Mimba zabibu (molar pregnancy) ni mimba isiyo ya kawaida ambapo tishu za kondo la nyuma hukua kama vifuko vidogo vya maji vinavyofanana na zabibu badala ya mtoto. Huleta damu ukeni, tumbo kuwa kubwa kuliko umri wa mimba na kutapika sana. Hutibiwa kwa kusafisha mfuko wa uzazi na kufuatilia homoni ya hCG kwa miezi kadhaa.

Mimba zabibu, kitaalamu hydatidiform mole au molar pregnancy, ni hali ambapo wakati wa urutubishaji kunatokea kosa la vinasaba, na tishu zinazotakiwa kuwa kondo la nyuma (trophoblast) hukua kupita kiasi na kugeuka kuwa vifuko vingi vidogo vilivyojaa maji, vinavyofanana na kishada cha zabibu. Ni sehemu ya kundi la magonjwa ya trophoblast ya ujauzito (gestational trophoblastic disease).

• Mimba zabibu kamili (complete mole): hakuna mtoto kabisa; tishu zote ni zabibu. Hutokea yai lisilo na vinasaba vya mama linaporutubishwa.

• Mimba zabibu ya sehemu (partial mole): kuna tishu za mtoto zisizo za kawaida pamoja na zabibu; mtoto hawezi kuishi. Hutokea yai linaporutubishwa na mbegu mbili.

Mimba zabibu kwa kawaida si saratani, lakini kwa baadhi ya wanawake tishu hubaki na kuendelea kukua au kusambaa – hali ambayo inatibika vizuri sana ikigunduliwa kwa ufuatiliaji.

Takwimu za ugonjwa

Mimba zabibu hutokea takribani katika mimba 1 kati ya 1,000, na kiwango huwa juu zaidi katika baadhi ya nchi za Asia na Afrika. Kwa wanawake waliowahi kupata mimba zabibu, hatari ya kuipata tena ni takribani 1 kati ya 100.

Takribani wanawake 15–20 kati ya 100 wenye mimba zabibu kamili, na chini ya 5 kati ya 100 wenye mimba zabibu ya sehemu, hupata tishu zinazoendelea kukua baada ya kusafishwa (gestational trophoblastic neoplasia) na kuhitaji tiba ya dawa.

Visababishi na vihatarishi

Chanzo ni kosa la vinasaba wakati wa urutubishaji, si jambo alilofanya mama.

Vihatarishi

• Umri chini ya miaka 20 au zaidi ya miaka 35, hasa zaidi ya 40.

• Kuwahi kupata mimba zabibu.

• Kuwahi kuharibika mimba.

• Lishe yenye upungufu wa vitamini A (carotene) – kulingana na baadhi ya tafiti.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Tishu za trophoblast hutengeneza homoni ya ujauzito (hCG). Katika mimba zabibu, tishu hizi hukua kwa kasi sana, hivyo hCG hupanda juu sana. Kiwango hiki kikubwa ndicho huleta kutapika kwingi, na wakati mwingine tezi ya shingo kuzidisha homoni na ovari kuvimba kwa vifuko vya maji (theca lutein cysts).

Vifuko vya zabibu hujaza mfuko wa uzazi, ambao huwa mkubwa kuliko umri wa mimba, na mishipa ya damu dhaifu hupasuka na kuleta damu ukeni. Baada ya kusafishwa, seli chache zinaweza kubaki, kupenya ukuta wa mfuko wa uzazi au kusambaa kwenye mapafu – ndiyo sababu hCG hufuatiliwa.

Dalili na viashiria

• Kutokwa damu ukeni katika miezi ya mwanzo ya ujauzito (wiki 6–16), wakati mwingine damu nyeusi au kama maji ya prune.

• Kutoa vifuko vidogo kama zabibu ukeni.

• Tumbo kuwa kubwa kuliko umri wa mimba.

• Kichefuchefu na kutapika kukali (hyperemesis).

• Kukosa kuhisi mtoto au kutokusikika mapigo ya moyo ya mtoto.

• Shinikizo la juu la damu na protini kwenye mkojo kabla ya wiki 20 (kifafa cha mimba mapema).

• Dalili za tezi ya shingo kuzidi: mapigo ya moyo kwenda haraka, kutetemeka, jasho.

• Upungufu wa damu na maumivu ya nyonga.

Siku hizi wanawake wengi hugundulika mapema kwa ultrasound kabla dalili kali hazijatokea.

Vipimo

• Ultrasound – mfuko wa uzazi uliojaa picha kama ya "theluji" au "asali ya nyuki" (snowstorm), bila mtoto au na mtoto asiye wa kawaida.

• Kiwango cha hCG kwenye damu – huwa juu sana.

• Kipimo cha tishu kwa hadubini (histolojia) baada ya kusafisha – huthibitisha aina ya mimba zabibu.

• Kipimo kamili cha damu, kundi la damu, figo, ini na tezi ya shingo.

• X-ray ya kifua – kuangalia kama tishu zimesambaa kwenye mapafu.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026:

• Kuokoa maisha kwanza kwa wenye damu nyingi – maji ya mshipani na kuongezewa damu.

• Kusafisha mfuko wa uzazi kwa njia ya kuvuta (suction curettage) – njia kuu ya matibabu, ikifanywa hospitali yenye damu ya kutosha. Tishu zote hupelekwa kwa uchunguzi wa histolojia.

• Ufuatiliaji wa hCG: kila wiki mpaka iwe ya kawaida kwa wiki 3 mfululizo, kisha kila mwezi kwa miezi 12 (muda unaweza kupunguzwa kwa mimba zabibu ya sehemu kwa ushauri wa mtaalamu).

• Uzazi wa mpango wa uhakika wakati wote wa ufuatiliaji – mimba mpya hupandisha hCG na kuchanganya majibu. Vidonge vya homoni na sindano vinafaa; kitanzi huwekwa baada ya hCG kuwa ya kawaida.

• Kuondoa mfuko wa uzazi (hysterectomy) kwa baadhi ya wanawake wakubwa waliomaliza kuzaa.

• Tiba ya dawa (kemotherapia), mara nyingi methotrexate, kama hCG inabaki juu au inapanda – katika vituo maalum. Karibu wote hupona.

• Mama mwenye Rh hasi hupewa anti-D.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kutokwa damu nyingi na upungufu wa damu.

• Tishu kuendelea kukua (gestational trophoblastic neoplasia) au, kwa nadra, saratani ya choriocarcinoma inayosambaa kwenye mapafu, ini na ubongo.

• Kifafa cha mimba mapema.

• Tezi ya shingo kuzidisha homoni.

• Maambukizi baada ya kusafishwa.

• Mfuko wa uzazi kutoboka wakati wa kusafisha (nadra).

Kinga

Mimba zabibu haiwezi kuzuilika, lakini madhara yake yanazuilika kwa:

• Kuhudhuria kliniki ya wajawazito mapema na kufanya ultrasound ya mwanzo.

• Kufuata ratiba yote ya vipimo vya hCG baada ya matibabu, hata kama unajisikia mzima.

• Kutumia uzazi wa mpango wakati wa ufuatiliaji.

• Mimba inayofuata: ultrasound mapema (wiki 6–8), na baada ya kujifungua kipimo cha hCG wiki 6 kuhakikisha hakuna tishu zilizobaki.

Lini umwone daktari

• Damu ukeni wakati wa mimba changa, au tumbo kubwa kuliko umri wa mimba.

• Kutapika kusikokoma katika mimba changa.

• Baada ya matibabu: damu ukeni isiyoisha, kukohoa damu, maumivu ya kichwa au tumbo – hasa kama hCG haijawa ya kawaida.

• Umekosa kipimo cha hCG cha ratiba yako.

• Mara moja (dharura): damu nyingi ukeni, kizunguzungu au kuzimia, maumivu makali ya tumbo, kupumua kwa shida au shinikizo la damu juu sana.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara