Kizunguzungu kwa Mjamzito

Kizunguzungu kwa mjamzito ni nini?

Kizunguzungu ni hisia ya kutokuwa na utulivu wa mwili au kichwa, ambayo inaweza kuambatana na udhaifu, kuona giza, kutokwa na jasho au kuhisi kwamba mtu anakaribia kupoteza fahamu. Kwa baadhi ya wajawazito, hutokea kwa muda mfupi na kuisha baada ya kupumzika. Kwa wengine, kinaweza kuendelea au kujirudia mara kwa mara.

Ni muhimu kutofautisha aina mbili kuu za kizunguzungu:

• Kichwa chepesi au kuhisi kuzimia: Mama anaweza kuhisi mwili hauna nguvu, kuona giza au kuhisi anakaribia kuanguka. Hali hii inaweza kuhusiana na kushuka kwa shinikizo la damu, upungufu wa damu au sukari kushuka.

• Kuhisi mazingira yanazunguka: Mama anaweza kuhisi kwamba chumba kinazunguka au mwili unayumba hata akiwa amekaa. Hali hii inaweza kuhusiana na matatizo ya sikio la ndani au mfumo wa usawaziko wa mwili.

Kutambua aina ya kizunguzungu, muda wake na dalili zinazoambatana nacho husaidia mtaalamu wa afya kubaini chanzo kinachowezekana.

Sababu za kizunguzungu kwa mjamzito

Kizunguzungu kinaweza kutokana na mabadiliko ya kawaida ya ujauzito au tatizo la kiafya linalohitaji matibabu. Sababu kuu ni zifuatazo.

1. Mabadiliko ya homoni na kushuka kwa shinikizo la damu

Wakati wa ujauzito, homoni husababisha mishipa ya damu kulegea na kupanuka. Wakati huohuo, mwili huongeza kiwango cha damu ili kukidhi mahitaji ya mama na mtoto. Mfumo wa mzunguko wa damu unapojirekebisha, shinikizo la damu linaweza kushuka, hasa katika miezi ya mwanzo na ya kati ya ujauzito.

Matokeo yake, damu inayofika kwenye ubongo inaweza kupungua kwa muda, na kusababisha kichwa chepesi au kuhisi kuzimia. Hali hii inaweza kuwa dhahiri zaidi mama anaposimama ghafla baada ya kukaa au kulala.

2. Upungufu wa damu

Upungufu wa damu (anaemia) hutokea pale kiwango cha hemoglobini kinapokuwa chini ya kiwango kinachotarajiwa. Hemoglobini ni sehemu ya chembe nyekundu za damu inayosafirisha oksijeni kwenda kwenye tishu za mwili.

Wakati wa ujauzito, mahitaji ya madini ya chuma huongezeka kutokana na ukuaji wa mtoto na ongezeko la damu ya mama. Upungufu wa chuma unaweza kusababisha upungufu wa damu, ambao unaweza kuambatana na kizunguzungu, uchovu, udhaifu, mapigo ya moyo kwenda kasi na kupumua kwa shida wakati wa shughuli.

Hata hivyo, si kila mjamzito mwenye kizunguzungu ana upungufu wa damu. Kipimo cha damu kinahitajika kuthibitisha hali hiyo kabla ya kuamua matibabu.

3. Upungufu wa maji mwilini

Mama mjamzito anahitaji maji ya kutosha kwa ajili ya kazi za mwili na mzunguko mzuri wa damu. Kutokunywa maji ya kutosha, kutapika mara kwa mara, kuharisha au kutoka jasho jingi kunaweza kusababisha upungufu wa maji mwilini.

Upungufu huu unaweza kupunguza kiasi cha damu kinachozunguka mwilini na kusababisha shinikizo la damu kushuka. Dalili nyingine ni pamoja na kiu, mdomo kukauka, mkojo kuwa wa rangi ya njano iliyokolea, kukojoa mara chache na udhaifu.

