Influenza ni ugonjwa wa kuambukiza wa mfumo wa hewa unaosababishwa na virusi vya influenza. Ugonjwa huu hujitokeza kwa milipuko ya msimu kila mwaka na wakati mwingine husababisha milipuko mikubwa ya kitaifa au kimataifa. Ingawa mara nyingi huonekana kama “mafua ya kawaida,” influenza huwa tofauti kwa sababu yanaweza kusababisha homa kali, madhara makubwa kwenye mapafu, kulazwa hospitalini na hata kifo, hasa kwa watu walio katika makundi hatarishi.

Makala hii imeandaliwa kwa kiwango cha kitaalamu kinachoweza kueleweka na wagonjwa pamoja na wahudumu wa afya ngazi ya kati.

Ufafanuzi na aina za virusi

Influenza husababishwa na virusi vya familia ya Orthomyxoviridae. Aina kuu zinazoathiri binadamu ni:

• Influenza A – husababisha milipuko mikubwa zaidi; hubadilika kijenetiki kwa urahisi (antigenic drift na shift).

• Influenza B – husababisha milipuko ya msimu; mara nyingi huathiri watoto na vijana.

• Influenza C – kwa kawaida husababisha ugonjwa mpole.

Influenza A ndiyo inayohusika zaidi na milipuko mikubwa ya kitaifa na kimataifa.

Jinsi maambukizi yanavyotokea

Virusi vya influenza huenea kwa:

1. Matone ya njia ya hewa wakati mtu anapokohoa, kupiga chafya au kuzungumza.

2. Kushika Mikono na nyuso za vitu zilizo na virusi, kisha kugusa mdomo, pua au macho.

3. Maeneo yenye msongamano kama shule, masoko, vyombo vya usafiri.

Mtu aliyeambukizwa anaweza kuambukiza wengine siku 1 kabla ya dalili kuanza hadi siku 5–7 baada ya kuugua.

Dalili za Influenza

Dalili huanza ghafla na mara nyingi ni kali kuliko mafua ya kawaida:

• Homa kali (≥38°C)

• Maumivu ya kichwa

• Maumivu ya misuli na viungo

• Uchovu mkubwa

• Kikohozi kikavu

• Maumivu ya koo

• Mafua

Kwa watoto, huweza kuambatana na:

• Kutapika

• Kuharisha

• Degedege (mara chache)

Makundi hatarishi

Watu walio katika hatari kubwa ya kupata madhara makubwa ni:

• Watoto chini ya miaka 5 (hasa <2)

• Wazee ≥ miaka 65

• Wanawake wajawazito

• Wenye magonjwa sugu (pumu, kisukari, shinikizo la damu, magonjwa ya moyo)

• Wenye kinga dhaifu (VVU, saratani, wanaotumia dawa za kupunguza kinga)

Madhara yanayoweza kutokea

Influenza inaweza kusababisha:

• Nimonia (pneumonia)

• Kushindwa kupumua

• Kuzidisha pumu au magonjwa ya moyo

• Maambukizi ya sekondari ya bakteria

• Sumu ya virusi kuingia kwenye damu

Dalili za hatari zinazohitaji hospitali haraka:

• Kupumua kwa shida

• Maumivu ya kifua

• Kuchanganyikiwa

• Kushuka kwa fahamu

• Homa isiyoshuka

Utambuzi

Kwa wagonjwa wengi, utambuzi wa influenza hufanywa kitabibu (kupitia uchunguzi wa mwili na dalili) kwa kuzingatia:

• Dalili za ghafla: homa, maumivu ya mwili, kikohozi kikavu, maumivu ya kichwa

• Historia ya msimu: kuongezeka kwa visa wakati wa msimu wa baridi au mlipuko

• Uwepo wa wagonjwa wengine katika jamii wenye dalili zinazofanana

Kwa hali zisizo kali, mara nyingi vipimo vya maabara havihitajiki. Hata hivyo, kwa wagonjwa waliolazwa, wenye hatari kubwa, au pale panapohitajika uthibitisho wa kitaalamu, vipimo vifuatavyo hutumika:

Vipimo vya utambuzi wa Influenza

Mambo muhimu ya kuzingatia

• PCR ndiyo kipimo cha kiwango cha juu (kipimo tambuzi) kwa uthibitisho wa maabara.

• RIDT hasi haiondoi uwezekano wa influenza kama dalili zinaendana na ugonjwa.

• Vipimo vinapaswa kuongozwa na hali ya mgonjwa, makundi hatarishi, na sera za afya za eneo husika.

Utambuzi sahihi husaidia kuamua iwapo dawa za antiviral zinahitajika na pia huzuia matumizi yasiyo sahihi ya antibiotiki.

Matibabu

Matibabu ya influenza hutegemea ukali wa ugonjwa na hali ya mgonjwa. Wagonjwa wengi hupata nafuu kwa matibabu ya kusaidia, lakini makundi hatarishi yanapaswa kutathminiwa mapema kwa uwezekano wa kuhitaji dawa za antiviral. Utambuzi wa mapema na ufuatiliaji wa karibu hupunguza madhara na kuokoa maisha. Matibabu hayo huhusisha;

i. Tiba saidizi

Kwa wagonjwa wengi wenye influenza isiyo kali, matibabu hulenga kupunguza dalili na kusaidia mwili kupambana na virusi.

