top of page

Mwandishi:

Mhariri:

ULY CLINIC

ULY CLINIC

11 Septemba 2026, 07:38:31

Image-empty-state.png

Maambukizi ya streptokoka kundi B kwa mjamzito

Imeboreshwa:

Maambukizi ya streptokoka kundi B wakati wa ujauzito

Streptokoka kundi B ni aina ya bakteria ambao wanaweza kupatikana kwa baadhi ya wanawake kwenye uke au sehemu ya mwisho ya utumbo bila kusababisha dalili yoyote. Hali hii huitwa kubeba bakteria, na si lazima imaanishe kwamba mwanamke ana ugonjwa au anahitaji matibabu wakati wote wa ujauzito.


Hata hivyo, bakteria hawa ni muhimu wakati wa ujauzito kwa sababu wanaweza kumwambukiza mtoto wakati wa uchungu au wakati wa kujifungua. Kwa baadhi ya watoto, maambukizi yanaweza kuwa makali na kusababisha maambukizi makubwa ya damu, mapafu au utando unaozunguka ubongo na uti wa mgongo.


Habari njema ni kwamba kuna njia nzuri za kupunguza hatari ya mtoto kupata maambukizi makali ya streptokoka kundi B. Njia muhimu zaidi ni kumpima mama wakati unaofaa na kuwapa wanawake walio katika hatari dawa za kuzuia maambukizi wakati wa uchungu na kujifungua.


Streptokoka kundi B ni nini?

Streptokoka kundi B ni bakteria wanaoweza kuishi kwa kawaida kwenye mwili wa binadamu, hasa kwenye utumbo na uke. Mwanamke anaweza kuwa nao kwa muda fulani, wakaondoka, na baadaye wakaonekana tena.


Kwa hiyo, kupatikana kwa streptokoka kundi B kwenye kipimo hakumaanishi kwamba mwanamke ni mgonjwa. Wanawake wengi wanaobeba bakteria hawa hawana maumivu, homa, uchafu usio wa kawaida au dalili nyingine yoyote.


Tatizo kubwa zaidi linahusu mtoto wakati wa kujifungua. Mtoto anaweza kukutana na bakteria hawa wakati anapita kwenye njia ya uzazi. Katika idadi ndogo ya watoto, bakteria wanaweza kuingia mwilini na kusababisha ugonjwa mkali.


Je, streptokoka kundi B huathiri ujauzito?

Kwa wanawake wengi, kubeba streptokoka kundi B hakusababishi tatizo lolote wakati wa ujauzito. Mara nyingi mwanamke hajui kwamba anawabeba mpaka anapofanyiwa kipimo.


Hata hivyo, streptokoka kundi B wanaweza pia kupatikana kwenye mkojo wakati wa ujauzito. Wanapopatikana kwenye mkojo, hasa kwa kiwango kinachoonyesha maambukizi, mhudumu wa afya anaweza kuhitaji kutoa matibabu wakati wa ujauzito kulingana na hali ya mwanamke.


Muhimu zaidi, kupatikana kwa streptokoka kundi B kwenye mkojo wakati wa ujauzito pia huonyesha kwamba kuna uwezekano mkubwa wa mama kuwa na bakteria hawa wakati wa kujifungua. Kwa hiyo, hali hii inaweza kuwa sababu ya kupewa dawa za kuzuia maambukizi wakati wa uchungu hata kama kipimo kingine cha baadaye hakijaonyesha bakteria hao.


Je, mama mwenye streptokoka kundi B huwa na dalili?

Mara nyingi hana dalili yoyote. Hii ndiyo sababu kutegemea dalili pekee hakuwezi kutambua wanawake wote wanaobeba bakteria hawa.


Mwanamke anaweza kujisikia vizuri kabisa, kuwa na ujauzito unaoendelea kawaida na bado akawa anawabeba streptokoka kundi B. Hivyo, kutokuwa na dalili hakumaanishi kwamba bakteria hawa hawapo.


Iwapo bakteria hawa wamesababisha maambukizi halisi, dalili zitategemea sehemu iliyoathirika. Kwa mfano, maambukizi kwenye njia ya mkojo yanaweza kusababisha maumivu wakati wa kukojoa, kukojoa mara kwa mara au maumivu ya chini ya tumbo. Dalili kama homa wakati wa uchungu zinaweza pia kuashiria maambukizi mengine makubwa na zinahitaji kuchunguzwa haraka.