Ikiwa mama hawezi kubakiza maji au chakula tumboni kutokana na kutapika, anahitaji tathmini ya haraka kwa sababu anaweza kuhitaji maji na matibabu hospitalini.

4. Sukari ya damu kushuka

Sukari ya damu ni chanzo muhimu cha nishati kwa mwili. Mama anapokaa muda mrefu bila kula, anakula kiasi kidogo sana au anatapika mara kwa mara, kiwango cha sukari kinaweza kushuka na kusababisha kizunguzungu.

Dalili zinazoambatana na hali hii zinaweza kuwa kutetemeka, jasho, njaa kali, udhaifu, mapigo ya moyo kwenda kasi au kuchanganyikiwa. Hatari ya sukari kushuka inaweza kuwa kubwa zaidi kwa wajawazito wenye kisukari wanaotumia insulini au dawa fulani za kisukari.

Kula milo midogo mara kwa mara kunaweza kusaidia baadhi ya wajawazito, lakini kizunguzungu kinachojirudia kinahitaji uchunguzi ili kutambua chanzo chake.

5. Kutapika sana wakati wa ujauzito

Kichefuchefu na kutapika ni matatizo yanayoweza kutokea hasa katika miezi ya mwanzo ya ujauzito. Ikiwa kutapika ni kukali kiasi cha mama kushindwa kula au kunywa vya kutosha, anaweza kupata upungufu wa maji na kuvurugika kwa madini muhimu mwilini.

Hali kali ya kutapika wakati wa ujauzito huitwa hyperemesis gravidarum. Inaweza kuambatana na kizunguzungu, udhaifu, kupungua uzito na kupungua kwa kiasi cha mkojo.

Mama mwenye dalili hizi hapaswi kutegemea tiba za nyumbani pekee. Anapaswa kufika hospitalini kwa uchunguzi na matibabu yanayofaa.

6. Kulala chali katika hatua za mwisho za ujauzito

Kadiri ujauzito unavyokua, mfuko wa uzazi unaweza kukandamiza mshipa mkubwa unaorudisha damu kutoka sehemu za chini za mwili kwenda moyoni mama anapolala chali. Hali hii inaweza kupunguza damu inayorudi moyoni na kusababisha shinikizo la damu kushuka.

Mama anaweza kuhisi kizunguzungu, kichefuchefu, jasho au udhaifu anapokuwa amelala chali, hasa katika miezi ya mwisho ya ujauzito.

Ikiwa hali hii inatokea, mama anaweza kugeukia ubavu, hasa ubavu wa kushoto, na kuona kama dalili zinapungua. Ikiwa kizunguzungu hakipungui au kinaambatana na dalili nyingine hatari, anahitaji huduma ya afya.

7. Shinikizo la damu linalohusiana na matatizo ya ujauzito

Ingawa shinikizo la damu kushuka linaweza kusababisha kizunguzungu, matatizo ya shinikizo la damu kupanda wakati wa ujauzito pia yanapaswa kuzingatiwa. Mojawapo ni pre-eklampsia, hali inayohusishwa na shinikizo la damu kupanda na dalili za kuathirika kwa viungo vya mwili.

Pre-eklampsia mara nyingi hujitokeza baada ya wiki 20 za ujauzito. Inaweza kuambatana na maumivu makali ya kichwa, kuona ukungu au mwanga unaomulika, maumivu sehemu ya juu ya tumbo, kuvimba ghafla usoni au mikononi, na wakati mwingine kizunguzungu.

Kizunguzungu pekee hakithibitishi pre-eklampsia. Hata hivyo, kizunguzungu kinachoambatana na dalili hizo kinahitaji tathmini ya haraka hospitalini.

8. Matatizo ya moyo au mapigo ya moyo

Wakati wa ujauzito, moyo hufanya kazi zaidi ili kusukuma damu ya kutosha kwa mama na mtoto. Wakati mwingine, mapigo ya moyo kwenda kasi yanaweza kuonekana kutokana na mabadiliko ya kawaida ya ujauzito, lakini mapigo yasiyo ya kawaida yanaweza kuashiria tatizo la moyo au sababu nyingine ya kiafya.

