Maumivu sugu ya kibofu cha mkojo (interstitial cystitis au bladder pain syndrome) ni hali ya muda mrefu ya maumivu au shinikizo kwenye kibofu na nyonga, pamoja na kukojoa mara kwa mara na hamu kubwa ya kukojoa – bila maambukizi. Huwapata zaidi wanawake. Haina tiba moja; hudhibitiwa kwa mtindo wa maisha, mazoezi ya kibofu, dawa na tiba za kibofu.

Maumivu sugu ya kibofu cha mkojo, pia huitwa interstitial cystitis (IC) au bladder pain syndrome (BPS), ni hali ya maumivu, shinikizo au usumbufu unaohusishwa na kibofu kwa zaidi ya wiki 6, pamoja na dalili za mkojo kama kukojoa mara kwa mara na hamu kubwa ya kukojoa, bila maambukizi au chanzo kingine kinachoonekana.

Watu wengi wenye hali hii hutibiwa UTI tena na tena bila nafuu, kwa sababu dalili zinafanana, lakini kipimo cha mkojo hakionyeshi bakteria.

Hali hii haiambukizi na haigeuki saratani. Huweza kuja na kuondoka kwa vipindi (flares).

Takwimu za ugonjwa

Inakadiriwa kuwapata wanawake 3–6 kati ya 100 kwa viwango tofauti vya ukali, na wanaume wachache zaidi (kwa wanaume mara nyingi hudhaniwa kuwa tatizo la tezi dume). Huanza mara nyingi kati ya miaka 30 na 50.

Mara nyingi huambatana na hali nyingine za maumivu sugu kama utumbo nyeti (IBS), fibromyalgia, kipandauso, wasiwasi na sonona.

Visababishi na vihatarishi

Chanzo halisi hakijulikani. Nadharia kuu ni:

• Utando wa ndani wa kibofu kuharibika – kemikali za mkojo hupenya na kuwasha neva.

• Neva za kibofu kuwa nyeti kupita kiasi.

• Uvimbe wa kinga ndani ya kibofu (mast cells).

• Misuli ya nyonga kukaza kupita kiasi.

• Historia ya UTI nyingi au upasuaji wa nyonga.

Vitu vinavyoweza kuchochea dalili

• Vyakula na vinywaji vyenye tindikali, kahawa, chai kali, soda, pombe, pilipili, nyanya, machungwa, vitamu bandia.

• Msongo wa mawazo.

• Kujamiiana.

• Kukaa muda mrefu.

• Hedhi.

• Nguo zinazobana.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Inaaminika utando wa kinga wa ndani ya kibofu (GAG layer) unapodhoofika, vitu vinavyowasha kwenye mkojo hupenya ukuta wa kibofu, huamsha chembe za kinga na neva za maumivu. Baada ya muda, uti wa mgongo na ubongo huwa nyeti zaidi kwa ishara za kibofu, hivyo hata kibofu kikijaa kidogo huleta maumivu na hamu ya kukojoa.

Kwa baadhi ya wagonjwa, ndani ya kibofu kuna vidonda maalum (Hunner lesions) vinavyoonekana kwa kamera – hawa hujibu vizuri kwa matibabu ya moja kwa moja ya vidonda hivyo.

Dalili na viashiria

• Maumivu au shinikizo chini ya tumbo (juu ya mfupa wa kinena), yanayozidi kibofu kikijaa na kupungua baada ya kukojoa.

• Maumivu kwenye msamba, uke, uume, korodani au mgongo wa chini.

• Kukojoa mara kwa mara – hata mara 10–40 kwa siku, mkojo kidogo kidogo.

• Hamu kubwa ya kukojoa isiyoisha.

• Kuamka usiku kukojoa.

• Maumivu wakati au baada ya kujamiiana.

• Dalili kuzidi wakati wa hedhi au baada ya vyakula fulani.

Vipimo

Hakuna kipimo kimoja kinachothibitisha. Utambuzi hufanywa kwa kuondoa magonjwa mengine:

• Kipimo cha mkojo na kuotesha bakteria – kuhakikisha hakuna UTI.

• Shajara ya kukojoa – idadi na kiasi cha mkojo kwa siku 2–3.

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa na uchunguzi wa nyonga.

• Kuchunguza seli za saratani kwenye mkojo – hasa kwa wavutaji sigara au wenye damu kwenye mkojo.

• Kichocho – kipimo cha mkojo kwa wanaoishi maeneo yenye kichocho.

• Ultrasound – mawe, uvimbe, mkojo unaobaki.

• Cystoscopy (kamera ndani ya kibofu) – kutafuta vidonda vya Hunner, mawe au uvimbe.

• Vipimo vya utendaji wa kibofu (urodynamics) kwa baadhi.

Matibabu

Matibabu huanza kwa hatua rahisi na kuendelea hatua kwa hatua; mara nyingi mchanganyiko wa njia kadhaa husaidia zaidi:

Hatua za mwanzo

• Elimu na kujua vichochezi vyako; lishe ya kuepuka vichochezi (shajara ya chakula).

• Kunywa maji ya kiasi – si kidogo sana wala kupita kiasi.

• Mafunzo ya kibofu – kuongeza muda kati ya kukojoa taratibu.

• Kudhibiti msongo; joto au baridi juu ya tumbo la chini.

• Fiziotherapia ya misuli ya nyonga – kulegeza misuli iliyokaza (si mazoezi ya kuikaza).

Dawa

• Amitriptyline ya dozi ndogo usiku – hupunguza maumivu na hamu ya kukojoa.

• Antihistamines (mf. hydroxyzine, cetirizine).

• Pentosan polysulfate – kurekebisha utando wa kibofu, pale inapopatikana.

• Dawa za maumivu za kawaida.

Tiba za kibofu na nyingine

• Dawa za kuweka ndani ya kibofu (mf. heparin, lidocaine, DMSO) kupitia mrija.

• Kutibu vidonda vya Hunner kwa laser au sindano ya steroidi kupitia kamera.

• Kuchochea neva (sacral neuromodulation) na sindano za botox kwenye kibofu – vituo maalum.

• Upasuaji mkubwa – mara chache sana, kwa wagonjwa wasiopona kwa njia zote.

Antibiotiki hazisaidii isipokuwa kuna UTI iliyothibitishwa.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maumivu sugu yanayoathiri usingizi, kazi na mahusiano.

• Sonona na wasiwasi.

• Matatizo ya ngono.

• Kibofu kusinyaa na kupungua ujazo (nadra, kwa wenye vidonda).

• Matumizi mengi ya antibiotiki bila sababu.

Kinga

• Hakuna njia ya uhakika ya kuzuia.

• Kutambua na kuepuka vichochezi hupunguza vipindi vya dalili.

• Kuacha sigara.

• Kupata uchunguzi kamili kabla ya kutumia antibiotiki mara kwa mara kwa "UTI" isiyothibitishwa.

Lini umwone daktari

• Dalili za UTI zinazorudi lakini vipimo vya mkojo havionyeshi bakteria.

• Maumivu ya kibofu au nyonga kwa zaidi ya wiki 6.

• Kukojoa mara kwa mara kunakoathiri maisha.

• Mara moja: damu kwenye mkojo, homa na maumivu ya kiuno, au kushindwa kukojoa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara