa maumivu katika jino moja au meno kadhaa.

Sababu zinazoweza kufanya meno yaume kwa baridi

1. Tabaka la nje la jino kuchakaa

Kusugua meno kwa nguvu sana, kutumia mswaki wenye ugumu mkubwa au kusugua kwa namna isiyofaa kwa muda mrefu kunaweza kuchangia kuchakaa kwa sehemu ya ulinzi wa jino.

Tabaka hili linapopungua, sehemu ya ndani huwa karibu zaidi na mazingira ya mdomo. Hivyo baridi inaweza kusababisha maumivu kwa urahisi zaidi.

2. Mzizi wa jino kufunuka

Mzizi wa jino kwa kawaida hufunikwa na fizi na mfupa. Fizi zinaporudi nyuma, sehemu ya mzizi inaweza kuonekana.

Sehemu hii haina ulinzi sawa na ule wa sehemu ya juu ya jino, hivyo inaweza kuwa nyeti sana kwa baridi, mguso na vyakula vyenye asidi.

3. Kusafisha meno kwa nguvu

Kusafisha meno kwa nguvu hakumaanishi kwamba meno yatasafishwa vizuri zaidi. Shinikizo kubwa linaweza kuathiri fizi na kuchangia kufunuka kwa sehemu za jino zilizo karibu na fizi. Mbinu ya kusafisha meno ni muhimu zaidi kuliko kutumia nguvu nyingi.

4. Vyakula na vinywaji vyenye asidi nyingi

Vyakula na vinywaji vyenye asidi vinaweza kuchangia kupungua kwa uimara wa tabaka la nje la jino. Hali hii ikijirudia kwa muda mrefu, meno yanaweza kuwa nyeti zaidi.

Mifano inaweza kujumuisha baadhi ya vinywaji baridi vyenye asidi, vinywaji vya matunda vyenye asidi nyingi na vyakula vingine vyenye asidi.

5. Tundu kwenye jino

Tundu la jino linaweza kufanya jino liwe nyeti kwa baridi. Ikiwa sehemu ya ulinzi wa jino imeharibiwa, kichocheo cha baridi kinaweza kufika karibu zaidi na sehemu yenye mishipa ya fahamu.

Katika hali hii, kutibu unyeti pekee bila kutafuta na kutibu tundu kunaweza kutatua tatizo kwa muda tu au kutolitatua kabisa.

6. Ufa katika jino

Jino lililopasuka au kuwa na ufa linaweza kuuma linapokutana na baridi. Wakati mwingine maumivu yanaweza pia kutokea wakati wa kutafuna au unapouachia mdomo baada ya kuuma chakula.

Ufa mdogo unaweza kuwa mgumu kuonekana bila uchunguzi wa kitaalamu, hasa ikiwa haujafika kwenye sehemu inayoonekana ya jino.

7. Baada ya matibabu ya meno

Baadhi ya watu hupata unyeti wa muda baada ya matibabu fulani ya meno. Hii inaweza kutokea baada ya kujazwa kwa jino au taratibu nyingine zinazohusisha sehemu za jino zilizo karibu na mishipa ya fahamu.

Unyeti unaoendelea kwa muda mrefu, unaoongezeka au unaokuwa mkali unahitaji uchunguzi ili kutofautisha hali ya kawaida ya muda na tatizo linalohitaji matibabu zaidi.

Jinsi ya kutofautisha unyeti wa kawaida na tatizo la jino

Uchunguzi huu hauwezi kuchukua nafasi ya uchunguzi wa daktari wa meno. Unyeti wa meno hutambuliwa baada ya sababu nyingine za maumivu kuondolewa.

Kwa nini jino moja linaweza kuuma kuliko mengine?

Ikiwa jino moja pekee ndilo linalouma sana unapokula chakula kilichoganda kwa barafu, kuna sababu maalumu inayoweza kuwa imeathiri jino hilo.

Inaweza kuwa sehemu ya mzizi imefunuka, kuna tundu, ufa, sehemu ya jino imechakaa au kuna tatizo lililohusiana na matibabu ya awali.

Hii ndiyo sababu maumivu ya jino moja yanayojirudia hayapaswi kupuuzwa kwa kudhani kwamba meno yote yana unyeti wa kawaida.

Je, unyeti wa meno unaweza kuisha wenyewe?

Unyeti unaotokana na sababu ya muda unaweza kupungua kadiri eneo lililoathirika linavyopona au linavyolindwa zaidi. Kwa mfano, unyeti uliotokea baada ya baadhi ya matibabu ya meno unaweza kupungua kwa muda.