Mama anaweza kupata kizunguzungu kinachoambatana na mapigo ya moyo kwenda kasi sana, maumivu ya kifua, kupumua kwa shida au kuzimia. Dalili hizi zinahitaji uchunguzi wa haraka.

9. Sababu nyingine

Kizunguzungu kinaweza pia kutokana na:

• Maambukizi yanayoambatana na homa au udhaifu.

• Matatizo ya sikio la ndani yanayoathiri usawaziko wa mwili.

• Madhara ya baadhi ya dawa.

• Migraine au matatizo mengine ya mfumo wa fahamu.

• Kutokwa na damu, ikiwemo damu inayoweza kujikusanya ndani ya mwili.

Katika ujauzito wa mapema, kizunguzungu kikali kinachoambatana na maumivu ya tumbo au nyonga na kutokwa na damu ukeni kinaweza kuashiria mimba kutunga nje ya mfuko wa uzazi. Hali hii ni ya dharura na inahitaji matibabu ya haraka.

Kizunguzungu huanza mwezi gani wa ujauzito?

Kizunguzungu kinaweza kutokea katika hatua yoyote ya ujauzito, lakini sababu zake zinaweza kutofautiana kulingana na hatua hiyo.

Jedwali hili linaonyesha sababu zinazowezekana tu. Muda ambao kizunguzungu kinaanza hauwezi peke yake kuthibitisha chanzo chake.

Dalili zinazoambatana na kizunguzungu kwa mjamzito

Dalili zinaweza kutofautiana kulingana na chanzo. Mama anaweza kupata:

• Kichwa chepesi au kuhisi anakaribia kuzimia.

• Kuona giza au ukungu kwa muda.

• Mwili kukosa nguvu.

• Kutokwa na jasho au kuhisi joto.

• Kichefuchefu.

• Mapigo ya moyo kwenda kasi.

• Maumivu ya kichwa.

• Uchovu usio wa kawaida.

• Kutetemeka au kuhisi njaa.

• Kuhisi mazingira yanazunguka au mwili kuyumba.

Dalili hizi zinapaswa kutathminiwa kwa kuzingatia ukali wake, muda zilipoanza, hatua ya ujauzito na dalili nyingine zinazoambatana nazo.

Dalili hatari za kizunguzungu kwa mjamzito

Mama mjamzito anapaswa kufika hospitalini haraka ikiwa kizunguzungu kinaambatana na mojawapo ya dalili zifuatazo:

• Kuzimia au kupoteza fahamu.

• Maumivu makali ya kichwa au maumivu yanayozidi kuongezeka.

• Kuona ukungu, kuona mwanga unaomulika au kupoteza uwezo wa kuona kwa muda.

• Maumivu makali ya tumbo au nyonga, hasa katika miezi ya mwanzo ya ujauzito.

• Kutokwa na damu ukeni.

• Maumivu ya kifua, mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida au kupumua kwa shida.

• Kutapika sana na kushindwa kubakiza maji tumboni.

• Kuchanganyikiwa, kuongea kwa shida au udhaifu wa ghafla wa mkono au mguu.

• Homa kali au udhaifu mkubwa usio wa kawaida.

• Kuumwa na kichwa, kuvimba ghafla usoni au mikononi, na kizunguzungu, hasa baada ya wiki 20 za ujauzito.

• Mtoto kupunguza au kuacha kucheza katika hatua ambayo mama huwa anahisi miondoko yake.

Dalili hizi zinaweza kuashiria matatizo makubwa kama pre-eklampsia, kutokwa na damu, mimba kutunga nje ya mfuko wa uzazi, tatizo la moyo au tatizo la mfumo wa fahamu. Usisubiri dalili zote zitokee kabla ya kutafuta huduma.