Mtoto anawezaje kuambukizwa?

Njia muhimu zaidi ni wakati wa uchungu na kujifungua. Mtoto anapopita kwenye njia ya uzazi anaweza kugusana na bakteria waliopo kwenye uke au sehemu ya mwisho ya utumbo wa mama.


Hatari huongezeka zaidi ikiwa mtoto anazaliwa kabla ya wakati, ikiwa chupa ya uzazi imepasuka kwa muda mrefu kabla ya kujifungua, au ikiwa mama ana homa wakati wa uchungu. Hata hivyo, maambukizi yanaweza kutokea pia kwa mtoto aliyezaliwa baada ya muda wa kawaida wa ujauzito.


Kuwepo kwa bakteria kwa mama hakumaanishi kwamba mtoto lazima ataambukizwa. Ndiyo maana lengo la upimaji na dawa wakati wa uchungu ni kutambua wanawake walio katika hatari na kupunguza uwezekano wa mtoto kupata ugonjwa mkali.


Matatizo gani mtoto anaweza kupata?

Maambukizi ya streptokoka kundi B kwa mtoto mchanga yanaweza kuwa makali. Aina ya mapema ya ugonjwa hutokea hasa ndani ya siku ya kwanza ya maisha, ingawa inaweza kujitokeza ndani ya wiki ya kwanza.


Mtoto anaweza kupata maambukizi makubwa ya damu, yanayoweza kusababisha hali ya mwili kushindwa kufanya kazi vizuri. Anaweza pia kupata maambukizi ya mapafu, ambayo yanaweza kusababisha kupumua kwa shida na kuhitaji matibabu ya haraka.


Bakteria hawa pia wanaweza kusababisha maambukizi ya utando unaozunguka ubongo na uti wa mgongo. Hali hii huitwa uti wa mgongo kuambukizwa na ni ugonjwa mkubwa unaohitaji matibabu ya haraka. Watoto waliozaliwa kabla ya wakati wako katika hatari kubwa zaidi ya ugonjwa wa mapema wa streptokoka kundi B.


Maambukizi ya mapema na ya baadaye kwa mtoto

Maambukizi ya mapema ya streptokoka kundi B hutokea katika siku za kwanza baada ya kuzaliwa, mara nyingi ndani ya saa za mwanzo za maisha. Mara nyingi mtoto huambukizwa wakati wa uchungu au kujifungua.

Maambukizi ya baadaye yanaweza kutokea baada ya wiki ya kwanza ya maisha na yanaweza kuendelea hadi mtoto akiwa na umri wa karibu miezi mitatu. Aina hii inaweza pia kusababisha maambukizi ya damu au utando unaozunguka ubongo na uti wa mgongo.


Dawa zinazotolewa kwa mama wakati wa uchungu husaidia sana kuzuia ugonjwa wa mapema, lakini haziondoi kabisa uwezekano wa ugonjwa wa baadaye. Kwa hiyo, hata mtoto ambaye mama yake alipimwa na kupewa dawa wakati wa kujifungua anapaswa kuangaliwa kwa dalili za ugonjwa baada ya kuzaliwa.


Dalili za maambukizi ya streptokoka kundi B kwa mtoto

Mtoto aliyeambukizwa anaweza kuonekana mgonjwa kuliko kawaida. Anaweza kuwa mlegevu, kushindwa kunyonya vizuri au kukataa kunyonya.


Anaweza pia kupumua kwa shida, kupumua kwa kasi, kutoa sauti zisizo za kawaida wakati wa kupumua au kubadilika rangi. Homa inaweza kutokea, lakini mtoto mchanga mwenye maambukizi makubwa anaweza pia kuwa na joto la mwili lililo chini kuliko kawaida.


Mtoto mwenye dalili kama hizi anahitaji kupelekwa kituo cha afya haraka. Maambukizi ya damu au maambukizi ya utando unaozunguka ubongo na uti wa mgongo yanaweza kuendelea haraka, hivyo kusubiri dalili zipite nyumbani si salama.


Kipimo cha streptokoka kundi B hufanyika lini?

Kwa sasa, miongozo ya Marekani inapendekeza wanawake wajawazito wote wapimwe streptokoka kundi B katika kipindi cha wiki 36+0 hadi 37+6 za ujauzito katika kila ujauzito. Kipimo hiki husaidia kujua kama mama anabeba bakteria karibu na muda wa kujifungua.


Sampuli huchukuliwa kutoka sehemu ya uke na sehemu ya mwisho ya utumbo kwa kutumia kifaa maalumu cha kuchukua sampuli. Kipimo hiki hakihitaji kukatwa wala kuchomwa sindano.


Sababu ya kusubiri mpaka kipindi hiki ni kwamba hali ya kubeba bakteria inaweza kubadilika. Kipimo kinachofanywa karibu na muda wa kujifungua kina uwezekano mkubwa wa kuonyesha hali ya mama wakati wa kujifungua kuliko kipimo kinachofanywa mapema sana.


Ikiwa kipimo kitakuwa chanya, ina maana gani?

Kipimo chanya kinamaanisha kwamba streptokoka kundi B wameonekana kwenye sampuli. Haimaanishi kwamba mama ana ugonjwa mkubwa au kwamba mtoto tayari ameambukizwa.


Mara nyingi mwanamke mwenye kipimo chanya hahitaji kupewa dawa kwa wiki nzima kabla ya kujifungua kwa sababu bakteria hawa wanaweza kurudi hata baada ya dawa kutumika. Lengo kuu ni kumpa dawa inayofaa kupitia mshipa wakati wa uchungu ili kupunguza uwezekano wa bakteria kumwambukiza mtoto wakati wa kujifungua.


Dawa inayotumika mara nyingi ni penisilini, huku ampisilini ikiwa chaguo jingine linalokubalika. Kwa wanawake wenye mzio wa penisilini, dawa huchaguliwa kulingana na aina na ukali wa mzio na majibu ya bakteria kwenye vipimo maalumu inapohitajika.


Je, dawa hutolewa kabla ya uchungu?

Kwa kuzuia maambukizi ya mapema kwa mtoto, dawa za kuzuia streptokoka kundi B hutolewa wakati wa uchungu au karibu na kujifungua, si kama dawa ya kawaida ya kunywa kwa siku nyingi kabla ya uchungu kuanza.


Sababu ni kwamba streptokoka kundi B wanaweza kurudi baada ya kutibiwa mapema. Dawa inayotolewa wakati wa uchungu inalenga kupunguza uwezekano wa mtoto kukutana na kiasi kikubwa cha bakteria wakati wa kujifungua.


Hata hivyo, kuna hali nyingine ambazo mama anaweza kuhitaji matibabu wakati wa ujauzito, kwa mfano ikiwa streptokoka kundi B wamesababisha maambukizi ya njia ya mkojo. Uamuzi huo hufanywa kulingana na majibu ya kipimo na hali ya mama.


Ni wanawake gani wanaweza kuhitaji dawa wakati wa kujifungua?

Mwanamke mwenye kipimo chanya cha streptokoka kundi B katika ujauzito huo anapaswa kupewa dawa za kuzuia maambukizi wakati wa uchungu, isipokuwa katika hali maalumu kama kujifungua kwa upasuaji uliopangwa kabla ya uchungu kuanza na chupa ya uzazi ikiwa bado haijapasuka.


Dawa za kuzuia maambukizi wakati wa uchungu pia hupendekezwa ikiwa streptokoka kundi B wameonekana kwenye mkojo wakati wa ujauzito. Vilevile, mwanamke aliyewahi kupata mtoto aliyepata ugonjwa wa streptokoka kundi B anaweza kupewa dawa wakati wa uchungu katika ujauzito unaofuata.


Ikiwa hali ya streptokoka kundi B haijulikani wakati uchungu unapoanza, baadhi ya hali huongeza sababu ya kumpa mama dawa, kama kujifungua kabla ya wiki 37, chupa ya uzazi kupasuka kwa muda wa saa 18 au zaidi, au homa ya nyuzi joto 38 au zaidi wakati wa uchungu.


Je, kila mwanamke anapaswa kutibiwa akipatikana na bakteria hawa?

Si lazima. Tofauti muhimu ni kati ya kubeba bakteria na kuwa na ugonjwa unaosababishwa na bakteria hao.


Mwanamke anaweza kuwa na streptokoka kundi B kwenye uke bila kuwa na ugonjwa wowote. Katika hali hii, lengo la dawa wakati wa uchungu si kumponya mama ugonjwa, bali kupunguza uwezekano wa mtoto kupata maambukizi makali wakati wa kujifungua.


Ikiwa bakteria hao wamesababisha maambukizi halisi, kama maambukizi ya njia ya mkojo, mama anaweza kuhitaji matibabu wakati wa ujauzito. Hivyo, matibabu hutegemea mahali bakteria walipopatikana, kiasi chao, dalili za mama na muda wa ujauzito.


Je, streptokoka kundi B wanaweza kuondolewa kabisa kwa dawa?

Si rahisi kuhakikisha kwamba bakteria hawa wameondolewa kabisa mwilini kwa matibabu ya mapema. Hata baada ya kutumia dawa, bakteria wanaweza kurudi kwa sababu wanaweza kuwa sehemu ya bakteria wanaoishi kwenye mwili wa mwanamke.


Kwa sababu hiyo, kumpa kila mwanamke mwenye bakteria hawa dawa mapema wakati wa ujauzito si njia bora ya kuzuia ugonjwa wa mtoto wakati wa kujifungua. Njia inayolenga zaidi ni kutoa dawa wakati wa uchungu kwa wanawake wanaohitaji kinga.


Hii ndiyo sababu kipimo cha karibu na muda wa kujifungua na mpango wa kutoa dawa wakati wa uchungu vina nafasi muhimu katika kuzuia ugonjwa wa mapema kwa mtoto.


Je, njia ya kujifungua ina umuhimu?

Ndiyo. Kwa mwanamke mwenye streptokoka kundi B ambaye anajifungua kwa upasuaji uliopangwa kabla uchungu haujaanza na chupa ya uzazi ikiwa bado haijapasuka, dawa maalumu ya kuzuia streptokoka kundi B wakati wa uchungu kwa kawaida haihitajiki.


Hata hivyo, wanawake wajawazito wanashauriwa bado kupimwa kwa wakati unaofaa kwa sababu uchungu unaweza kuanza au chupa ya uzazi inaweza kupasuka kabla ya tarehe iliyopangwa ya upasuaji.

Ikiwa uchungu umeanza au chupa ya uzazi imepasuka kabla ya upasuaji uliopangwa, mpango wa dawa unaweza kubadilika kulingana na hali hiyo.


Je, dawa wakati wa uchungu humlinda mtoto kwa asilimia 100?

Hapana. Dawa zinazotolewa wakati wa uchungu hupunguza kwa kiasi kikubwa hatari ya ugonjwa wa mapema, lakini haziwezi kuondoa hatari kabisa.


Kuna sababu mbalimbali zinazoweza kufanya mtoto bado apate maambukizi. Pia, vipimo vya mama haviwezi kutambua kila mwanamke ambaye atakuwa na bakteria wakati wa kujifungua, kwa sababu hali ya kubeba bakteria inaweza kubadilika.


Kwa hiyo, hata baada ya mama kupimwa na kupewa dawa wakati wa uchungu, mtoto bado hufuatiliwa baada ya kuzaliwa. Dalili za ugonjwa kwa mtoto zinapaswa kuchukuliwa kwa uzito na kuchunguzwa haraka.


Je, mama anaweza kuzuia streptokoka kundi B kwa usafi?

Si sahihi kumlaumu mama kwa kuwa na streptokoka kundi B. Bakteria hawa wanaweza kuwa sehemu ya mazingira ya kawaida ya mwili na wanaweza kuwepo bila mwanamke kufanya chochote kibaya.


Usafi wa kawaida ni muhimu kwa afya wakati wa ujauzito, lakini kuosha uke kwa dawa maalumu au kutumia dawa za kuua bakteria ndani ya uke si njia iliyothibitishwa ya kuzuia ugonjwa wa streptokoka kundi B kwa mtoto.


Kwa hiyo, jambo muhimu zaidi si kujaribu kujitibu mwenyewe, bali kuhudhuria kliniki ya ujauzito, kufanya vipimo vinavyopendekezwa na kumjulisha mhudumu wa afya kuhusu historia yoyote ya streptokoka kundi B au mtoto aliyewahi kupata maambukizi hayo.


