Huduma ya kwanza kwa majeruhi wa ajali za vyombo vya moto

Ajali za vyombo vya moto, zikiwemo ajali za magari, pikipiki, mabasi, malori na vyombo vingine vya usafiri barabarani, ni miongoni mwa matukio ya dharura yanayoweza kusababisha majeraha makubwa au kifo. Majeruhi anaweza kuwa na jeraha linaloonekana wazi, lakini pia anaweza kuwa na kutokwa damu ndani ya mwili, jeraha la kichwa, shingo, uti wa mgongo, kifua au tumbo ambalo halionekani kwa macho.

Lengo la huduma ya kwanza si kufanya matibabu yote kwenye eneo la ajali. Lengo ni kuhakikisha usalama wa eneo, kuita msaada wa dharura, kutambua matatizo yanayotishia uhai na kutoa msaada wa msingi bila kuongeza majeraha.

Usalama wa eneo la ajali uwe wa kwanza

Kabla ya kumkaribia majeruhi, angalia mazingira ya tukio. Barabara yenye magari yanayopita kwa kasi inaweza kumfanya mwokoaji naye kuwa majeruhi.

Ikiwa wewe ni mpitanjia au umesimamisha gari lako kusaidia:

• Paki gari sehemu salama bila kuzuia njia ya magari au huduma za dharura

• Washa taa za tahadhari ikiwa zipo

• Weka alama za tahadhari kama warning triangle ikiwa ni salama kufanya hivyo

• Ikiwezekana, vaa vazi linaloakisi mwanga ili uonekane kwa urahisi, hasa usiku

• Angalia magari yanayopita kabla ya kuvuka au kusogea karibu na tukio

• Omba watu wengine kusaidia kuzuia msongamano na kuwaonya madereva wanaokuja

Usiingie kwenye eneo la ajali ikiwa kuna hatari kubwa kama:

• Moto au moshi

• Harufu kali ya mafuta yanayovuja

• Hatari ya mlipuko

• Waya wa umeme ulioanguka

• Magari yanayopita kwa kasi

• Kemikali zinazovuja

• Mazingira yasiyo salama kwa mwokoaji

Mwokoaji aliyepata jeraha hawezi kumsaidia majeruhi mwingine.

Hatua ya kwanza: Piga simu 112 au tafuta msaada wa dharura

Baada ya kuhakikisha mazingira ni salama, piga simu 112 au namba ya huduma za dharura inayopatikana katika eneo lako.

Mpe mhudumu taarifa muhimu kama:

• Mahali ajali ilipotokea

• Aina ya ajali

• Idadi ya majeruhi

• Kama kuna mtu aliyenaswa ndani ya gari

• Kama kuna moto au mafuta yanayovuja

• Kama kuna majeruhi aliyepoteza fahamu

• Kama kuna kutokwa damu nyingi

• Kama kuna mtu ambaye hapumui kawaida

Usikate simu mpaka mhudumu akuambie umepewa maelekezo yote muhimu.

Hatua ya pili: Usimwondoe majeruhi bila sababu

Mtu aliyepata ajali anaweza kuwa na jeraha la:

• Shingo

• Uti wa mgongo

• Kichwa

• Nyonga

• Miguu au mikono

Kumvuta au kumhamisha bila sababu kunaweza kuongeza majeraha.

Kwa hiyo, ikiwa mazingira ni salama, mwache majeruhi katika nafasi aliyopo na msaidie pale pale.

Usimhamishe isipokuwa kuna sababu muhimu kama:

• Kuna moto unaokaribia

• Gari linaweza kulipuka

• Kuna hatari ya kugongwa na magari mengine

• Kuna maji yanayoweza kumzamisha

• Kuna hatari nyingine ya moja kwa moja inayoweza kuua

• Unahitaji kumhamisha ili kutoa CPR au huduma nyingine ya kuokoa maisha

Ikiwa unalazimika kumhamisha kutokana na hatari ya moja kwa moja, fanya hivyo kwa uangalifu mkubwa na epuka kuzungusha shingo au uti wa mgongo bila sababu.

Mtu aliyenaswa ndani ya gari afanyiwe nini?

Mtu aliyenaswa ndani ya gari anaweza kuwa na majeraha makubwa, hata kama anaonekana kuongea.

Ikiwa hakuna hatari ya moja kwa moja:

• Usimvute kwa nguvu

• Usijaribu kuvunja sehemu za gari bila ujuzi

• Mtulize

• Mwambie asijaribu kutoka mwenyewe

• Mzuie kufanya harakati zisizo za lazima

• Piga simu kwa huduma za dharura

Wataalamu wa uokoaji wana vifaa maalumu vya kufungua magari na kuwaondoa majeruhi kwa usalama.

Mtoe haraka lini?

