Mwili kuchoka

Ndiyo. Msongo wa mawazo hubadilisha namna ubongo na homoni za mwili zinavyofanya kazi. Hali ya kuwa katika mawazo mengi kwa muda mrefu huongeza uzalishaji wa homoni za mfadhaiko kama cortisol, ambazo zinaweza kuathiri usingizi, hamu ya kula na kiwango cha nguvu mwilini.

Mtu mwenye msongo wa mawazo anaweza kuamka akiwa amechoka kana kwamba hakulala kabisa, hata kama alilala saa nyingi. Aidha anaweza kushindwa kuzingatia kazi, kuwa na hasira za haraka au kupoteza hamasa ya kufanya shughuli ambazo hapo awali alikuwa akizifurahia.

Ikiwa uchovu unaambatana na huzuni ya muda mrefu, kukosa furaha, kujitenga na watu au wasiwasi mwingi, ni muhimu kutafuta msaada wa mtaalamu wa afya. Kutibu afya ya akili mara nyingi huboresha pia nguvu za mwili.

Mwili unahitaji vitamini na madini mbalimbali ili kuzalisha nguvu. Upungufu wa vitamini B12, folate, vitamini D na madini ya chuma ni miongoni mwa sababu zinazoweza kuchangia uchovu. Hata hivyo si kila mtu anayechoka ana upungufu wa virutubisho hivyo.

Dalili za upungufu hutegemea kirutubisho kilichopungua. Kwa mfano, upungufu wa vitamini B12 unaweza kuambatana na ganzi za mikono na miguu, wakati upungufu wa madini ya chuma unaweza kusababisha kupumua kwa shida wakati wa kufanya shughuli ndogo au mapigo ya moyo kwenda kasi.

Haishauriwi kuanza kutumia virutubisho bila uchunguzi. Baadhi ya watu hutumia vitamini kwa miezi mingi bila sababu ilhali tatizo halisi ni ugonjwa mwingine unaohitaji matibabu tofauti.

Kuchoka haraka wakati wa shughuli ndogo kunaweza kuonyesha kuwa mwili haupati oksijeni au nguvu za kutosha. Sababu zinaweza kuwa upungufu wa damu, matatizo ya moyo, magonjwa ya mapafu, uzito mkubwa au kutofanya mazoezi kwa muda mrefu.

Kadiri mtu anavyokaa bila kufanya mazoezi, misuli hupungua uwezo wake wa kutumia oksijeni kwa ufanisi. Hivyo hata kazi ndogo kama kupanda ngazi inaweza kuonekana kuwa ngumu kuliko ilivyokuwa zamani.

Iwapo hali hii imeanza ghafla, inaongezeka au inaambatana na maumivu ya kifua, kuishiwa pumzi au kuzimia, ni muhimu kuwahi hospitali kwa uchunguzi wa haraka.

Vinywaji hivi vinaweza kukufanya ujisikie macho kwa muda mfupi kutokana na kiasi kikubwa cha kafeini na sukari, lakini havitibu chanzo cha uchovu. Mara nyingi nguvu unazohisi ni za muda mfupi na baadaye unaweza kujisikia mchovu zaidi.

Matumizi ya mara kwa mara yanaweza kuongeza mapigo ya moyo, kusababisha wasiwasi, kutetemeka na kuvuruga usingizi. Hali hii inaweza kuendeleza tatizo la uchovu badala ya kulitatua.

Ikiwa unategemea vinywaji vya kuongeza nguvu kila siku ili uweze kufanya kazi, hiyo ni ishara kwamba kuna tatizo la msingi linalopaswa kuchunguzwa badala ya kufunikwa kwa kutumia vinywaji hivyo.

Jibu hutegemea sababu ya uchovu. Ikiwa uchovu unatokana na kukaa bila kufanya shughuli za mwili, mazoezi mepesi yanaweza kusaidia kuongeza nguvu, kuboresha usingizi na kuimarisha mzunguko wa damu.

Lakini ikiwa uchovu unatokana na homa kali, maambukizi makubwa, upungufu mkubwa wa damu au matatizo ya moyo, kufanya mazoezi mazito kunaweza kuzidisha hali yako. Ndiyo maana ni muhimu kujua chanzo kabla ya kuanza programu ya mazoezi.

Kwa watu wengi, kuanza na kutembea kwa dakika 20 hadi 30 kwa siku na kuongeza taratibu kiwango cha mazoezi ni njia salama ya kujenga nguvu za mwili.

Ndiyo. Upungufu wa maji mwilini unaweza kupunguza kiasi cha damu kinachozunguka mwilini, jambo linaloufanya moyo kufanya kazi kwa nguvu zaidi na kupunguza uwezo wa misuli kufanya kazi vizuri.