• Kupumzika vya kutoshaMwili hutumia nguvu nyingi kupambana na maambukizi. Kupumzika hupunguza mzigo kwa moyo na mapafu na kusaidia kinga kufanya kazi kwa ufanisi zaidi. Kutozingatia mapumziko kunaweza kuongeza uchovu na kuchelewesha kupona.

• Kunywa maji mengiHoma na jasho vinaweza kusababisha upungufu wa maji mwilini. Maji, supu, juisi zisizo na sukari nyingi na vinywaji vya uvuguvugu husaidia kudumisha mzunguko mzuri wa damu na kuzuia kukauka kwa koo.

• Dawa za kupunguza homa na maumivu (mfano paracetamol)Husaidia kupunguza homa, maumivu ya kichwa na misuli.

  • Tumia dozi sahihi kulingana na umri na uzito.

  • Epuka kuzidisha dozi.

  • Aspirini haipendekezwi kwa watoto kutokana na hatari ya Reye’s syndrome.

• Ufuatiliaji wa daliliMgonjwa anapaswa kufuatilia ishara za hatari kama kupumua kwa shida, maumivu ya kifua, au homa isiyopungua.

ii. Tiba ya dawa (mfano Oseltamivir)

Dawa za antiviral huzuia virusi kuongezeka mwilini na hupunguza ukali wa ugonjwa.

• Hutolewa hasa kwa:

  • Makundi hatarishi (wazee, wajawazito, wagonjwa wa kisukari, pumu, moyo, au kinga dhaifu)

  • Wagonjwa waliolazwa hospitalini

  • Wenye dalili kali au zinazoongezeka

• Wakati sahihi wa kuanza dawa

  • Ndani ya saa 48 tangu dalili kuanza ndiyo kipindi chenye ufanisi mkubwa.

  • Kwa wagonjwa mahututi, zinaweza kuanzishwa hata baadaye kwa maamuzi ya daktari.

• Faida za antiviral

  • Hupunguza muda wa dalili

  • Hupunguza hatari ya madhara kama nimonia

  • Hupunguza uwezekano wa kulazwa kwa muda mrefu

iii. Matumizi ya antibayotiki

• Hazitumiki kama matibabu ya influenza ya kawaidaKwa sababu influenza husababishwa na virusi, si bakteria.

• Hutolewa tu ikiwa kuna maambukizi ya bakteria ya ziada, kama:

  • Nimonia ya bakteria

  • Maambukizi ya sinus au masikio

  • Dalili zinazorudi baada ya kuanza kuimarika

• Tahadhari

  • Matumizi holela ya antibiotiki huongeza usugu wa dawa.

  • Daktari ndiye anapaswa kuamua hitaji lake baada ya uchunguzi.

Kinga ya mafua makali ya Influenza

Kinga ndiyo njia bora ya kupunguza maambukizi, madhara na vifo.

Chanjo ya Influenza

Chanjo ya influenza hutolewa kila mwaka kwa sababu virusi hubadilika mara kwa mara.

Faida za chanjo:

• Hupunguza hatari ya kuambukizwa

• Hupunguza ukali wa ugonjwa

• Hupunguza kulazwa hospitalini

• Hulinda makundi hatarishi

Makundi yanayopaswa kupewa kipaumbele:

• Wazee

• Wajawazito

• Watoto wadogo

• Wenye magonjwa sugu

• Wahudumu wa afya

Chanjo haiwezi kusababisha influenza kwa sababu hutengenezwa kwa virusi vilivyodhoofishwa au sehemu za virusi.

Kinga Binafsi

• Kunawa mikono mara kwa mara kwa maji na sabuni

• Kutumia vitakasa mikono vyenye alkoholi

• Kufunika mdomo na pua wakati wa kukohoa

• Kuvaa barakoa wakati wa milipuko

• Kuepuka mikusanyiko wakati wa dalili

Kinga ya mazingira

• Uingizaji hewa mzuri ndani ya vyumba

• Kusafisha nyuso mara kwa mara

• Kuepuka msongamano

Kinga kwa wahudumu wa Afya

• Chanjo ya kila mwaka

• Vifaa vya kujikinga (PPE)

• Utambuzi wa mapema wa wagonjwa

• Kutenga wagonjwa wenye dalili

Tofauti kati ya Influenza na mafua ya kawaida

Elimu kwa Jamii

Jamii inapaswa kufahamu kuwa influenza si mafua ya kawaida tu. Inaweza kusababisha madhara makubwa, lakini inaweza kuzuilika kwa:

• Chanjo ya kila mwaka

• Usafi binafsi

• Kuwahi hospitalini mapema

• Kutojichanganya na watu wengi ukiwa mgonjwa

Hitimisho

Influenza ni ugonjwa wa virusi unaoenea kwa haraka na unaweza kusababisha madhara makubwa, hasa kwa makundi hatarishi. Hata hivyo, kwa chanjo ya kila mwaka, hatua madhubuti za usafi na utambuzi wa mapema, madhara yake yanaweza kupunguzwa kwa kiwango kikubwa.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake kuhsuu homa kali ya mafua ya Influenza