Ni lini mama mjamzito anapaswa kumjulisha mhudumu wa afya?

Mama anapaswa kumjulisha mhudumu wa afya ikiwa amewahi kuwa na kipimo chanya cha streptokoka kundi B, bakteria hawa wamewahi kuonekana kwenye mkojo, au amewahi kujifungua mtoto aliyepata ugonjwa wa streptokoka kundi B.


Pia ni muhimu kutafuta huduma haraka ikiwa kuna dalili zinazoweza kuashiria uchungu kabla ya wakati, kupasuka kwa chupa ya uzazi, homa au dalili nyingine za maambukizi wakati wa ujauzito au uchungu.


Mama anayejua hali yake ya streptokoka kundi B anapaswa kumjulisha mhudumu wa afya anapofika kwa ajili ya kujifungua. Taarifa hii humsaidia mhudumu kupanga kinga ya mtoto kwa wakati unaofaa.


Mtoto anahitaji kufuatiliwaje baada ya kuzaliwa?

Mtoto anayezaliwa na mama mwenye streptokoka kundi B hachukuliwi moja kwa moja kuwa mgonjwa. Uamuzi wa kumchunguza zaidi hutegemea hali ya mtoto, umri wa ujauzito, kama mama alipata dawa wakati wa uchungu na mambo mengine yanayoongeza hatari.


Mtoto anayekuwa mlegevu, anayeshindwa kunyonya, anayepumua kwa shida, anayebadilika rangi, anayepata joto la mwili lisilo la kawaida au anayeonekana kuwa mgonjwa anahitaji kuchunguzwa haraka.


Ikiwa kuna dalili za maambukizi makubwa, mtoto anaweza kuhitaji vipimo vya damu na wakati mwingine vipimo vingine ili kutafuta maambukizi, pamoja na kuanza dawa za kuua bakteria bila kuchelewa ikiwa daktari anaona inahitajika.


Hitimisho

Streptokoka kundi B mara nyingi hubebwa bila kusababisha ugonjwa kwa mama, lakini wanaweza kumwambukiza mtoto wakati wa kujifungua na kusababisha maambukizi makubwa kama maambukizi ya damu, mapafu au utando unaozunguka ubongo na uti wa mgongo. Upimaji katika wiki 36+0 hadi 37+6 na dawa zinazotolewa wakati wa uchungu kwa wanawake wanaohitaji kinga husaidia kupunguza hatari ya ugonjwa wa mapema kwa mtoto.


Mama mjamzito hapaswi kuogopa akigundulika kuwa anabeba bakteria hawa; muhimu ni kumjulisha mhudumu wa afya, kufuata mpango wa uchunguzi na kuhakikisha mtoto anafuatiliwa baada ya kuzaliwa kwa dalili zozote za maambukizi.


Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu maambukizi ya Bakteria streptokoka kundi B wakati wa ujauzito

1. Nimepimwa na kuambiwa nina streptokoka kundi B, je, mtoto wangu lazima ataambukizwa?

Wanawake wengi wanaobeba streptokoka kundi B hujifungua watoto ambao hawapati maambukizi. Kuwa na bakteria hawa kunamaanisha tu kwamba kuna uwezekano wa mtoto kukutana nao wakati wa kujifungua.


Hatari ya mtoto kupata ugonjwa mkali ni ndogo kuliko idadi ya wanawake wanaobeba bakteria. Hata hivyo, kwa sababu ugonjwa unapompata mtoto unaweza kuwa mkali, hatua za kinga huchukuliwa wakati wa uchungu.


Kwa hiyo, majibu chanya hayapaswi kukusababisha hofu kubwa. Muhimu ni kuhakikisha taarifa hiyo ipo kwenye kumbukumbu zako za kliniki na mhudumu wa afya anajua kabla au wakati wa kujifungua ili kinga inayofaa itolewe.

2. Kwa nini napewa dawa wakati wa kujifungua badala ya kupewa sasa?

Sababu kuu ni kwamba streptokoka kundi B wanaweza kurudi hata baada ya kutibiwa. Kuwapa dawa wanawake wote mapema kabla ya uchungu hakuhakikishi kwamba bakteria hawatakuwepo tena wakati wa kujifungua.


