Magonjwa na maambukizi yanayoweza kusababisha mimba kutoka au kujifungua kabla ya wakati

Ujauzito unaweza kuathiriwa na magonjwa na maambukizi mbalimbali. Baadhi ya maambukizi yanaweza kuongeza hatari ya mimba kutoka, kupasuka kwa chupa ya uzazi kabla ya wakati, kujifungua kabla ya wakati, mtoto kuzaliwa akiwa na maambukizi au mtoto kupata matatizo ya ukuaji na uumbaji akiwa tumboni.

Hata hivyo, si kila mama anayepata maambukizi wakati wa ujauzito atapata tatizo kwa mtoto. Madhara hutegemea aina ya maambukizi, muda ambao maambukizi yametokea, kiasi cha maambukizi, kinga ya mwili ya mama na kama maambukizi yametambuliwa na kutibiwa kwa wakati.

Baadhi ya maambukizi yanaweza kumdhuru zaidi mama, huku mengine yakiwa na dalili ndogo kwa mama lakini yakawa na madhara makubwa kwa mtoto. Ndiyo maana kuhudhuria kliniki ya ujauzito, kupima maambukizi yanayopendekezwa na kupata matibabu mapema ni sehemu muhimu ya kulinda afya ya mama na mtoto.

Je, maambukizi yanawezaje kusababisha mimba kutoka au kujifungua kabla ya wakati?

Maambukizi yanaweza kuathiri ujauzito kwa njia tofauti. Baadhi yanaweza kusababisha uchochezikinga ndani ya mfuko wa uzazi au kwenye utando unaozunguka mtoto. Uchochezi huu unaweza kuchochea uchungu kuanza kabla ya wakati au kusababisha chupa ya uzazi kupasuka mapema.

Maambukizi mengine yanaweza kuvuka kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto kupitia kondo la nyuma. Mtoto anaweza kupata maambukizi akiwa tumboni na wakati mwingine maambukizi hayo yanaweza kusababisha ukuaji usio wa kawaida, upungufu mkubwa wa damu, kujaa maji mwilini, uharibifu wa viungo au hata kifo.

Pia, baadhi ya maambukizi humfanya mama awe mgonjwa sana. Homa kali, upungufu wa maji mwilini, maambukizi makali ya mwili au matatizo mengine yanayotokana na ugonjwa yanaweza kuathiri ujauzito na kuongeza hatari ya kujifungua kabla ya wakati.

Maambukizi ya bakteria na maambukizi ya njia ya uzazi

Baadhi ya maambukizi ya njia ya uzazi yanaweza kuhusishwa na matatizo ya ujauzito, hasa pale yanapokuwa hayajatambuliwa au kutibiwa.

Maambukizi kama kaswende, klamidia na trikomona yanaweza kuhusishwa na matatizo mbalimbali ya ujauzito. Kaswende, kwa mfano, inaweza kusababisha mimba kutoka, mtoto kufa akiwa tumboni, kujifungua kabla ya wakati na maambukizi kwa mtoto.

Kuhusu hali ya kuvurugika kwa bakteria wa kawaida ukeni, ushahidi unaonyesha uhusiano na baadhi ya matokeo mabaya ya ujauzito, lakini si kila mwanamke mwenye hali hii atajifungua kabla ya wakati. Kwa hiyo, uchunguzi na matibabu hufanywa kulingana na dalili, matokeo ya vipimo na hali ya mama.

Kaswende wakati wa ujauzito

Kaswende ni maambukizi yanayoweza kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto kupitia kondo la nyuma. Mtoto anaweza kuambukizwa hata kama mama hana dalili zinazoonekana.

Kaswende isipotibiwa inaweza kusababisha mimba kutoka, mtoto kufa akiwa tumboni, kujifungua kabla ya wakati au mtoto kuzaliwa akiwa na kaswende. Mtoto aliyeambukizwa anaweza kupata matatizo kama upungufu mkubwa wa damu, kuongezeka kwa ini na wengu, manjano, matatizo ya mifupa, matatizo ya mfumo wa fahamu, matatizo ya kusikia au kuona na matatizo mengine makubwa.