Dalili nyingine zinazoweza kuambatana na upungufu wa maji ni kiu kali, mkojo kuwa wa njano iliyokolea, kizunguzungu, maumivu ya kichwa na ngozi kuwa kavu. Hata upungufu mdogo wa maji unaweza kuathiri uwezo wa kufikiri na kufanya kazi.

Kunywa maji ya kutosha kila siku, hasa wakati wa joto, kufanya mazoezi au unapokuwa na homa au kuharisha, husaidia kupunguza uchovu unaotokana na upungufu wa maji.

Ndiyo. Kisukari kisichodhibitiwa kinaweza kusababisha sukari kushindwa kuingia vizuri kwenye seli za mwili ambako hutumika kuzalisha nguvu. Matokeo yake ni mtu kujisikia hana nguvu hata baada ya kula.

Dalili nyingine zinazoweza kuambatana ni kukojoa mara kwa mara, kiu kupita kiasi, kupungua uzito bila sababu, kuona ukungu na vidonda kuchelewa kupona. Hata hivyo baadhi ya wagonjwa huanza kwa uchovu pekee.

Iwapo una historia ya kisukari kwenye familia au una uzito mkubwa pamoja na uchovu usioeleweka, kupima sukari ya damu ni hatua muhimu ya uchunguzi.

Ndiyo. Ingawa watoto huwa na nguvu nyingi kwa kawaida, wanaweza pia kupata uchovu unaotokana na magonjwa, upungufu wa damu, lishe duni, maambukizi, matatizo ya usingizi au changamoto za afya ya akili.

Mzazi anapaswa kuwa makini ikiwa mtoto ameanza kulala kupita kiasi, kushindwa kucheza kama kawaida, kushuka darasani au kupoteza hamu ya kula. Dalili hizi zinaweza kuwa ishara ya tatizo linalohitaji uchunguzi.

Ni muhimu kutomlazimisha mtoto afanye shughuli nyingi wakati uchovu umeendelea kwa muda mrefu bila kujua chanzo chake. Uchunguzi wa kitabibu unaweza kubaini tatizo mapema.

Njia nzuri ni kuweka kumbukumbu za dalili zako kwa siku kadhaa au wiki chache. Andika muda ambao uchovu unaanza, shughuli ulizofanya, saa ulizolala, chakula ulichokula na kama kuna dalili nyingine kama homa, maumivu au kupungua uzito.

Pia andika dawa zote unazotumia, hata kama ni virutubisho au dawa za mitishamba. Wakati mwingine dawa unazotumia zinaweza kuwa sehemu ya sababu ya uchovu, na taarifa hizi zitamsaidia daktari kufanya uchunguzi kwa usahihi zaidi.

Kumbukumbu hizi zinaweza kusaidia kutambua kama uchovu unatokea muda maalumu wa siku, baada ya kula, baada ya mazoezi au unapokuwa na msongo wa mawazo. Taarifa hizo zinaongeza uwezekano wa kupata utambuzi sahihi.

Ndiyo, kwa watu wengi ni kawaida nguvu za mwili kupungua jioni au usiku. Mwili una saa yake ya kibaolojia (inayofahamika kama saa ya mwili au kwa jina jingine la rithimi ya sikadiani) inayodhibiti kiwango cha homoni, joto la mwili na uzalishaji wa nguvu. Kadiri siku inavyoenda, hasa baada ya shughuli nyingi za mchana, kiwango cha nguvu hupungua na mwili huanza kujiandaa kwa usingizi. Hali hii ni ya kawaida ikiwa unapopumzika au kulala nguvu hurudi siku inayofuata.

Hata hivyo, ikiwa kila usiku mwili unakuwa dhaifu kupita kiasi kiasi kwamba unashindwa kutembea, kushika vitu, kupanda ngazi au kufanya shughuli ndogo, hali hiyo si ya kawaida. Inaweza kuhusishwa na upungufu wa sukari kwenye damu, upungufu wa damu, magonjwa ya misuli, matatizo ya mfumo wa neva, matumizi ya baadhi ya dawa, au uchovu uliokusanywa kutokana na kazi nyingi, lishe duni au usingizi usiotosha kwa muda mrefu.

Ikiwa kupungua kwa nguvu usiku kunaambatana na dalili kama kuishiwa pumzi, maumivu ya kifua, kupooza kwa viungo, kushindwa kuzungumza, kuzimia, mapigo ya moyo kwenda kasi au dalili zinaendelea kwa muda mrefu bila kuboreka, unapaswa kufika hospitali kwa uchunguzi. Daktari anaweza kufanya vipimo vinavyofaa ili kubaini kama hali hiyo ni sehemu ya mabadiliko ya kawaida ya mwili au ni ishara ya ugonjwa unaohitaji matibabu.