Dawa inayotolewa wakati wa uchungu inalenga kipindi ambacho mtoto yuko katika hatari kubwa zaidi ya kukutana na bakteria, yaani wakati wa kupita kwenye njia ya uzazi.


Hii haimaanishi kwamba dawa za kutolewa wakati wa ujauzito hazitumiki kabisa. Ikiwa bakteria wamesababisha maambukizi halisi, kama maambukizi ya njia ya mkojo, mama anaweza kuhitaji matibabu wakati wa ujauzito kwa sababu hiyo.

3. Nikiwa na streptokoka kundi B, ninaweza kujifungua kawaida?

Kwa ujumla, kuwa na streptokoka kundi B pekee hakumaanishi kwamba lazima ujifungue kwa upasuaji. Wanawake wengi wenye bakteria hawa hujifungua kwa njia ya kawaida.


Kinga ya mtoto inaweza kutolewa kwa dawa kupitia mshipa wakati wa uchungu. Lengo ni kupunguza uwezekano wa mtoto kupata maambukizi wakati wa kujifungua.


Aina ya kujifungua huamuliwa kulingana na hali ya mama na mtoto na sababu za kitabibu zinazohusiana na ujauzito. Streptokoka kundi B pekee si sababu ya lazima ya kufanyiwa upasuaji.

4. Nikipata majibu hasi, mtoto wangu hawezi kupata streptokoka kundi B?

Kipimo hasi hupunguza uwezekano wa mama kuwa anabeba bakteria wakati wa kujifungua, lakini hakiwezi kutoa uhakika wa asilimia 100. Hali ya kubeba bakteria inaweza kubadilika kadiri muda unavyopita.


Ndiyo maana muda wa kipimo ni muhimu. Kipimo kinachofanywa katika wiki 36 hadi 37 za ujauzito kinatumika kwa sababu kiko karibu na kipindi cha kujifungua.


Pia, mtoto anaweza kupata maambukizi ya streptokoka kundi B hata kama mama hakujulikana kuwa anawabeba. Kwa hiyo, dalili za ugonjwa kwa mtoto baada ya kuzaliwa zinahitaji kuangaliwa bila kujali majibu ya kipimo cha mama.

5. Streptokoka kundi B kwenye mkojo ni sawa na kuwa nao ukeni?

Hali hizi zina uhusiano lakini hazimaanishi jambo lilelile. Streptokoka kundi B wanapopatikana kwenye mkojo wanaweza kuonyesha kwamba mama ana kiasi kikubwa cha bakteria hawa kwenye njia ya uzazi au utumbo.


Ikiwa wamepatikana kwenye mkojo wakati wa ujauzito, mhudumu wa afya anaweza kuhitaji kutibu maambukizi ya njia ya mkojo kulingana na majibu ya kipimo na dalili za mama.


Pia, taarifa ya kuwa streptokoka kundi B walipatikana kwenye mkojo ni muhimu wakati wa kujifungua kwa sababu inaweza kufanya mama astahili kupata dawa za kuzuia maambukizi kwa mtoto wakati wa uchungu.


ULY Clinic inakushauri uwasiliane na daktari wako siku zote kabla ya kufanya maamuzi yanayohusisha afya yako
Wasiliana na daktari wa  ULY Clinic kwa ushauri na Tiba au kuandikiwa dawa kwa kutumia namba za simu au Kubonyeza Pata tiba chini ya tovuti hii.

Imeandikwa:

11 Septemba 2026, 07:06:50

Rejea za dawa

  1. American College of Obstetricians and Gynecologists. Prevention of group B streptococcal early-onset disease in newborns: ACOG Committee Opinion No. 797. Obstet Gynecol. 2020;135(2):e51-e72. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2020/02/prevention-of-group-b-streptococcal-early-onset-disease-in-newborns

  2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Group B strep and pregnancy [Internet]. Washington, DC: ACOG. https://www.acog.org/womens-health/faqs/group-b-strep-and-pregnancy

  3. Centers for Disease Control and Prevention. Group B strep: testing [Internet]. Atlanta: CDC.

  4. Centers for Disease Control and Prevention. Group B strep: prevention [Internet]. Atlanta: CDC.

  5. American Academy of Pediatrics. Management of infants at risk for group B streptococcal disease. Pediatrics. 2019;144(2):e20191881.

bottom of page