Mwandishi:
Mhariri:
Imeboreshwa:
Dkt. Benjamin L, MD
ULY CLINIC
18 Septemba 2026, 14:24:24


Butyrospermum parkii
Butyrospermum parkii, unaojulikana pia kwa jina la mti wa shea, ni mti unaofahamika sana barani Afrika kutokana na matumizi yake katika utunzaji wa ngozi na nywele. Mafuta yake hutumika katika kulainisha ngozi kavu, kupunguza dalili za pumu ya ngozi na kwa ajili ya urembo wa ngozi na nywele.
Sifa za Butyrospermum parkii
Butyrospermum parkii ni mti wa porini unaostawi katika takribani nchi 20 za ukanda wa joto wa Afrika, zikiwemo Senegal, Uganda, Kenya na sehemu chache za Tanzania.
Sifa za tunda na mbegu zake ni pamoja na:
Tunda lake huwa na ladha tamu na kipenyo cha sentimita 2 hadi 5.
Ndani ya tunda kuna mbegu yenye karanga inayofunikwa na gamba gumu.
Karanga hiyo huwa na mafuta yanayotumika katika utengenezaji wa siagi ya shea.
Mafuta yake yana virutubisho mbalimbali, vikiwemo asidi askobiki, madini ya chuma, kalisiamu, manganizi, sodiamu, potasiamu, zinki na vitamini mbalimbali.
Uwezo wa Butyrospermum parkii kitiba
Sehemu mbalimbali za mti huu, kama vile majani, magome, mizizi na tunda, zimekuwa zikitumiwa katika tiba asilia kwa matatizo mbalimbali, yakiwemo:
Ngozi kavu.
Pumu ya ngozi.
Maumivu ya tumbo.
Maumivu ya kichwa.
Homa.
Manjano.
Kuongeza uzalishaji wa maziwa ya mama.
Kuondoa sumu ya nyoka iliyotemwa kwenye macho.
Matumizi ya nje
Mafuta ya Butyrospermum parkii hutumika kwa:
Kulainisha nywele.
Kusaidia kulinda ngozi dhidi ya madhara ya mwanga wa jua.
Matumizi ya Butyrospermum parkii kitabibu
Kutibu pumu ya ngozi
Mafuta ya Butyrospermum parkii hutumika kupaka kwenye maeneo ya ngozi yenye tatizo la pumu ya ngozi.
Kupunguza michomo ya ngozi
Mafuta yake hutumika katika kupunguza michomo na muwasho unaohusiana na matatizo ya ngozi.
Kupunguza maumivu ya ngozi
Mafuta ya mmea huu hutumika katika kupunguza maumivu ya ngozi yanayotokana na jeraha au kuungua moto.
Namna ya kutumia Butyrospermum parkii
Kwa maumivu ya kichwa na homa
Jifukize kwa kutumia majani yake au osha kichwa kwa kutumia maji yaliyotokana na kuloweka mizizi yake.
Kwa pumu ya ngozi
Paka mafuta yake kwenye maeneo yenye tatizo kila siku.
Matokeo ya matumizi ya mafuta ya Butyrospermum parkii
Tafiti zimehusisha matumizi ya mafuta au karanga za Butyrospermum parkii na matokeo yafuatayo:
Kusaidia kupunguza kuzeeka kwa ngozi.
Kupungua kwa kiwango cha protini kwenye damu na figo.
Kupungua kwa kiwango cha lehemu kwenye damu.
Kupunguza dalili kali za pumu ya ngozi.
Majina mengine ya Butyrospermum parkii
Butyrospermum parkii hujulikana pia kwa jina la kisayansi Vitellaria parkii.
Mazao ya mti huu yanaweza kupatikana katika baadhi ya maeneo ya Tanzania, Kenya na Uganda kwa matumizi mbalimbali, yakiwemo matumizi ya utunzaji wa ngozi.
Upatikanaji wa mazao ya Butyrospermum parkii
Kwa wanaohitaji mazao ya Butyrospermum parkii kwa ajili ya matumizi ya ngozi, unaweza kutumia kitufe cha mawasiliano kilichopo chini ya tovuti hii na kutuma ujumbe:
“Nahitaji dawa ya Butyrospermum parkii.”
Namna ya kuandaa aina mbalimbali za dawa kutoka kwenye mmea
Namna ya kuandaa infusheni ya dawa asilia
Infusheni huandaliwa kwa kuzamisha sehemu ya mmea unayotaka kutumia kama dawa kwenye kiasi cha maji yaliyochemka. Baada ya kuzamisha kwenye maji yaliyochemka, maji hayo huchujwa baada ya dakika 15. Dozi ya dawa inayotakiwa kuandaliwa kwa wastani huwa ni gramu 1 kwa kila mililita 10 za maji.
Kuna dawa nyingi asilia ambazo tayari zimetengenezwa na kufungwa kwenye vifungashio vya karatasi, ambapo unaweza kuzitumia kwa urahisi kama majani ya chai ya kuchovywa. Dawa zilizo katika fomu hiyo hupunguza muda wa kuandaa.
Namna ya kuandaa dikokshen ya dawa asilia
Dikokshen hutumika kuvuna kiini cha dawa ambacho hakiathiriwi na joto.
Ili kuandaa dikokshen ya dawa, chemsha magome au mizizi ya mmea kwa muda wa dakika 15 hadi 60, kutegemea aina ya mmea au kiini cha dawa. Kisha ipooze na ongeza maji ya baridi ili kutengeneza kiasi cha dawa na wingi wa kiini unaohitaji.