Lakini ikiwa sababu ya msingi inaendelea, kama kufunuka kwa mzizi, kuchakaa kwa jino, tundu au ufa, maumivu yanaweza kuendelea au kurudi mara kwa mara.

Kwa hiyo, kupungua kwa maumivu hakumaanishi kila mara kwamba tatizo la msingi limeondoka. Mtu anayepata unyeti unaojirudia anapaswa kuzingatia uchunguzi wa chanzo chake.

Matibabu ya meno yenye unyeti

Matibabu hutegemea chanzo cha maumivu. Ikiwa tatizo ni unyeti wa meno bila ugonjwa mwingine mkubwa wa jino, daktari wa meno anaweza kupendekeza dawa ya meno yenye viambato vinavyosaidia kupunguza unyeti. Tafiti mbalimbali zimeonyesha manufaa ya baadhi ya dawa za meno zenye viambato maalumu katika kupunguza maumivu ya unyeti wa meno.

Ikiwa kuna tundu, ufa, mzizi uliofunuka au tatizo jingine, matibabu yanaweza kuwa tofauti. Katika baadhi ya hali, daktari wa meno anaweza kutumia dawa maalumu ya kupunguza unyeti, kuweka kinga juu ya sehemu iliyo wazi, kurekebisha jino au kufanya matibabu mengine kulingana na chanzo.

Kwa hiyo, dawa ya meno ya unyeti si tiba ya kila aina ya maumivu ya jino. Inapaswa kutumiwa kama sehemu ya mpango wa matibabu unaolingana na sababu iliyogunduliwa.

Huduma ya kwanza unapopata maumivu ya meno/unyeti baada ya kula kitu cha baridi

Meno yakianza kuuma baada ya kula chakula kilichoganda kwa barafu au kunywa kitu cha baridi sana, jambo la kwanza ni kuondoa kichocheo cha baridi na kulipa jino muda wa kurudi katika hali yake ya kawaida. Kwa unyeti wa meno, maumivu mara nyingi hupungua baada ya kichocheo kuondolewa.

Unaweza kuchukua hatua zifuatazo:

1. Acha kula au kunywa kitu cha baridi

Usiendelee kula chakula kilichoganda au kunywa kinywaji cha baridi wakati maumivu yameanza. Kama inawezekana, acha chakula hicho upande huo wa mdomo na subiri maumivu yapungue.

Je, ni lazima kuacha vyakula vya baridi kabisa?

Si lazima kila mtu mwenye unyeti wa meno aache kabisa vyakula vya baridi. Hata hivyo, ikiwa chakula kilichoganda kwa barafu kinasababisha maumivu, kupunguza kukutana nacho moja kwa moja na jino lenye maumivu kunaweza kupunguza usumbufu wakati chanzo kinachunguzwa.

Mtu anaweza pia kuepuka kubadilisha ghafla kutoka kwenye chakula cha moto sana kwenda kwenye chakula kilichoganda kwa barafu, kwa sababu mabadiliko makubwa ya joto yanaweza kuongeza usumbufu kwenye meno nyeti.

Ikiwa maumivu yanaendelea licha ya kuepuka baridi, hiyo ni sababu zaidi ya kutafuta uchunguzi badala ya kuendelea kubadili aina ya vyakula pekee.

2. Sukutua kwa maji ya kawaida au ya uvuguvugu

Sukutua mdomo kwa maji ya kawaida au ya uvuguvugu ili kuondoa mabaki ya chakula na kupunguza mawasiliano ya baridi na meno. Epuka kutumia maji ya moto sana kwa sababu joto kali linaweza pia kuchochea maumivu.

3. Unaweza kutumia maziwa ya kawaida

Maziwa yaliyo katika joto la kawaida yanaweza kutumika kusukutua mdomo kwa mtu anayepata unyeti wa meno. Baadhi ya tafiti zimeonyesha kuwa kusukutua kwa maziwa kunaweza kupunguza unyeti wa meno, na katika utafiti mmoja maziwa yalikuwa na athari kubwa zaidi kuliko maji ya chumvi ya uvuguvugu.

Hata hivyo, ushahidi huu umetokana hasa na watu waliokuwa na unyeti baada ya matibabu ya fizi na kusafishwa kwa kina kwa meno. Kwa hiyo, maziwa yanaweza kusaidia kupunguza usumbufu, lakini hayapaswi kuchukuliwa kama tiba ya chanzo cha maumivu ya jino.