Mtu anaweza kuhitaji kutolewa haraka ikiwa kuna hatari ya moja kwa moja kama:

• Moto

• Moshi mkubwa

• Mafuta yanayovuja na hatari ya kuwaka

• Gari kuzama

• Hatari ya kugongwa na magari mengine

• Hatari nyingine kubwa ya mazingira

Katika hali hiyo, maisha yanaweza kuwa katika hatari kubwa kuliko jeraha linaloweza kutokea wakati wa kumhamisha.

Tahadhari kuhusu airbag

Baadhi ya magari yana airbag ambazo zinaweza kupasuka baada ya mgongano.

Ikiwa airbag haijafunguka:

• Usiegemee moja kwa moja kwenye sehemu ambayo airbag inaweza kutoka

• Usikae karibu sana na usukani au sehemu ya mbele ya abiria

• Usivuruge mfumo wa airbag bila ujuzi

• Waache wataalamu kushughulikia gari ikiwa kuna majeruhi aliyenaswa

Airbag inaweza kupasuka kwa nguvu kubwa na kusababisha jeraha kwa mtu aliye karibu sana.

Hatua ya tatu: Angalia kama majeruhi anaitikia

Mkaribie kwa utulivu na useme:

Muulize jina lake ikiwa anaweza kujibu.

Angalia kama:

• Anafungua macho.

• Anaongea.

• Anafanya harakati zenye maana.

• Anaonyesha dalili za kuitikia.

Usimtikise kwa nguvu, hasa usitikise shingo au kichwa.

Hatua ya nne: Angalia njia ya hewa na kupumua

Ikiwa majeruhi hajitambui, angalia kama anapumua kawaida.

Angalia:

• Kifua kinapanda na kushuka

• Kama kuna sauti ya kupumua

• Kama kuna dalili za kupumua kwa kawaida

Mtu anaweza kutoa pumzi za nadra au zisizo za kawaida wakati moyo umesimama. Hizi hazipaswi kuchukuliwa kama kupumua kawaida.

Ikiwa hapumui kawaida

• Piga 112 au mwombe mtu mwingine apige

• Anza CPR haraka

• Tumia kiamsha moyo cha umeme(AED) ikiwa inapatikana

• Endelea mpaka msaada wa kitaalamu ufike au majeruhi aanze kuonyesha dalili za uhai

Hatua ya tano: Dhibiti kutokwa damu nyingi

Kutokwa damu nyingi kunaweza kutishia maisha.

Ikiwa kuna damu nyingi kutoka kwenye jeraha:

• Tumia kitambaa safi, bandeji au kitu safi kinachopatikana

• Weka moja kwa moja kwenye jeraha

• Tumia mgandamizo wa moja kwa moja na wa kutosha

• Endelea kushinikiza

Ikiwa damu inapita kwenye kitambaa:

• Usiondoe kitambaa cha kwanza

• Ongeza kingine juu yake ikiwa inahitajika

• Endelea kutumia mgandamizo

Ikiwa kuna jeraha kubwa la kiungo na damu nyingi sana inayotishia maisha, toniketi inaweza kutumika na mtu mwenye ujuzi au kwa kufuata maelekezo ya huduma za dharura. Usiweke tourniquet bila sababu kwenye jeraha dogo.

Hatua ya sita: Mzuie majeruhi asipate shoku

Majeruhi mwenye kutokwa damu, majeraha makubwa au madhara ya ndani anaweza kupata shoku ya mzunguko wa damu.

Dalili zinaweza kujumuisha:

• Ngozi kuwa baridi

• Jasho

• Udhaifu mkubwa

• Kizunguzungu

• Kuchanganyikiwa

• Kupumua haraka

• Ngozi kuwa ya rangi isiyo ya kawaida

• Kupoteza fahamu

Msaidie kwa:

• Kumtuliza

• Kumweka katika mazingira salama

• Kumfunika kwa nguo au blanketi ili kupunguza kupoteza joto, ikiwa mazingira yanaruhusu

• Kufuatilia fahamu na kupumua

Usimpe chakula au kinywaji ikiwa ana majeraha makubwa, fahamu zilizobadilika au anaweza kuhitaji matibabu ya haraka.

Huduma ya kwanza kwa jeraha la kichwa

Ajali inaweza kusababisha jeraha la kichwa hata kama hakuna damu inayoonekana.

Dalili zinazoweza kuashiria jeraha kubwa ni pamoja na:

• Kupoteza fahamu

• Kutapika mara kwa mara

• Kuchanganyikiwa

• Degedege

• Maumivu makali ya kichwa

• Kuongezeka kwa usingizi

• Tabia kubadilika ghafla

• Kutokwa damu au majimaji kwenye pua au masikio

• Udhaifu wa upande mmoja wa mwili

Mtu mwenye dalili hizi anahitaji huduma ya haraka.

Usimruhusu mtu mwenye jeraha la kichwa kutembea bila sababu ikiwa anaonekana kuchanganyikiwa au dhaifu.

Tahadhari kuhusu shingo na uti wa mgongo

Ajali za magari na pikipiki zinaweza kusababisha jeraha la shingo au uti wa mgongo.