Habari njema ni kwamba kaswende inaweza kutibiwa wakati wa ujauzito. Penisilini ndiyo dawa inayotumika katika matibabu ya kaswende kwa mjamzito. Hata mama mwenye historia ya mzio mkali wa penisilini anaweza kuhitaji utaratibu maalumu wa kupunguza mwitikio wa mzio kisha kutibiwa kwa penisilini, kwa sababu dawa nyingine hazijaonekana kuwa mbadala unaoaminika wa kuzuia kaswende ya mtoto.

Kwa nini kupima kaswende ni muhimu wakati wa ujauzito?

Mama anaweza kuwa na kaswende bila kuwa na dalili. Kwa hiyo, kusubiri dalili ili kuamua kupima kunaweza kuchelewesha utambuzi na matibabu.

Upimaji wa mapema katika ujauzito humwezesha mama kupata matibabu mapema na hupunguza hatari ya mtoto kuambukizwa. Katika mazingira yenye hatari kubwa au kulingana na miongozo ya eneo husika, mama anaweza kuhitaji kupimwa tena baadaye katika ujauzito na wakati wa kujifungua.

Mwenza wa mama mwenye kaswende naye anahitaji kuchunguzwa na kutibiwa inapohitajika. Hii husaidia kuzuia mama kuambukizwa tena baada ya kutibiwa.

Maambukizi ya VVU wakati wa ujauzito

VVU vinaweza kumuathiri mama na pia vinaweza kuambukizwa kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto wakati wa ujauzito, wakati wa kujifungua au kupitia kunyonyesha.

Kwa mama, jambo muhimu ni kuanza na kuendelea kutumia dawa za VVU kwa usahihi ili kupunguza kiwango cha virusi mwilini na kulinda afya yake. Kwa mtoto, lengo ni kupunguza uwezekano wa maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwake.

VVU visipotibiwa vinaweza kuongeza matatizo wakati wa ujauzito. Hata hivyo, matumizi sahihi ya dawa za VVU yamebadilisha kwa kiasi kikubwa uwezekano wa mtoto kuambukizwa.

Je, dawa za VVU zinaweza kutumika wakati wa ujauzito?

Ndiyo. Wanawake wajawazito wenye VVU wanapaswa kupata dawa za VVU haraka iwezekanavyo, bila kusubiri ugonjwa uwe mkubwa.

Dawa hizi hupunguza kiwango cha virusi katika damu na hivyo kupunguza hatari ya mtoto kuambukizwa. Pia humlinda mama dhidi ya madhara ya VVU na husaidia kuzuia kuendelea kwa ugonjwa.

Uamuzi wa dawa zinazotumika hufanywa na mhudumu wa afya kulingana na miongozo ya matibabu na hali ya mama. Mama hapaswi kuacha dawa mwenyewe kwa sababu ya ujauzito.

Je, mama mwenye VVU anaweza kumnyonyesha mtoto?

Ndiyo, katika maeneo ambayo mamlaka za afya zinapendekeza kunyonyesha, mama mwenye VVU anaweza kunyonyesha akiwa anatumia dawa za VVU kwa usahihi na akifuatiliwa na wahudumu wa afya.

Dawa za VVU hupunguza kwa kiasi kikubwa hatari ya maambukizi kupitia maziwa ya mama. Shirika la Afya Duniani linapendekeza katika mazingira yanayounga mkono kunyonyesha kwa mama mwenye VVU, mama anyonyeshe mtoto huku akiendelea na dawa zake za VVU na kupata ufuatiliaji unaofaa.

Kwa hiyo, si sahihi kumwambia kila mama mwenye VVU aache kunyonyesha. Ushauri wa namna ya kulisha mtoto unatakiwa kuendana na miongozo ya taifa na huduma zinazopatikana katika eneo analoishi.

Je, mama mwenye VVU anapaswa kujifungua kwa upasuaji?

Si kila mama mwenye VVU anahitaji kujifungua kwa upasuaji. Uamuzi wa namna ya kujifungua hutegemea mambo mbalimbali, hasa kiwango cha virusi mwilini karibu na muda wa kujifungua, matumizi na mwitikio wa dawa, hali ya mama na mtoto na sababu nyingine za uzazi.

Kwa hiyo, si sahihi kutumia kiwango kimoja cha virusi kama sababu ya lazima ya kumfanyia kila mama upasuaji. Mpango wa kujifungua hufanywa na timu ya afya kwa kuzingatia hali ya mama na mtoto na miongozo inayotumika.

Je, wajawazito wanapaswa kupima VVU?

Ndiyo. Upimaji wa VVU wakati wa ujauzito ni muhimu hata kama mama hana dalili.

Kupima mapema humwezesha mama mwenye VVU kuanza matibabu na huduma zinazofaa mapema. Mama ambaye majibu yake ni hasi anaweza kuhitaji kupimwa tena baadaye ikiwa anaendelea kuwa katika hatari ya kupata maambukizi.

Kliniki ya ujauzito pia hutoa nafasi ya kupata ushauri kuhusu namna ya kujikinga na VVU na maambukizi mengine wakati wa ujauzito.

Maambukizi ya parvovirus B19 wakati wa ujauzito

Parvovirus B19 ni kirusi kinachoweza kusababisha ugonjwa unaojulikana kwa jina la ugonjwa wa tano. Kwa watu wazima wengi, maambukizi yanaweza kuwa mepesi au hata kutokuwa na dalili.

Mama mjamzito anaweza kuambukizwa baada ya kukutana na mtu aliyeambukizwa, hasa watoto. Si kila mama aliyeambukizwa atapata madhara kwa mtoto, lakini kirusi kinaweza kuvuka kwenda kwa mtoto na wakati mwingine kusababisha upungufu mkubwa wa damu kwa mtoto.

Katika hali kali, mtoto anaweza kupata matatizo ya moyo, kujaa maji mwilini na wakati mwingine mimba inaweza kutoka. Hatari huwa muhimu zaidi maambukizi yanapotokea katika nusu ya kwanza ya ujauzito.

Mama akikutana na mtu mwenye parvovirus B19 afanye nini?

Mama mjamzito aliyekutana kwa karibu na mtu mwenye maambukizi haya anapaswa kumjulisha mhudumu wa afya, hasa kama mtu huyo ni mtoto wa karibu anayemlea au anaishi naye.

Vipimo vya damu vinaweza kusaidia kuonyesha kama mama amewahi kupata maambukizi, kama ana kinga au kama kuna ushahidi wa maambukizi ya karibuni.

Ikiwa maambukizi yamethibitishwa, mama anaweza kuhitaji kufuatiliwa zaidi kwa vipimo vya damu na uchunguzi wa mtoto kwa kutumia kipimo cha mawimbi ya sauti ili kuangalia dalili za upungufu wa damu au kujaa maji. Hakuna chanjo ya kawaida ya kuzuia parvovirus B19.

Maambukizi ya rubela wakati wa ujauzito

Rubela ni ugonjwa wa virusi ambao mara nyingi unaweza kuwa mwepesi kwa mama lakini ukawa hatari sana kwa mtoto anayekua tumboni.

Maambukizi mapema katika ujauzito, hasa katika wiki za mwanzo, yanaweza kuongeza hatari ya mimba kutoka, mtoto kufa akiwa tumboni au mtoto kuzaliwa na matatizo mbalimbali ya uumbaji.

Mtoto anaweza kupata matatizo ya moyo, macho, masikio na mfumo wa fahamu. Madhara yanaweza kuwa ya kudumu.

Je, rubela inaweza kuzuiwa?

Ndiyo. Njia muhimu zaidi ni kuhakikisha mwanamke ana kinga dhidi ya rubela kabla ya kupata ujauzito.

Chanjo ya rubela hutolewa kabla ya ujauzito kwa wanawake ambao hawana kinga. Chanjo ya aina hii haipewi kwa kawaida wakati wa ujauzito kwa sababu ni chanjo yenye kirusi kilichodhoofishwa.

Mwanamke ambaye hajui hali yake ya kinga anapaswa kuzungumza na mhudumu wa afya kabla ya ujauzito ili kupima na kupanga chanjo inapohitajika.

Maambukizi ya tetekuwanga wakati wa ujauzito

Tetekuwanga husababishwa na kirusi kinachoweza pia kusababisha mkanda wa jeshi baadaye katika maisha. Kwa mtu mzima, tetekuwanga inaweza kuwa ugonjwa mkali zaidi kuliko ilivyo kwa watoto.

Mama mjamzito mwenye tetekuwanga anaweza kupata matatizo makubwa, hasa maambukizi ya mapafu. Kwa mtoto, maambukizi wakati wa ujauzito yanaweza katika baadhi ya mazingira kusababisha matatizo ya ngozi, macho, mfumo wa fahamu, viungo na ukuaji. Hatari hutegemea muda ambao mama alipata maambukizi.

Maambukizi karibu sana na wakati wa kujifungua yanaweza pia kumfanya mtoto awe katika hatari kubwa ya kupata tetekuwanga baada ya kuzaliwa.

Je, mkanda wa jeshi kwa mama ni hatari kwa mtoto?

Mkanda wa jeshi kwa mama mjamzito kwa kawaida huwa na hatari ndogo sana kwa mtoto ikilinganishwa na mama kupata tetekuwanga kwa mara ya kwanza.

Hata hivyo, mama mjamzito ambaye hajawahi kupata tetekuwanga au hana uhakika kama ana kinga anapaswa kumjulisha mhudumu wa afya ikiwa amekutana kwa karibu na mtu mwenye tetekuwanga au mkanda wa jeshi.

Hii ni muhimu kwa sababu mtu mwenye mkanda wa jeshi anaweza kuwa chanzo cha maambukizi ya tetekuwanga kwa mtu ambaye hana kinga.

Je, tetekuwanga inaweza kuzuiwa?

Ndiyo. Chanjo ya tetekuwanga inaweza kutoa kinga kwa mtu ambaye hajawahi kupata ugonjwa na hana kinga.

Chanjo hii hutolewa kabla ya ujauzito, si wakati wa ujauzito. Mwanamke anayepanga ujauzito anaweza kuzungumza na mhudumu wa afya kuhusu hali yake ya kinga na chanjo zinazohitajika.

Mwanamke ambaye tayari ni mjamzito na hajui kama ana kinga hapaswi kujichanja mwenyewe. Anapaswa kupata ushauri wa mhudumu wa afya kuhusu hatua salama za kuchukua.

Maambukizi ya kirusi cha CMV wakati wa ujauzito

Kirusi cha CMV ni maambukizi yanayopatikana kwa watu wengi duniani. Watu wengi walioambukizwa hawana dalili au hupata dalili nyepesi.

Tatizo kubwa wakati wa ujauzito ni uwezekano wa kirusi kuvuka kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto. Mtoto aliyeambukizwa akiwa tumboni anaweza kuwa hana dalili wakati wa kuzaliwa, lakini baadhi ya watoto wanaweza kupata matatizo ya kusikia, kuona, ukuaji au mfumo wa fahamu.