Uchunguzi wa kizunguzungu kwa mjamzito

Uchunguzi husaidia kutambua ikiwa kizunguzungu kinatokana na mabadiliko ya kawaida ya ujauzito au tatizo linalohitaji matibabu maalumu. Mtaalamu wa afya atazingatia historia ya dalili, umri wa ujauzito na hali ya jumla ya mama.

1. Historia ya afya

Mtaalamu anaweza kuuliza maswali kama:

• Kizunguzungu kilianza lini na hutokea mara ngapi?

• Je, hutokea mama anaposimama, anapolala chali au anapokuwa na njaa?

• Je, ana kichefuchefu, kutapika, homa au kuharisha?

• Je, kuna maumivu ya kichwa, kuona ukungu au maumivu ya tumbo?

• Je, ana historia ya upungufu wa damu, kisukari, shinikizo la damu au ugonjwa wa moyo?

• Je, anatumia dawa au virutubisho gani?

Majibu husaidia kuchagua vipimo vinavyofaa badala ya kudhani kwamba kila kizunguzungu kinatokana na ujauzito.

2. Kupima shinikizo la damu na mapigo ya moyo

Shinikizo la damu linaweza kupimwa ili kubaini kama ni la chini au la juu. Mapigo ya moyo pia yanaweza kupimwa ili kuona kama yana kasi isiyo ya kawaida au hayana mpangilio.

Ikiwa dalili hutokea anaposimama, mtaalamu anaweza kupima shinikizo la damu akiwa amelala au amekaa na baada ya kusimama, ikiwa kufanya hivyo ni salama.

3. Vipimo vya damu

Kulingana na dalili, vipimo vinaweza kujumuisha:

• Kipimo cha hemoglobini au hesabu kamili ya damu: Kutambua upungufu wa damu.

• Kipimo cha sukari: Kuchunguza kama sukari ya damu imeshuka au imepanda isivyo kawaida.

• Vipimo vya madini na utendaji wa figo: Ikiwa kuna kutapika sana au upungufu mkubwa wa maji mwilini.

4. Vipimo vingine

Ikiwa kuna dalili zinazoashiria matatizo maalumu, mtaalamu anaweza kuagiza kipimo cha mkojo na tathmini ya pre-eklampsia, kipimo cha moyo kwa kurekodi shughuli zake, au uchunguzi wa ujauzito kwa kutumia mawimbi ya sauti.

Si kila mama mwenye kizunguzungu anahitaji vipimo vyote. Uchaguzi hutegemea hali yake, hatua ya ujauzito na matokeo ya uchunguzi wa awali.

Matibabu ya kizunguzungu kwa mjamzito

Matibabu hutegemea chanzo cha kizunguzungu. Hakuna dawa moja inayofaa kwa wajawazito wote wenye hali hii.

1. Kupumzika na kubadili mkao

Mama anapohisi kizunguzungu, anapaswa kusitisha shughuli, kukaa au kulala mahali salama ili kuzuia kuanguka. Ikiwa ana ujauzito wa hatua za mwisho na kizunguzungu hutokea akiwa amelala chali, anaweza kugeukia ubavu.

Anapaswa kuinuka taratibu baada ya dalili kupungua. Ikiwa anahisi kuzimia, hapaswi kuendelea kutembea, kupanda ngazi au kuendesha chombo cha usafiri.

2. Kunywa maji ya kutosha

Ikiwa anaweza kunywa bila kutapika, anywe maji kwa vipindi vya mara kwa mara. Ikiwa amepoteza maji kutokana na kutapika au kuharisha, mtaalamu anaweza kupendekeza mchanganyiko wa kurejesha maji na chumvi mwilini au kumpa maji kupitia mshipa kulingana na hali yake.

Kizunguzungu kinachoambatana na kushindwa kunywa, kupungua sana kwa mkojo au kuzimia kinahitaji huduma ya haraka.

