Letusi (Lettuce) ni nini?

Letusi ni mboga ya majani inayotumika sana kwenye saladi na hukua katika maumbo mbalimbali, kuanzia vichwa vilivyoshikana sana hadi majani yaliyotawanyika, kutegemea aina. Majani yake yanaweza kuwa ya kijani hafifu hadi kijani kilichokolea au kijani chenye kingo nyekundu, na huwa na umbile gumu na lenye kukatika kwa urahisi. Ladha yake hutofautiana kutoka laini hadi yenye ukali kidogo.

Familia

Asteraceae

Jina la kisayansi

Lactuca sativa

Jina la kawaida

Letusi, Lettuce

Faida za letusi kiafya

1. Chanzo cha vitamini C

Kulingana na aina, letusi inaweza kuwa chanzo kizuri hadi kizuri sana cha vitamini C. Vitamini C huchangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga na husaidia katika utengenezaji wa kolajeni.

Letusi aina ya romaine na loose leaf huwa na vitamini C nyingi zaidi kuliko iceberg.

2. Hutoa vitamini A

Letusi aina ya romaine na loose leaf huwa na vitamini A kwa kiasi kikubwa zaidi kuliko iceberg. Vitamini A ni muhimu kwa afya ya macho, ngozi na mfumo wa kinga.

3. Ni chanzo cha folate

Romaine na butterhead ni miongoni mwa aina za letusi zenye folate kwa kiasi kizuri. Folate ni muhimu kwa utengenezaji na mgawanyiko wa seli na michakato mbalimbali ya mwili.

4. Hutoa nyuzi lishe

Letusi ina nyuzi lishe zinazosaidia afya ya mfumo wa mmeng’enyo wa chakula na huchangia ulaji wa mlo wenye mboga na vyakula vya mimea kwa wingi.

5. Hutoa madini mbalimbali

Letusi hutoa kiasi cha kalishiamu, chuma, potasiamu, magnesiamu na fosforasi. Potasiamu ni muhimu katika utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva.

Aina za letusi

Kuna aina nne kuu za letusi zinazolimwa:

1. Head lettuce

Hutengeneza kichwa kilichoshikana. Aina maarufu zaidi ni iceberg, yenye rangi ya kijani hafifu na ladha laini.

2. Loose leaf

Aina hii hutengeneza mkusanyiko wa majani yaliyolegea, yaliyokunjamana na yenye ukakamavu. Baadhi yake huwa na kingo nyekundu.

3. Butterhead

Ina kichwa kilichoshikana kwa kiasi na majani laini. Boston na Bibb ni aina zinazojulikana za butterhead.

4. Romaine

Hutengeneza kichwa cha majani ya kijani kilichokolea, yaliyoshikana na marefu. Ina ladha yenye ukali zaidi kuliko aina nyingine na hutumika sana kwenye kachumbari ya Caesar.

Asili na historia ya letusi

Kilimo cha letusi kina historia ya zaidi ya miaka 2,500. Ilianza kutumika na kulimwa tangu nyakati za kale, na aina mbalimbali ziliendelezwa katika Roma ya zamani kabla ya kuenea katika maeneo ya Ulaya na Asia.

Ripoti ya kilimo ya Marekani ya mwaka 1885 iliorodhesha aina 87 za letusi, idadi kubwa zaidi kuliko aina chache zinazopatikana kwa kawaida katika masoko ya leo.

Letusi hupandwa kwa kupanda mbegu moja kwa moja shambani au kwa kupandikiza miche kwenye vitalu vilivyoinuliwa.

Ukweli wa kibotania kuhusu letusi

Letusi hukua kwa kasi tofauti kulingana na aina. Loose leaf inaweza kukomaa takribani wiki 6 baada ya kupandwa, wakati aina nyingine huchukua muda mrefu zaidi.

Romaine inaweza kuchukua hadi wiki 12 kukomaa. Head lettuce huvunwa wakati kichwa kimefikia ukubwa unaofaa, na uvunaji wake hufanywa kwa mikono kwa sababu letusi huharibika kwa urahisi.

Aina ya head lettuce ni imara zaidi wakati wa kusafirishwa kwa umbali mrefu, wakati loose leaf huwa dhaifu zaidi na mara nyingi hulimwa kwa ajili ya masoko ya karibu.

Virutubisho vinavyopatikana kwenye letusi

Letusi ina maji kwa wingi na hutoa nishati kidogo. Pia ina nyuzi lishe, vitamini A, vitamini C, folate na madini mbalimbali.

Romaine na loose leaf zina vitamini C mara 5–6 zaidi na vitamini A mara 5–10 zaidi kuliko iceberg. Romaine na butterhead pia ni vyanzo vizuri vya folate.

Virutubisho katika letusi

Kiasi cha chakula: kikombe 1, iliyokatwakatwa

Jinsi ya kuchagua letusi nzuri

Chagua letusi yenye majani:

• Mabichi na yenye mwonekano mpya.

• Yaliyo imara na yenye ukakamavu.

• Yasiyo na madoa mengi ya kahawia au majani yaliyonyauka.

• Yasiyo na dalili za kuoza au kuharibika.

Jinsi ya kuhifadhi letusi

Letusi ni mboga inayoharibika haraka, hivyo ni vizuri kuitumia muda mfupi baada ya kununuliwa.

Ikiwa inahitaji kuhifadhiwa, ondoa majani yaliyonyauka na weka letusi ambayo haijaoshwa kwenye mfuko wa plastiki wenye matundu ndani ya sehemu ya mboga kwenye jokofu. Kwa kawaida inaweza kuhifadhiwa kwa takribani siku 3–4.

Jinsi ya kutumia letusi

Letusi hutumika zaidi ikiwa mbichi kwenye:

• Saladi.

• Sandwichi.

• Greek salad.

• Caesar salad.

• Mchanganyiko wa aina mbalimbali za mboga.

Majani ya letusi pia yanaweza kutumika kama vifungashio vya mboga zilizopikwa, kujaza sandwichi na kuweka viambato mbalimbali.

Kuchanganya aina tofauti za letusi kunaweza kuongeza ladha, umbile na utofauti wa virutubisho kwenye saladi.

Jinsi ya kuandaa letusi

Osha letusi vizuri kabla ya kula ili kuondoa udongo na uchafu. Baada ya kuosha, salad spinner inaweza kusaidia kuondoa maji haraka na kufanya majani yabaki makavu na yenye ukakamavu.

Faida za jumla za kiafya zitokanazo na ulaji wa Letusi

• Husaidia kuimarisha kinga ya mwili

• Husaidia kukupa usingizi mwororo

• Huimarisha seli hai nyeupe za damu

• Husaidia kuzuia ugonjwa wa moyo na shinikizo la juu la damu

• Huzuia/kutibu baadhi ya magonjwa ya Ngozi yatokanayo na fangasi

• Husaidia kuondoa tatizo la sonona

Hitimisho

Letusi ni mboga yenye maji mengi na nishati kidogo, huku aina kama romaine na loose leaf zikiwa na vitamini A, vitamini C na folate nyingi zaidi kuliko iceberg. Kuongeza letusi katika saladi na milo mingine ni njia rahisi ya kuongeza mboga, nyuzi lishe na virutubisho muhimu katika lishe ya kila siku.