top of page

Mwandishi:

Mhariri:

ULY CLINIC

Dkt. Adolf S, M.D

26 Julai 2025, 16:34:18

Dalili za homa ya Ini
shahawa-zenye-damu-ulyclinic-compressor.

Dalili za homa ya Ini

Homa ya Ini (Hepataitis) ni hali ya kuvimba kwa ini inayosababishwa na maambukizi ya virusi, kemikali, matumizi ya pombe kupita kiasi, au magonjwa ya kinga ya mwili. Aina inayosumbua zaidi jamii kwa sasa ni


Homa ya ini inayosababishwa na virusi, ni mojawapo ya sababu kuu za ugonjwa sugu wa ini, saratani ya ini, na hata vifo visivyo vya ghafla.


Makala hii inafafanua kwa kina namna virusi vya homa ya ini huathiri mwili, dalili zake, jinsi ugonjwa unavyoendelea, na umuhimu wa matibabu ya mapema.


Virusi vya homa ya ini (Virusini)

Kuna aina tano (5) kuu za virusi vinavyosababisha homa ya ini(virusini):


Kirusini

Homa ya ini inayohusiana

Njia kuu ya maambukizi

Hepataitis A (HAV) (Kirusini A)

Homa ya ini A

Chakula/maji machafu

Hepataitis B (HBV) (Kirusini B)

Homa ya ini B

Damu, shahawa, maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto

Hepataitis C (HCV) (Kirusini C)

Homa ya ini C

Damu (hasa sindano, transfusion isiyo salama)

Hepataitis D (HDV) (Kirusini D)

Homa ya ini D

Damu – hutokea tu kwa wenye Hepatitis B

Hepataitis E (HEV) (Kirusini E)

Homa ya ini E

Chakula/maji yaliyo na kinyesi



Homa ya ini inatokeaje?

Virusi vinapoingia mwilini, huingia kwenye chembe hai za ini (hepatosaiti) na kuanza kuzaliana kwa haraka. Mwili hujaribu kupambana navyo kwa njia ya kinga ya mwili, lakini kwa kufanya hivyo huleta michomo kwenye ini. Hali hii huweza kudumu kwa muda mfupi au kuwa ya kudumu na kusababisha uharibifu wa kudumu wa ini.


Makundi ya dalili za homa ya ini

Dalili za homa ya ini hugawanyika katika:

  1. Dalili kali za ini

  2. Dalili za muda mrefu (sugu)


Dalili za muda mfupi (Hepataitis kali)

Hizi hujitokeza ndani ya miezi 6 baada ya maambukizi. Watu wengine hawana dalili kabisa, lakini kwa waliokuwa nazo, hujumuisha:

  • Uchovu wa ghafla na wa mara kwa mara

  • Maumivu ya tumbo (hasa sehemu ya juu kulia)

  • Kupoteza hamu ya kula

  • Kupungua uzito ghafla

  • Manjano kwenye macho na ngozi

  • Mkojo mweusi (kama koka kola)

  • Kichefuchefu na kutapika

  • Homa ya mwili

  • Kuhisi tumbo kujaa gesi au kuvimba


Dalili za muda mrefu (Hepataitis sugu)

Zinatokea pale ambapo virusi vinabaki mwilini zaidi ya miezi 6. Hatari kubwa iko kwa hepataitis B na C, ambazo husababisha sirosisi (kusinyaa kwa ini) au saratani ya ini. Dalili ni pamoja na:

  • Uchovu wa kudumu

  • Kupungua kwa misuli

  • Kupungua uzito bila sababu

  • Manjano ya kudumu (ngozi, macho, mate, na mkojo)

  • Mkojo wa rangi isiyo ya kawaida (mweusi au uliofifia sana)

  • Haja kubwa ya rangi ya udongo au iliyopauka

  • Tumbo kujaa maji

  • Kutokwa na damu kirahisi (puani, fizi, au ngozi)

  • Kuhisi kuchanganyikiwa au usingizi kupita kiasi (Enkephalopathi)

  • Kuvimba miguu

  • Kukosa hamu ya kula kabisa


Hatua hatari ya mwisho – saratani ya ini na kifo

Mgonjwa ambaye haapati matibabu ya homa ya ini ya muda mrefu yuko kwenye hatari ya:

  • Kupata saratani ya ini (Saratani ya chembe za ini)

