Beri ni matunda gani?

Beri ni jina la jumla linalotumika kuelezea matunda madogo ambayo kwa kawaida huwa na umbo la mviringo, nyama yenye maji na mbegu zilizozungukwa au kuchanganyika ndani ya sehemu yenye maji ya tunda.

Neno beri hutumiwa kwa matunda mengi ambayo yanaweza kuwa ya familia tofauti za mimea. Miongoni mwa beri zinazojulikana ni beri nyeusi, beri bluu, kraniberi currant, elderberry, gooseberry, mulberry, raspuberi na stroberi.

Beri hutofautiana kwa rangi, ukubwa, ladha na kiasi cha virutubisho. Baadhi huwa nyekundu, nyingine zambarau, bluu, nyeusi au hata kijani.

Aina mbalimbali za beri

Baadhi ya beri zinazotumiwa sana kwenye lishe ni:

• Beri nyeusi

• Beri bluu

• Kraniberi

• Currant

• Elidariberi

• Guziberi

• Muliberi(Forosadi)

• Raspuberi

• Stroberi

Ingawa yote huitwa beri, kila aina ina muundo na virutubisho vinavyoweza kutofautiana.

Faida za kiafya za beri

Husaidia kuimarisha mfumo wa kinga

Beri nyingi zina vitamin C kwa viwango tofauti. Vitamin C ni kirutubisho muhimu kinachochangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga.

Pia vitamin C huhitajika katika utengenezaji wa kolajeni, ambayo ni muhimu kwa ngozi, mishipa ya damu, mifupa na tishu nyingine za mwili.

Miongoni mwa beri zilizo kwenye jedwali, strawberry ina kiwango kikubwa cha vitamin C kwa kila nusu kikombe, huku kraniberi ikiwa na kiasi kidogo zaidi.

Zina nyuzi lishe zinazosaidia mfumo wa chakula

Beri ni miongoni mwa matunda yanayoweza kuwa chanzo kizuri cha nyuzi lishe, hasa kwa sababu sehemu kubwa ya tunda, pamoja na ngozi na mbegu, inaweza kuliwa.

Nyuzi lishe husaidia kuongeza kiasi cha kinyesi na kusaidia chakula kupita vizuri kwenye mfumo wa chakula. Lishe yenye nyuzi lishe za kutosha inaweza kusaidia kupunguza tatizo la kufunga choo.

Baadhi ya nyuzi lishe pia hutumiwa na bakteria wenye manufaa waliopo kwenye utumbo, hivyo kuchangia afya ya mfumo wa chakula.

Zina kemikali za mimea zinazofanya kazi kama antioksidanti

Beri nyingi zina kemikali za asili za mimea kama anthosayanini, flavonoidi na polifeno. Kemikali hizi zinaweza kufanya kazi kama antioksidanti, ambazo husaidia kulinda chembechembe za mwili dhidi ya uharibifu unaoweza kusababishwa na radiko za oksijeni huru.

Rangi kali zinazopatikana kwenye beri nyingi, hasa nyekundu, bluu na zambarau, kwa kiasi kikubwa zinahusishwa na uwepo wa baadhi ya kemikali hizi za mimea.

Hata hivyo, uwezo wa kemikali hizi kufanya kazi kama antioksidanti katika maabara haupaswi kutafsiriwa kwamba kula beri pekee kunaweza kuzuia au kutibu ugonjwa fulani.

Huchangia afya ya moyo na mishipa ya damu

Beri zina mchanganyiko wa nyuzi lishe, potasiamu na kemikali mbalimbali za mimea. Lishe yenye matunda mengi na aina mbalimbali za vyakula vya mimea inaweza kusaidia afya ya moyo na mishipa ya damu. Kemikali za mimea zinazopatikana kwenye beri zimekuwa zikifanyiwa utafiti kutokana na uhusiano wake na afya ya mishipa ya damu.

Hata hivyo, afya ya moyo haiamuliwi na tunda moja pekee. Ulaji wa chumvi, mafuta yaliyojaa, shughuli za mwili, uzito wa mwili, shinikizo la damu, matumizi ya tumbaku na mambo mengine pia yana umuhimu mkubwa.

Husaidia afya ya mfumo wa mkojo

Baadhi ya beri, hasa kraniberi, zimefanyiwa utafiti kuhusu uwezo wa kusaidia kupunguza uwezekano wa maambukizi ya njia ya mkojo kwa baadhi ya watu.

Kraniberi ina kemikali za mimea zinazoweza kuathiri uwezo wa baadhi ya bakteria kushikamana na ukuta wa njia ya mkojo.

Hata hivyo, cranberry au beri nyingine si tiba ya UTI iliyokwisha kutokea. Mtu mwenye dalili kama maumivu wakati wa kukojoa, kukojoa mara kwa mara, damu kwenye mkojo au homa anapaswa kufanyiwa uchunguzi na kupata matibabu yanayofaa.

Huchangia afya ya ngozi

Vitamin C inayopatikana kwenye baadhi ya beri huchangia utengenezaji wa kolejeni. Kolajeni ni protini muhimu katika muundo wa ngozi na tishu nyingine za mwili. Kemikali za mimea zenye uwezo wa kufanya kazi kama antioksidanti pia huchangia katika mfumo wa mwili wa kujikinga dhidi ya uharibifu wa chembechembe.

