Melatonin

Melatonin ni homoni inayozalishwa mwilini na tezi ya pineal (tezi pino), tezi ndogo yenye umbo la kunde inayopatikana ndani ya ubongo. Homoni hii hujulikana pia kwa jina la kisayansi N-acetyl-5-methoxytryptamine, na hutengenezwa kutokana na amino asidi tryptophan.

Melatonin hutambulika zaidi kama homoni ya usingizi, kwa kuwa ina jukumu muhimu katika kudhibiti mzunguko wa kulala na kuamka (sleep–wake cycle).

Uzalishaji wa Melatonin Mwili Unavyofanya Kazi

• Uzalishaji wa melatonin huchochewa na giza

• Wakati wa usiku:

  • Melatonin huzalishwa kwa wingi

  • Humsaidia mtu kupata usingizi

• Asubuhi mwanga wa jua unapoanza:

  • Uzalishaji wa melatonin hupungua

  • Humfanya mtu aamke

Kiwango cha melatonin wakati wa usiku huwa takribani mara 10 zaidi kuliko wakati wa mchana.

Baada ya kuzalishwa, melatonin huachiliwa kwenye mkondo wa damu na kusafirishwa kwenda sehemu mbalimbali za mwili.

Ni Watu Gani Wenye Hatari ya Kuwa na Kiasi Kidogo cha Melatonin?

• Wazee – uzalishaji wa melatonin hupungua kadri umri unavyoongezeka

• Watu wenye mzunguko usio wa kawaida wa kulala na kuamka

Nini Huathiri Uzalishaji wa Melatonin Usiku?

Uzalishaji wa melatonin unaweza kupungua kutokana na:

• Mwanga wa taa kali

• Matumizi ya:

  • Simu za mkononi

  • Kompyuta

  • Runingahasa wakati wa usiku

Udhibiti wa Uzalishaji wa Melatonin Kwenye Ubongo

Uzalishaji wa melatonin hudhibitiwa na sehemu ya ubongo inayoitwa Suprachiasmatic Nucleus (SCN).

• SCN huchochea tezi ya pineal:

  • Kuongeza uzalishaji wa melatonin wakati wa giza

  • Kupunguza uzalishaji wakati wa mchana

Mfumo huu ndio unaoratibu saa ya kibaolojia ya mwili (biological clock).

Upungufu au Kuzidi kwa Melatonin

Kwa mujibu wa tafiti za kisayansi:

• Upungufu au kuzidi kwa melatonin hauhusiani moja kwa moja na magonjwa makubwa

• Hata hivyo, matumizi ya dawa za melatonin kwa wingi yanaweza kusababisha:

  • Kushuka kwa joto la mwili

  • Kuathiri mfumo wa uzazi

Matumizi ya Melatonin Kama Dawa

Melatonin hupatikana kama tembe (supplements) na hutumika hasa kwa:

• Watu wenye:

  • Usingizi uliovurugika

  • Mzunguko wa kulala na kuamka usio wa kawaida

• Wazee wanaopata shida ya usingizi

Matumizi ya melatonin yafanyike kwa ushauri wa mtaalamu wa afya.

Jedwali: Faida na Hasara za Melatonin

Muhtasari

Melatonin ni homoni ya usingizi inayozalishwa na tezi ya pineal na hurekebisha mzunguko wa kulala na kuamka. Uzalishaji wake huongezeka usiku na kupungua mchana, huku matumizi ya mwanga wa simu na kompyuta yakipunguza uzalishaji wake.