Shuku jeraha la uti wa mgongo ikiwa majeruhi:

• Ana maumivu makali ya shingo au mgongo

• Ana ganzi

• Ana udhaifu wa mikono au miguu

• Hawezi kusogeza kiungo

• Ameanguka au kurushwa kwa nguvu

• Anaonekana kuchanganyikiwa baada ya mgongano mkubwa.

Ikiwa mazingira ni salama:

• Usimhamishe bila sababu

• Mwambie asogeze shingo kidogo iwezekanavyo

• Usijaribu kumrudisha shingo katika mstari kwa nguvu

• Usimkalie au kumuwekea kitu kizito shingoni

Lengo ni kumzuia kufanya harakati zisizo za lazima mpaka msaada wa wataalamu ufike.

Huduma ya kwanza kwa majeruhi mwenye kuvunjika mfupa

Ikiwa unashuku mfupa umevunjika:

• Usijaribu kuurudisha mfupa mahali

• Usivute kiungo

• Usijaribu kunyoosha kiungo kilichopinda kwa nguvu

• Mzuie majeruhi kutumia kiungo

• Tuliza eneo kadiri inavyowezekana

• Funika jeraha la wazi kwa kitambaa safi

Ikiwa mfupa umetoka nje ya ngozi, usijaribu kuurudisha ndani. Dhibiti damu na tafuta huduma ya haraka.

Huduma ya kwanza kwa majeruhi wa pikipiki

Majeruhi wa pikipiki wanaweza kupata majeraha mengi kutokana na kugongwa, kuanguka au kurushwa mbali.

Ikiwa majeruhi amevaa helmeti:

Usiondoe helmeti bila sababu kuiondoa kunaweza kusababisha shingo kusogezwa na kuongeza hatari ya jeraha

Helmeti inaweza kuondolewa katika mazingira maalumu, kwa mfano ikiwa ni lazima kufikia njia ya hewa au kufanya CPR na haiwezekani kufanya hivyo helmeti ikiwa ipo. Ikiwa inawezekana, uondoaji ufanywe na watu wenye ujuzi au kwa msaada wa wahudumu wa dharura.

Ikiwa majeruhi anasema yuko sawa

Baadhi ya majeruhi wanaweza kusema hawajaumia mara baada ya ajali kutokana na msisimko na homoni za mwili zinazoweza kupunguza hisia za maumivu kwa muda.

Baadaye anaweza kuanza kupata:

• Maumivu

• Kizunguzungu

• Ugumu wa kupumua

• Maumivu ya tumbo

• Maumivu ya shingo

• Kuchanganyikiwa

Kwa hiyo, usitegemee maneno ya “niko sawa” pekee kuamua kwamba hakuna jeraha.

Mambo ambayo hupaswi kufanya kwenye eneo la ajali

Usifanye yafuatayo:

• Usikimbilie eneo la ajali bila kuangalia usalama

• Usimvute majeruhi bila sababu

• Usimkalie au kumbana kwa watu wengi

• Usimpe chakula au pombe

• Usimpe dawa ambazo hujui kama anaruhusiwa kutumia

• Usijaribu kurudisha mfupa mahali

• Usitoe kitu kilichochomeka mwilini

• Usimwondoe helmeti bila sababu muhimu

• Usimwache majeruhi mwenye dalili kubwa peke yake

• Usisongamane kwenye eneo la tukio na kuzuia wahudumu wa dharura

Ni wakati gani majeruhi wa ajali anahitaji msaada wa haraka?

Piga simu 112 au tafuta huduma ya dharura haraka ikiwa majeruhi:

• Hajitambui

• Hapumui kawaida

• Anavuja damu nyingi

• Ana jeraha kubwa la kichwa

• Ana degedege

• Ana maumivu makali ya kifua

• Ana kupumua kwa shida

• Ana maumivu makali ya tumbo

• Ana dalili za jeraha la shingo au uti wa mgongo

• Ana mfupa unaotoka nje

• Amenaswa ndani ya gari

• Ameanguka au kurushwa kutoka kwenye chombo cha usafiri

• Anaonekana kuchanganyikiwa au hali yake inazidi kuwa mbaya

Hitimisho

Huduma ya kwanza kwa majeruhi wa ajali za vyombo vya moto huanza kwa kuhakikisha usalama wa eneo na kuzuia kupata majeruhi wengine, kisha kupiga 112 na kutambua matatizo yanayotishia maisha kama kutopumua kawaida au kutokwa damu nyingi.

Usimhamishe majeruhi bila sababu ikiwa mazingira ni salama, kwa sababu anaweza kuwa na jeraha la shingo au uti wa mgongo. Mtulize, dhibiti damu, fuatilia fahamu na kupumua, na waachie wataalamu kazi za kumtoa kwenye gari, kumhamisha na kutibu majeraha makubwa.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara kuhusu huduma ya kwanza kwa majeruhi wa ajali za vyombo vya moto