Kuvunjika kwa uume (penile fracture) ni kupasuka kwa utando mgumu unaozunguka mirija ya kusimamisha uume, wakati uume umesimama – mara nyingi wakati wa kujamiiana kwa nguvu. Huleta mlio wa kupasuka, maumivu ya ghafla, uume kulala haraka na kuvimba kama biringanya. Ni dharura ya upasuaji – kuwahi huzuia upungufu wa nguvu za kiume.

Uume hauna mfupa, lakini una mirija miwili ya tishu ya kusimamisha (corpora cavernosa) iliyozungukwa na utando mgumu unaoitwa tunica albuginea. Uume ukisimama, utando huu hunyooka na kuwa mwembamba sana. Ukipigwa au kupindishwa kwa nguvu ukiwa umesimama, utando huu unaweza kupasuka – hiyo ndiyo kuvunjika kwa uume.

Wakati mwingine mrija wa mkojo (urethra) nao huumia. Kuvunjika kwa uume ni dharura ya urolojia inayohitaji upasuaji haraka.

Takwimu za ugonjwa

Ni hali isiyo ya kawaida, lakini huenda inaripotiwa chini kwa sababu ya aibu. Huwapata zaidi wanaume wenye umri wa miaka 30–50.

Katika nchi za Magharibi, chanzo kikuu ni kujamiiana; katika baadhi ya nchi za Mashariki ya Kati, ni kupindisha uume kwa makusudi ili kulaza (taqaandan).

Visababishi na vihatarishi

• Kujamiiana kwa nguvu – uume kuteleza nje na kugonga mfupa wa nyonga wa mwenzi au msamba; hatari zaidi mwanamke akiwa juu au ngono kutoka nyuma.

• Kupindisha uume kwa nguvu ili kuulaza.

• Kupiga punyeto kwa nguvu.

• Kuanguka au kujiviringisha kitandani uume ukiwa umesimama.

• Majeraha ya moja kwa moja.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Uume uliosimama umejaa damu chini ya shinikizo kubwa. Nguvu ya ghafla ya kupinda huongeza shinikizo zaidi, na utando mwembamba hupasuka kwa mpasuko wa mlalo. Damu hutoka kwa wingi na kujaa chini ya ngozi, uume huvimba na kubadilika rangi, na hulala mara moja kwa sababu damu imetoka kwenye mirija ya kusimamisha. Mpasuko ukifika kwenye mrija wa mkojo, damu huonekana kwenye tundu la mkojo.

Dalili na viashiria

• Mlio wa kupasuka ("pop" au "crack") wakati wa tukio.

• Maumivu ya ghafla.

• Uume kulala mara moja.

• Uvimbe na rangi ya zambarau – uume kuonekana kama biringanya.

• Uume kupinda upande ambao haukuumia.

• Damu kwenye tundu la mkojo au kushindwa kukojoa – mrija wa mkojo umeumia.

Vipimo

• Historia na uchunguzi – mara nyingi hutosha kuthibitisha.

• Ultrasound au MRI ya uume – kuonyesha mahali pa mpasuko pale kuna shaka.

• Kipimo cha mrija wa mkojo (urethrogram) au cystoscopy – kama kuna damu kwenye tundu la mkojo au shida ya kukojoa.

Vipimo havipaswi kuchelewesha upasuaji pale dalili ziko wazi.

Matibabu

• Upasuaji wa haraka (ikiwezekana ndani ya saa 24) – kufungua, kuondoa damu iliyoganda na kushona utando uliopasuka; kushona mrija wa mkojo kama umeumia.

• Mpira wa mkojo kwa muda baada ya upasuaji kama mrija wa mkojo uliumia.

• Dawa za maumivu na antibiotiki kama inavyohitajika.

• Kutojamiiana kwa wiki 4–6 baada ya upasuaji.

• Kabla ya kufika hospitali: barafu iliyofungwa kwenye kitambaa juu ya uume na kwenda moja kwa moja hospitali.

Matibabu bila upasuaji yana matokeo mabaya zaidi – uume kupinda na upungufu wa nguvu za kiume.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Uume kupinda kwa makovu.

• Upungufu wa nguvu za kiume.

• Maumivu wakati wa uume kusimama au kujamiiana.

• Kubana kwa mrija wa mkojo baada ya jeraha.

• Vivimbe au makovu yanayoweza kuhisiwa.

Kinga

• Kuwa makini wakati wa kujamiiana, hasa katika mikao ambapo uume unaweza kuteleza na kugonga mfupa.

• Kutumia vilainishi vya kutosha.

• Kuepuka kupindisha uume uliosimama.

• Kuepuka kujamiiana ukiwa umelewa sana.

Lini umwone daktari

• Mara moja (dharura): mlio wa kupasuka pamoja na maumivu, uume kulala ghafla na kuvimba, damu kwenye tundu la mkojo au kushindwa kukojoa – nenda hospitali bila kuchelewa, hata kama ni usiku.

• Baada ya kupona: uume kupinda, maumivu au upungufu wa nguvu za kiume.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara