Progesterone

Projesteroni(Progesterone) Homoni Muhimu ya Uzazi, Mzunguko wa Hedhi na Ujauzito

Progesterone ni homoni ya jamii ya steroidi inayohusika kwa kiasi kikubwa katika udhibiti wa mzunguko wa hedhi, maandalizi ya ujauzito na uendelezaji wa mimba. Homoni hii hutolewa zaidi na tezi ya Kopasi Luteamu (Corpus luteum), ambayo ni tezi ya mpito inayoundwa kwenye ovari baada ya ovulesheni.

Katika hatua za awali za ujauzito, progesterone ina umuhimu mkubwa katika kuandaa na kulinda ukuta wa mfuko wa uzazi (uterus) ili kuruhusu kijusi kujipandikiza na kukua salama.

Sehemu Zinazozalisha Homoni ya Progesterone

Progesterone huzalishwa katika maeneo yafuatayo:

• Kopasi Luteamu – huzalisha kwa kiwango kikubwa

• Ovari – huzalisha kwa kiasi kidogo

• Tezi za adreno (adrenal glands)

• Kondo la nyuma (plasenta) – wakati wa ujauzito

Jinsi Progesterone Inavyozalishwa na Kufanya Kazi

Wakati wa Mzunguko wa Hedhi

• Katika siku ya takribani 14 ya mzunguko wa hedhi, yai hutolewa kutoka kwenye ovari (ovulesheni)

• Mabaki ya kuta zilizokuwa zikilifunika yai hubadilika na kuunda tezi ya Kopasi Luteamu

• Kopasi Luteamu huanza kuzalisha:

  • Homoni ya progesterone

  • Kiasi kidogo cha oestradiol

Progesterone huanza:

• Kuandaa ukuta wa mfuko wa uzazi

• Kuufanya uwe mzito na wenye virutubisho kwa ajili ya ujauzito

Endapo Yai Halijarutubishwa

• Kopasi Luteamu huanza kuvunjika

• Kiwango cha progesterone hushuka

• Ukuta wa uzazi huvunjika na kutoka nje kama damu ya hedhi

• Mzunguko wa hedhi huanza upya

Endapo Yai Litarutubishwa

• Progesterone huchochea:

  • Ukuaji wa ukuta wa uzazi ili kupokea yai lililorutubishwa

  • Tezi zilizopo kwenye ukuta wa uzazi kutoa virutubisho vya kulea kijusi

Katika wiki za mwanzo za ujauzito:

• Progesterone huendelea kuzalishwa na Kopasi Luteamu

• Husaidia kukomaza na kuunda plasenta

Kuanzia wiki ya 8 hadi 12 ya ujauzito:

• Plasenta huanza kuzalisha progesterone badala ya Kopasi Luteamu

Kazi za Progesterone Wakati wa Ujauzito

Progesterone hufanya kazi zifuatazo wakati wa ujauzito:

• Kukuza na kulinda ukuaji wa kijusi

• Kuchochea ukuaji wa tezi za matiti

• Kuzuia utolewaji wa maziwa kabla ya kujifungua

• Kuimarisha misuli ya nyonga kwa maandalizi ya leba

• Kudumisha mazingira salama ya mimba

Kiwango cha progesterone hubakia kuwa juu hadi wakati wa kujifungua.

Jinsi Uzalishaji wa Progesterone Unavyodhibitiwa

• Uundwaji wa Kopasi Luteamu huchochewa na homoni ya luteinizing hormone (LH)

• LH huzalishwa na sehemu ya mbele ya tezi ya pituitari

• Hii hutokea wakati wa ovulesheni (takribani siku ya 14 ya mzunguko wa hedhi)

Kushuka kwa kiwango cha progesterone:

• Husababisha kuvunjika kwa ukuta wa uzazi

• Huanzisha hedhi, endapo hakuna utungisho wa mimba

Kuzidi kwa Kiwango cha Progesterone Kwenye Damu

• Kwa mama mjamzito, kuongezeka kwa progesterone ni hali ya kawaida

• Hata hivyo, tafiti zinaonyesha kuwa:

  • Kuongezeka kupita kiasi kunaweza kuhusishwa na haipaplesia ya adreno kwa mtoto akiwa tumboni

  • Kunaweza kuhusishwa pia na ongezeko la hatari ya saratani ya matiti hapo baadaye

Upungufu wa Progesterone

Kiwango kidogo cha progesterone kinaweza kusababisha:

• Kukosa hedhi au mzunguko usio wa kawaida

• Hedhi nzito au hedhi ndogo isiyo ya kawaida

• Kushindwa kushika mimba

• Kuongezeka kwa hatari ya mimba kutoka (miscarriage)

• Kuanzishwa kwa leba ya mapema

Katika hali ya hatari ya leba ya mapema:

• Mama anaweza kupewa progesterone ya kutengenezwa maabara kama kinga

Kazi Nyingine za Progesterone

Mbali na uzazi na ujauzito, progesterone:

• Hutumika:

  • Peke yake au pamoja na estrogen kama njia ya uzazi wa mpango

  • Kuzuia ovulesheni

• Hutumika kama:

  • Tiba ya homoni ya ziada (HRT) kwa wanawake waliokoma hedhi

  • Kupunguza dalili za menopause kama joto la ghafla na mabadiliko ya hisia

Hitimisho

Progesterone ni homoni muhimu sana katika afya ya uzazi wa mwanamke. Ina jukumu la msingi katika kudhibiti mzunguko wa hedhi, kuandaa mwili kwa ujauzito, kulinda mimba na kuandaa mwili kwa kujifungua. Upungufu wa homoni hii unaweza kuleta madhara makubwa ya kiafya, hasa katika ujauzito, jambo linaloifanya progesterone kuwa homoni ya msingi katika afya ya mama na mtoto.