Hutoa aina mbalimbali za vitamini na madini

Beri hazina kirutubisho kimoja tu. Aina mbalimbali zinaweza kutoa vitamin C, vitamin A, vitamin E, folate, potasiamu, magnesiamu, kalishiamu, fosforasi na madini mengine.

Kwa mfano, elderberry katika jedwali ina kiasi kikubwa zaidi cha vitamin A kuliko beri nyingine nyingi zilizoorodheshwa, wakati stroberi ina kiwango kikubwa cha vitamin C.

Hii inaonyesha umuhimu wa kula aina mbalimbali za matunda badala ya kutegemea tunda moja pekee.

Kemikali muhimu zinazopatikana kwenye beri

Beri zina kemikali mbalimbali za asili za mimea, zikiwemo:

• Anthosayanini

• Flavonoidi

• Polifeno

• Asidi Ellagic

• Karotinoidi katika baadhi ya aina

• Vitamin C

• Vitamin E

Baadhi ya kemikali hizi zinaweza kufanya kazi kama antioksidanti na pia zinaweza kuwa na shughuli nyingine za kibaolojia.

Karotinoidi kwenye beri

Baadhi ya beri zina karotinoidi, ambazo ni kemikali za asili zinazopatikana kwenye mimea. Karotinoidi huchangia rangi za njano, chungwa na nyekundu katika baadhi ya matunda na mboga. Baadhi ya karotinoidi zinaweza kubadilishwa na mwili kuwa vitamin A.

Vitamin A ni muhimu kwa afya ya macho, mfumo wa kinga na ukuaji wa kawaida wa mwili.

Beri na saratani

Beri zina polyphenols, anthosayanini na kemikali nyingine ambazo zimefanyiwa utafiti katika maabara kutokana na uwezo wao wa kuathiri michakato mbalimbali ya chembechembe.

Hata hivyo, hakuna ushahidi wa kutosha kusema kwamba kula beri kunaweza kutibu saratani. Kwa hiyo, beri zinapaswa kuchukuliwa kama sehemu ya lishe yenye afya na si kama mbadala wa matibabu ya saratani.

Jinsi ya kula beri

Beri zinaweza kuliwa zikiwa mbichi baada ya kuoshwa vizuri. Pia zinaweza:

• Kuongezwa kwenye mtindi

• Kuchanganywa kwenye saladi ya matunda

• Kuongezwa kwenye uji

• Kuchanganywa kwenye sharubati

• Kutumiwa kurembesha keki

• Kutumiwa katika mapishi mbalimbali ya vyakula na vitafunwa

• Kuliwa kama kitafunwa

Ni vizuri kupunguza bidhaa za beri zinazokuwa na kiasi kikubwa cha sukari iliyoongezwa, kama baadhi ya jamu, vinywaji na kitafunwa.

Jinsi ya kuhifadhi beri

Beri nyingi huharibika haraka baada ya kuvunwa. Ni vizuri kuzihifadhi kwenye jokofu na kuzitumia ndani ya muda mfupi.

Beri zilizogandishwa zinaweza kuwa njia nzuri ya kuzihifadhi kwa muda mrefu. Hata hivyo, ni muhimu kuzingatia maandalizi na usafi wakati wa kuzihifadhi na kuzitumia.

Virutubisho vinavyopatikana kwenye beri

Kwa ujumla, beri zina:

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini kwa kiasi kidogo

• Mafuta kwa kiasi kidogo sana

• Vitamin C

• Vitamin A katika baadhi ya aina

• Vitamin E

• Folate

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Kalishiamu

• Fosforasi

• Madini mengine kwa kiasi kidogo

• Anthosayanini

• Flavonoidi

• Polifeno

Jedwali la virutubisho katika nusu kikombe cha beri

Kumbuka: Alama (—) linaonyesha kwamba thamani ya kirutubisho haikupatikana katika chanzo kilichotumika. Thamani zinaweza kutofautiana kulingana na aina ya tunda, kiwango cha kuiva, mazingira ya kilimo na namna ya kuhifadhi.

Faida za kiafya zinazoweza kupatikana kwa kula beri

• Huchangia kuimarisha mfumo wa kinga kutokana na vitamin C.

• Husaidia afya ya mfumo wa chakula kutokana na nyuzi lishe.

• Hutoa kemikali za mimea kama anthosayanini na flavonoidi.

• Zina kemikali zinazoweza kufanya kazi kama antioksidanti.

• Huchangia afya ya moyo na mishipa ya damu kama sehemu ya lishe bora.

• Baadhi ya beri zinaweza kuchangia afya ya njia ya mkojo.

• Hutoa vitamini na madini mbalimbali muhimu mwilini.

• Baadhi zina karotinoidi zinazoweza kuchangia upatikanaji wa vitamin A.

• Zinaweza kuwa sehemu ya lishe yenye virutubisho bila kuongeza nishati nyingi, hasa baadhi ya aina zenye kalori chache.

Hitimisho

Beri ni kundi la matunda yenye nyuzi lishe, vitamin C, vitamini na madini mbalimbali pamoja na kemikali za mimea kama anthosayanini na flavonoidi zinazoweza kufanya kazi kama antioksidanti. Kula aina mbalimbali za beri kama sehemu ya lishe bora kunaweza kuchangia afya ya mfumo wa chakula, kinga ya mwili, moyo na mwili kwa ujumla.

Beri si dawa ya kutibu magonjwa, lakini ni miongoni mwa matunda yenye virutubisho vinavyoweza kuifanya lishe kuwa bora na yenye mchanganyiko wa kemikali muhimu za mimea.