Endapo dawa inatakiwa kuchemshwa kwa muda mrefu, unatakiwa kuongeza kiasi cha maji yaliyopotea ili dawa isiungue.
Dozi ya dikokshen ni sawa na infusheni, yaani gramu 1 ya mmea kwa kila mililita 10 za maji, isipokuwa endapo dawa ina uteute mwingi. Katika hali hiyo, gramu 1 inatakiwa kuchanganywa na mililita 20 za maji.
Namna ya kuandaa mmeng’enyo wa dawa
Kuandaa mmeng’enyo wa dawa kwa njia hii, unatakiwa kuweka dawa yako kwenye chombo kisha kuongeza maji yenye joto linalotakiwa. Mara nyingi joto linatakiwa kuwa kati ya nyuzi 35 hadi 40 za sentigredi, kutegemea aina ya dawa.
Lengo kuu la kuzingatia joto ni kutoharibu kiini cha dawa ambacho kinategemea joto.
Namna ya kuandaa masalesheni ya dawa
Ili kuandaa masalesheni ya dawa, saga au katakata dawa katika vipande vidogo sana, kisha viweke kwenye chombo cha kioo chenye kimiminika cha kufyonza dawa.
Funika mchanganyiko huo na uache kwa muda wa siku tatu au zaidi kwenye joto la ndani ya nyumba. Baada ya kutimia kwa siku tatu, tikisa kwa nguvu mara nyingi ili dawa iingie kwenye kimiminika.
Baada ya hapo, chuja dawa na kamua unga au vipande ili dawa yote itoke. Kisha unaweza kuchuja dawa kwa ajili ya matumizi au kuifanyia dekatensheni ili kupata kiini safi cha dawa.
Namna ya kuandaa pakolesheni ya dawa
Hii ni njia maarufu ya kuandaa tinkcha ya dawa au kufyonza dawa kutoka kwenye kimiminika. Njia hii inahitaji chombo maalumu chenye jina la pakoleta na unatakiwa kuwa mtaalamu zaidi ili kuandaa dawa kwa njia hii.
Soma zaidi kuhusu njia hii kupitia kiungo kilichowekwa chini ya tovuti hii.
Namna ya kuandaa dawa ya kufyonza kwa kimiminika
Njia hii huandaa dawa kutoka kwenye kimiminika chenye dawa au tishu za mnyama kwa kufyonza dawa hiyo kwa kutumia kimiminika kingine, hasa pombe aina ya ethanol au maji.
Kiasi cha pombe na maji kinachowekwa hutegemea aina ya dawa. Njia hii inahitaji uwe mtaalamu wa kuandaa dawa. Unaweza kujifunza zaidi namna ya kuandaa dawa kwa njia hii kupitia kiungo kilichowekwa chini ya tovuti hii au kutumia dawa ambazo tayari zimeandaliwa.
Namna ya kuandaa tinkcha ya dawa
Tinkcha ya dawa huandaliwa kwa kufanya masalesheni au pakolesheni ya dawa kwa kutumia kimiminika cha pombe pekee. Njia hii ni nzuri ya kuvuna kiwango cha kiini unachotaka kutoka kwenye mimea au mnyama.
Soma zaidi kuhusu njia hii kupitia rejea zilizo chini ya makala hii.
KUMBUKA
Kama kuna haja ya kuchemsha dawa, hakikisha unatumia chombo kilichotengenezwa kwa udongo au sufuria za chuma cha pua (stainless steel), na usifunike wakati wa kuchemsha ili kutoa sumu na kutobadili kiini cha dawa.
Usitumie zaidi ya dawa moja kutibu tatizo moja au mawili tofauti ili kuepuka madhara na mwingiliano wa dawa.
Endapo unatumia dawa za hospitali, wasiliana na daktari wako akushauri ili kuepuka mwingiliano wa dawa na madhara yanayoweza kutokea.
Imeandikwa:
5 Agosti 2021, 22:27:38
ULY CLINIC inakushauri siku zote utafute msaada kutoka kwa daktari wako kabla ya kuchukua hatua yoyote ile baada ya kusoma makala hii
Wasiliana na daktari wa ULY Clinic kwa ushauri na Tiba kupitia kitufe cha 'Pata tiba' au 'Mawasiliano yetu' chini ya tovuti hii.
Rejea za mada hii;
Butyrospermum parkii. https://puracy.com/blogs/ingredients/butyrospermum-parkii-0. Imechukuliwa 05.08.2021
Butyrospermum Parkii Shea Butter Extract. https://www.tabletwise.net/medicine/butyrospermum-parkii-shea-butter-extract/amp. Imechukuliwa 05.08.2021
Butyrospermum Parkii. https://core.ac.uk/download/pdf/234662463.pdf. Imechukuliwa 05.08.2021
Infusion methods. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extraction-methods/infusion/#. Imechukuliwa 27.06.2021
Decoction extraction. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extraction-methods/decoction/. Imechukuliwa 27.06.2021
Extraction methods digestion. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extraction-methods/digestion/. Imechukuliwa 27.06.2021
Fluid extract. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extracts/fluid-extract/. Imechukuliwa 27.06.2021
Tincture. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extracts/tincture/. Imechukuliwa 27.06.2021
Perolation. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extraction-methods/percolation/. Imechukuliwa 27.06.2021
Maceration. https://www.medicinalplants-pharmacognosy.com/pharmacognosy-s-topics/extraction-methods/maceration/. Imechukuliwa 27.06.2021
S. Essengue Belibi, et al. The Use of Shea Butter as an Emollient for Eczema. https://www.jacionline.org/article/S0091-6749%2808%2903527-6/fulltext. Imechukuliwa 05.08.2021