Hatari ya madhara kwa mtoto huwa kubwa zaidi pale mama anapopata maambukizi ya kwanza wakati wa ujauzito, hasa katika miezi ya mwanzo. Hata hivyo, maambukizi ya zamani yanaweza pia kuhusishwa na maambukizi ya mtoto kwa sababu kirusi kinaweza kuamshwa tena au mama akaambukizwa aina nyingine ya kirusi.

Mama anaweza kujikingaje dhidi ya CMV?

CMV huenea kupitia majimaji ya mwili, hasa mate na mkojo wa watoto wadogo. Kwa hiyo, mama mjamzito anayehudumia watoto wadogo anapaswa kuzingatia usafi wa mikono.

Ni vizuri kunawa mikono kwa maji na sabuni baada ya kubadilisha nepi, kumlisha mtoto, kumfuta mate au kugusa vitu vilivyochafuliwa na mkojo au mate ya mtoto.

Pia ni vizuri kutoshirikiana vijiko, vikombe, vyombo vya chakula au mswaki na mtoto mdogo. Hatua hizi zinaweza kupunguza uwezekano wa kuambukizwa.

Maambukizi ya toksoplasma wakati wa ujauzito

Toksoplasma gondii ni kiumbe kidogo kinachosababisha ugonjwa wa toksoplasmosisi. Mtu anaweza kuambukizwa kwa kula nyama mbichi au isiyopikwa vizuri, kula matunda na mboga ambazo hazijaoshwa vizuri, au kugusa udongo au vitu vilivyochafuliwa na kinyesi cha paka aliyeambukizwa.

Watu wengi wenye kinga nzuri hawapati dalili au hupata dalili nyepesi sana. Tatizo huwa kubwa zaidi ikiwa mama anapata maambukizi mapya wakati wa ujauzito au muda mfupi kabla ya kupata ujauzito, kwa sababu maambukizi yanaweza kuvuka kwenda kwa mtoto.

Mtoto aliyeambukizwa anaweza kuzaliwa bila dalili lakini baadaye akapata matatizo ya macho, mfumo wa fahamu au ukuaji. Baadhi ya watoto wanaweza kuwa na uharibifu mkubwa wa macho au ubongo tangu kuzaliwa.

Mama mjamzito anawezaje kujikinga na toksoplasma?

Nyama inapaswa kupikwa vizuri kabla ya kuliwa. Mama mjamzito pia anapaswa kuosha vizuri matunda na mboga kabla ya kula.

Anaposhughulika na udongo, bustani au mchanga ambao unaweza kuwa umechafuliwa na kinyesi cha paka, ni vizuri kuvaa glavu na kunawa mikono kwa maji na sabuni baada ya kumaliza.

Ikiwezekana, mtu mwingine asafishe sehemu ya paka. Ikiwa mama mjamzito lazima asafishe, anapaswa kutumia glavu, kunawa mikono vizuri na kusafisha sehemu hiyo kila siku kwa sababu vimelea huwa hatari zaidi baada ya kukaa kwenye kinyesi kwa muda.

Maambukizi mengine yanayoweza kuwa muhimu wakati wa ujauzito

Mbali na maambukizi yaliyotajwa hapo juu, kuna maambukizi mengine ambayo yanaweza kuathiri ujauzito au mtoto.

Haya yanaweza kujumuisha malaria, homa ya ini aina ya B na C, listeria, kifua kikuu, mafua makali na maambukizi mengine ya njia ya uzazi. Hatari hutofautiana kulingana na ugonjwa na mazingira ya mama.

Kwa mfano, malaria wakati wa ujauzito inaweza kuwa na madhara makubwa kwa mama na mtoto, hasa katika maeneo ambayo malaria imeenea. Ndiyo maana kinga dhidi ya malaria, vipimo na matibabu ya mapema ni muhimu kwa wanawake wajawazito katika maeneo yenye malaria.

Je, kila maambukizi wakati wa ujauzito husababisha mimba kutoka?

Hapana. Kupata maambukizi wakati wa ujauzito hakumaanishi moja kwa moja kwamba mimba itatoka.

Baadhi ya maambukizi huwa mepesi na hayana madhara makubwa kwa mtoto. Mengine yanaweza kuongeza hatari lakini si kila mama aliyeambukizwa atapata tatizo.

Jambo muhimu ni kutambua aina ya maambukizi, muda ambao maambukizi yametokea na kama kuna matibabu au ufuatiliaji unaoweza kupunguza madhara.

Je, kila maambukizi husababisha kujifungua kabla ya wakati?

Hapana. Maambukizi ni moja tu kati ya sababu nyingi zinazoweza kuhusishwa na kujifungua kabla ya wakati.

Mimba nyingi zinazojifungua kabla ya wakati huwa na sababu zaidi ya moja, na wakati mwingine sababu haipatikani kabisa. Maambukizi yanaweza kuwa sehemu ya mchakato kwa baadhi ya wanawake lakini si sababu ya kila tukio.

Kwa hiyo, mama hapaswi kujilaumu kwa kupata maambukizi au kudhani kwamba kila maambukizi yatasababisha mtoto kuzaliwa mapema.

Ni dalili gani zinapaswa kumfanya mjamzito kutafuta huduma haraka?

Mama mjamzito anapaswa kutafuta huduma ya afya haraka ikiwa ana homa, kutokwa na maji mengi ukeni yanayoweza kuashiria chupa ya uzazi kupasuka, kutokwa damu, maumivu makali ya tumbo au mgongo, mikazo ya mara kwa mara kabla ya muda wa kujifungua au harufu mbaya kutoka ukeni.

Pia anapaswa kutafuta huduma ikiwa amekutana na mtu mwenye tetekuwanga au rubela, amekutana kwa karibu na mtu mwenye parvovirus B19, au ana sababu nyingine ya kuamini kuwa amepata maambukizi yenye hatari kwa ujauzito.

Baadhi ya maambukizi hayana dalili kwa mama. Ndiyo maana kuhudhuria kliniki ya ujauzito na kufanya vipimo vinavyopendekezwa ni muhimu hata kama mama anajisikia vizuri.

Je, maambukizi yanaweza kuzuiwa kabla ya ujauzito?

Ndiyo. Maandalizi kabla ya ujauzito yanaweza kusaidia kupunguza baadhi ya hatari.

Mwanamke anayepanga ujauzito anaweza kuchunguzwa hali yake ya kinga dhidi ya baadhi ya magonjwa yanayozuilika kwa chanjo, na kupata chanjo zinazohitajika kabla ya kupata ujauzito. Chanjo ya rubela na tetekuwanga ni mifano ya chanjo ambazo hupangwa kabla ya ujauzito kwa wanawake wasio na kinga.

Pia ni wakati mzuri wa kupima VVU, kaswende na maambukizi mengine yanayopendekezwa, kutibu maambukizi yaliyopo, kudhibiti magonjwa ya muda mrefu na kupata ushauri kuhusu lishe na dawa zinazofaa kabla ya kupata ujauzito.

Hitimisho

Magonjwa na maambukizi wakati wa ujauzito yanaweza kuongeza hatari ya mimba kutoka, kujifungua kabla ya wakati au mtoto kupata maambukizi na matatizo ya ukuaji, lakini si kila maambukizi husababisha madhara kwa mtoto. Hatari hutegemea aina ya maambukizi, muda wa ujauzito na hatua zilizochukuliwa baada ya maambukizi kugunduliwa.

Kuhudhuria kliniki ya ujauzito mapema, kufanya vipimo vinavyopendekezwa, kupata chanjo kabla ya ujauzito inapohitajika, kutumia dawa zilizoelekezwa na kutafuta huduma haraka unapokuwa na dalili au umeathiriwa na maambukizi yanayoweza kuwa hatari kunaweza kusaidia kulinda afya ya mama na mtoto.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu maambukizi yanayoweza kutoa mimba