3. Kula milo yenye uwiano mzuri

Mama anapaswa kula milo ya kutosha yenye wanga, protini, mboga, matunda na vyakula vyenye madini muhimu. Ikiwa kizunguzungu kinatokea baada ya kukaa muda mrefu bila kula, milo midogo ya mara kwa mara inaweza kusaidia.

Hata hivyo, kula pekee hakutoshi kutibu kizunguzungu kinachosababishwa na upungufu wa damu, tatizo la moyo, pre-eklampsia au sababu nyingine zinazohitaji matibabu maalumu.

4. Kutibu upungufu wa damu

Ikiwa vipimo vinathibitisha upungufu wa damu, mtaalamu atachunguza chanzo chake na kuamua matibabu. Vidonge vya chuma vinaweza kuhitajika ikiwa upungufu wa chuma ndio chanzo, pamoja na ushauri wa lishe.

Mama hapaswi kuanza kutumia dozi kubwa za chuma bila ushauri wa mtaalamu, kwa sababu aina na kiwango cha matibabu hutegemea vipimo na hali ya mgonjwa.

5. Kutibu chanzo kingine

Ikiwa kizunguzungu kinatokana na kutapika sana, sukari kushuka, maambukizi au matatizo ya shinikizo la damu, matibabu yatalenga tatizo husika. Pre-eklampsia, kutokwa na damu na matatizo ya moyo yanaweza kuhitaji huduma ya hospitalini bila kuchelewa.

Usitumie dawa za kizunguzungu, mitishamba au dawa za kuongeza damu bila ushauri wa mtaalamu wa afya wakati wa ujauzito.

Jinsi ya kuzuia kizunguzungu kwa mjamzito

Si kila aina ya kizunguzungu inaweza kuzuiwa, lakini hatua zifuatazo zinaweza kupunguza hatari ya baadhi ya visababishi.

• Kunywa maji ya kutosha: Ongeza unywaji kulingana na mahitaji ya mwili, hali ya hewa na ushauri wa mtaalamu.

• Kula kwa utaratibu: Epuka kukaa muda mrefu bila kula, hasa ikiwa hilo huchochea dalili.

• Inuka taratibu: Badili mkao polepole baada ya kukaa au kulala.

• Epuka joto kali: Kaa sehemu yenye hewa ya kutosha na epuka kuoga maji ya moto kupita kiasi.

• Pumzika vya kutosha: Punguza shughuli zinazochochea dalili na hakikisha unapata usingizi wa kutosha.

• Pata lishe yenye madini ya chuma: Tumia vyakula kama nyama, samaki, maharagwe, dengu na mboga za majani, pamoja na vyakula vyenye vitamini C vinavyosaidia ufyonzwaji wa chuma.

• Hudhuria kliniki ya wajawazito: Vipimo vya kawaida husaidia kugundua mapema upungufu wa damu, matatizo ya shinikizo la damu na hali nyingine.

• Tumia dawa kwa ushauri: Fuata maelekezo ya mtaalamu kuhusu dawa na virutubisho unavyotakiwa kutumia.

Ikiwa kizunguzungu kinaendelea kujirudia licha ya hatua hizi, wasiliana na mtaalamu wa afya ili uchunguzwe.

Hitimisho

Kizunguzungu kwa mjamzito kinaweza kusababishwa na mabadiliko ya kawaida ya ujauzito, upungufu wa damu, upungufu wa maji mwilini au matatizo mengine yanayohitaji matibabu. Kupumzika, kunywa maji ya kutosha, kula kwa utaratibu na kuhudhuria kliniki kunaweza kusaidia, lakini hatua hizi hazichukui nafasi ya uchunguzi ikiwa dalili zinaendelea.

Mama mjamzito anapaswa kutafuta huduma ya haraka ikiwa anazimia, ana maumivu makali ya kichwa, anaona ukungu, anatokwa na damu ukeni, ana maumivu ya kifua au anapata shida ya kupumua. Kutambua chanzo mapema husaidia kulinda afya ya mama na mtoto.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kizunguzungu kwa mjamzito