  • Kufeli kwa ini

  • Kifo ghafla kutokana na ini kushindwa kufanya kazi


Vipimo vya uchunguzi wa homa ya ini

  • LFT (Utendaji kazi wa ini) – kupima kazi ya ini

  • HBsAg, Anti-HCV, Anti-HAV, Anti-HEV – kubaini virusi vilivyopo

  • Ultrasound ya tumbo – kuona ukubwa wa ini na uwepo wa uharibifu

  • Biopsi ya ini – kuchukua sampuli ya ini kwa uchunguzi zaidi


Matibabu ya homa ya ini

Matibabu hutegemea aina ya virusi:

Aina ya Hepataitis

Matibabu

Maelezo

Hepataitis A & E

Mara nyingi hupona yenyewe

Mgonjwa anatakiwa kupumzika, lishe nzuri na maji ya kutosha

Hepataitis B & C

Dawa maalum za kuzuia virusi

Dawa kama Tenofovir, Entecavir (HBV), au DAA kama Sofosbuvir (HCV) hutumika

NB: Tiba sahihi hutolewa na daktari baada ya vipimo kamili.


Jinsi ya kujikinga na homa ya ini

  1. 💉 Chanjo – dhidi ya Hepataitis A na B

  2. 🧴 Kunawa mikono na usafi wa chakula

  3. ❌ Epuka kutumia sindano au vifaa vya kuchoma ngozi kwa kushirikiana

  4. 💉 Kupima damu kabla ya kuongezewa

  5. ⚠️ Tumia kondomu kujikinga na maambukizi ya ngono

  6. 🩺 Pima afya ya ini mara kwa mara kwa watu walioko kwenye hatari


Hitimisho

Homa ya ini ni ugonjwa unaoweza kudhibitiwa ikiwa utagunduliwa mapema. Dalili zake huanza taratibu lakini huweza kuleta madhara makubwa iwapo hazitashughulikiwa. Tiba mapema huokoa maisha na huondoa hatari ya saratani ya ini. ULY Clinic inashauri jamii kufanya vipimo mapema, kupata chanjo, na kujikinga kwa njia salama za maisha.


Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara

ree

1. Je, mtu anaweza kuambukizwa homa ya ini kwa kushikana mikono au kubusu?

Hapana. Hepataitis B na C haziambukizwi kwa kushikana mikono, kubusu, au kula pamoja. Maambukizi hutokea kupitia damu yenye virusi, kujamiiana bila kinga, au kuingia kwa majimaji ya mwili kupitia majeraha au sindano.

2. Je, mtu mwenye homa ya ini anaweza kuishi maisha ya kawaida?

Ndiyo. Mgonjwa anaweza kuishi maisha ya kawaida iwapo atazingatia matibabu ya mara kwa mara, kula lishe bora, kuepuka pombe, na kufuatilia hali ya ini kwa kutumia vipimo. Watu wengi huishi miongo kadhaa bila matatizo ikiwa watapata ushauri na uangalizi wa kitabibu.

3. Je, kuna chanjo kwa aina zote za homa ya ini?

Hapana. Kwa sasa chanjo zinapatikana kwa Hepatitis A na B tu. Hakuna chanjo ya Hepatitis C, D wala E, ingawa tafiti zinaendelea. Hii ndiyo sababu ya umuhimu wa kujikinga na njia za maambukizi kwa njia zingine kama usafi, kinga wakati wa ngono, na kutumia vifaa salama.

4. Je, mama mjamzito mwenye homa ya ini anaweza kumuambukiza mtoto?

Ndiyo. Hepatitis B inaweza kuambukizwa kwa mtoto wakati wa kujifungua. Watoto wote wa mama mwenye HBV wanapaswa kuchanjwa ndani ya saa 24 baada ya kuzaliwa pamoja na kupokea sindano ya kinga (HBIG) ili kupunguza hatari ya maambukizi hadi chini ya 5%.

5. Je, ni salama kula chakula kilichopikwa na mtu mwenye hepataitis B au C?

Ndiyo. Hepatitis B na C hazienei kwa njia ya chakula au maji. Mgonjwa anaweza kupika au kushiriki chakula bila kuambukiza wengine, isipokuwa kama kuna damu inayogusa chakula (ambayo si hali ya kawaida jikoni). Homa ya ini inayosambaa kwa chakula ni hepatitis A na E.

6. Je, matumizi ya pombe yanaongeza hatari ya homa ya ini?

Ndiyo. Pombe ni sumu kwa ini. Kwa mtu mwenye hepatitis, pombe huharakisha kuharibika kwa ini (cirrhosis) na kuongeza hatari ya kupata saratani ya ini. Hata kiwango kidogo cha pombe kinaweza kuwa hatari kwa mwenye maambukizi ya hepatitis sugu.

 7. Je, mtu anaweza kuambukizwa homa ya ini kutoka kwenye kifaa cha kuchora tattoo au kutoboa masikio?

Ndiyo. Iwapo vifaa vya kuchora tattoo, kutoboa mwili au meno havijasafishwa vizuri au vinatumiwa kwa watu zaidi ya mmoja bila sterilization, mtu anaweza kuambukizwa hepatitis B au C. Ni muhimu kutumia vifaa vilivyo salama na vyenye usafi wa hali ya juu.

8. Homa ya ini inaweza kugundulika kwa kuangalia dalili tu?

Hapana. Dalili za homa ya ini zinafanana na magonjwa mengine kama malaria, typhoid au mafua. Watu wengi hawana dalili kabisa. Hivyo, vipimo vya damu kama HBsAg (kwa HBV) au Anti-HCV (kwa HCV) ni muhimu ili kuthibitisha uwepo wa virusi.

9. Je, hepataitis B inapona kabisa?

Ndiyo, kwa baadhi ya watu. Takribani asilimia 90 ya watu wazima hupona kabisa bila kuwa na hepatitis sugu. Hata hivyo, watoto wachanga na watoto wadogo huathirika zaidi, na mara nyingi maambukizi hubaki mwilini na kuwa sugu kwa miaka mingi bila dalili.

10. Je, mtu anaweza kuwa na hepataitis C kwa miaka mingi bila kujua?

Ndiyo. Hepatitis C ni "kimya" kwa miaka mingi, na mtu huweza kutambua ugonjwa huu wakati ini tayari limeshaathirika. Ni muhimu kufanya vipimo vya hiari, hasa kwa watu waliowahi kuongezewa damu, kuchora tattoo au kutumia sindano kwa kushirikiana.


ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba zaidi kabla ya kuchukua hatua yoyote ile ya kiafya baada ya kusoma makala hii.

Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kutumia namba za simu au kubonyeza link ya Pata Tiba chini ya tovuti hii

Imeandikwa:

20 Machi 2020, 16:19:42

Soma dalili zingine Zaidi kwa kubonyeza herufi ya mwanzo hapa chini

[A] [B] [C] [D] [E] [F] [G] [H] [I] [J] [K] [L] [M] [N] [O] [P] [Q] [R] [S] [T] [U] [V] [W] [X] [Y] [Z] [Z] [#]

Rejea za mada

World Health Organization. Hepatitis [Internet]. Geneva: WHO; 2024 [cited 2025 Jul 26]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis

Lavanchy D. Chronic viral hepatitis as a public health issue in the world. Best Pract Res Clin Gastroenterol. 2008;22(6):991–1008. doi:10.1016/j.bpg.2008.11.002

Terrault NA, Lok ASF, McMahon BJ, et al. Update on prevention, diagnosis, and treatment of chronic hepatitis B: AASLD 2018 hepatitis B guidance. Hepatology. 2018;67(4):1560–1599. doi:10.1002/hep.29800

European Association for the Study of the Liver. EASL Recommendations on treatment of hepatitis C 2020. J Hepatol. 2020;73(5):1170–1218. doi:10.1016/j.jhep.2020.07.042

Kim WR, Brown RS Jr, Terrault NA, El-Serag H. Burden of liver disease in the United States: summary of a workshop. Hepatology. 2002;36(1):227–242. doi:10.1053/jhep.2002.34734

Koff RS. Risks associated with hepatitis A and hepatitis B in patients with liver disease. Clin Liver Dis. 2003;7(2):425–432. doi:10.1016/s1089-3261(03)00025-2

Spearman CW, Afihene M, Ally R, et al. Hepatitis B in sub-Saharan Africa: strategies to achieve the 2030 elimination targets. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2017;2(12):900–909. doi:10.1016/S2468-1253(17)30295-9

Nguyen MH, Keeffe EB. Epidemiology and treatment of chronic hepatitis B and C. J Clin Gastroenterol. 2003;36(5 Suppl):S75–S85. doi:10.1097/00004836-200305001-00014

Schiff ER, Sorrell MF, Maddrey WC. Schiff's Diseases of the Liver. 12th ed. Philadelphia: Wiley-Blackwell; 2017.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Viral Hepatitis Surveillance – United States, 2021 [Internet]. Atlanta: CDC; 2022 [cited 2025 Jul 26]. Available from: https://www.cdc.gov/hepatitis/statistics

bottom of page