4. Unaweza kusukutua kwa maji ya chumvi ya uvuguvugu

Maji ya chumvi ya uvuguvugu yanaweza pia kutumika kusukutua mdomo. Utafiti wa kulinganisha maziwa, dawa ya kusukutua yenye chumvi ya potasiamu na maji ya chumvi ya uvuguvugu ulionyesha kupungua kwa unyeti katika makundi yote, ingawa maziwa na dawa ya kusukutua zilionyesha upunguzaji mkubwa zaidi kuliko maji ya chumvi.

Maji ya chumvi yanapaswa kuwa ya uvuguvugu, si ya moto. Baada ya kusukutua, yatemee na usiyanywe.

5. Epuka baridi, joto kali na vitu vyenye asidi kwa muda

Baada ya maumivu kuanza, epuka kwa muda vyakula vilivyoganda, vinywaji vya baridi sana, vyakula au vinywaji vyenye asidi nyingi na mabadiliko makubwa ya joto ndani ya mdomo.

Hii haisemi kwamba unapaswa kuacha vyakula hivyo kabisa. Lengo ni kuupa mdomo muda wa kutulia na kupunguza kichocheo kinachosababisha maumivu.

6. Tumia dawa ya meno inayopunguza unyeti

Ikiwa hali hii inajirudia, dawa ya meno iliyotengenezwa kwa ajili ya kupunguza unyeti wa meno inaweza kusaidia. Tafiti zimeonyesha kuwa dawa za meno zenye baadhi ya viambato maalumu zinaweza kupunguza maumivu ya meno yanayochochewa na baridi na vichocheo vingine.

Hata hivyo, dawa ya meno ya kupunguza unyeti si tiba ya tundu, ufa wa jino, maambukizi au matatizo mengine ya ndani ya jino. Ikiwa jino moja linauma mara kwa mara, ni muhimu kulifanyia uchunguzi badala ya kutegemea dawa ya meno pekee.

7. Usilisugue jino kwa nguvu baada ya kupata maumivu

Usijaribu kusugua kwa nguvu sehemu inayouma ili kuondoa maumivu. Endelea kusafisha meno kwa kawaida lakini kwa upole, kwa kutumia mswaki wenye brashi laini.

Kusugua kwa nguvu kunaweza kuongeza uchakavu wa sehemu za jino au kuchangia kurudi nyuma kwa fizi, mambo ambayo yanaweza kuongeza unyeti wa meno.

Jedwali la muhtasari wa huduma ya kwanza kwa meno yenye unyeti au maumivu wakati wa kula vitu vya baridi

Jinsi ya kutumia mswaki ikiwa meno yana unyeti

Tumia mswaki wenye brashi laini na epuka kusugua kwa nguvu. Lengo ni kuondoa uchafu na utando wa meno bila kuumiza fizi au kuongeza uchakavu wa sehemu za meno.

Swaki taratibu maeneo yote ya meno, hasa karibu na mstari wa fizi. Kusugua kwa nguvu hakubadilishi mswaki kuwa bora zaidi; kunaweza kuongeza tatizo kwa mtu ambaye tayari ana sehemu za meno zilizo wazi.

Ikiwa unyeti umeanza hivi karibuni baada ya kubadilisha namna ya kusafisha meno au aina ya mswaki, ni muhimu kumweleza daktari wa meno kuhusu mabadiliko hayo.

Ni lini maumivu ya jino baada ya baridi yanahitaji kumuona daktari wa meno?

Muone daktari wa meno ikiwa:

• Maumivu yanajirudia mara kwa mara

• Jino moja linauma sana kuliko mengine

• Maumivu yanaendelea baada ya baridi kuondolewa

• Jino linauma bila kula au kunywa kitu

• Kuna maumivu wakati wa kutafuna

• Kuna tundu linaloonekana

• Jino limevunjika au lina ufa unaoshukiwa

• Fizi zimeanza kurudi nyuma au kuvuja damu mara kwa mara

• Kuna uvimbe wa fizi au uso

• Kuna usaha au ladha mbaya mdomoni

• Maumivu yanaamka nayo usiku

Uvimbe wa uso au shingo, homa, ugumu wa kumeza au kupumua pamoja na maumivu ya jino ni hali zinazohitaji huduma ya haraka kwa sababu zinaweza kuashiria maambukizi yanayoenea.

Maswali yanayoulizwa Mara kwa Mara kuhusu menokuwa nyeti kwenye vyakula vya baridi