Vipele vya jasho (miliaria, au "prickly heat") hutokea pale mirija ya jasho inapoziba na jasho kushindwa kutoka kwenye uso wa ngozi, hivyo hujikusanya chini ya ngozi na kuleta vipele.

• Miliaria crystallina – vipele vidogo vya maji safi kama matone ya jasho, havina mwasho; mirija imeziba juu kabisa.

• Miliaria rubra (prickly heat) – vipele vidogo vyekundu vinavyowasha na kuchoma; aina inayotokea zaidi.

• Miliaria profunda – vipele vikubwa vya rangi ya ngozi, ndani zaidi; baada ya mashambulizi mengi, katika joto kali sana.

Haviambukizi.

Takwimu za ugonjwa

Vipele vya jasho ni vya kawaida sana katika nchi za joto na unyevu kama Tanzania, hasa pwani na wakati wa joto. Huwapata watoto wachanga zaidi (mirija yao haijakomaa), lakini pia watu wazima wanaofanya kazi juani, wanajeshi, wagonjwa wa kitandani na wenye homa.

Visababishi na vihatarishi

• Joto na unyevu mwingi.

• Kutokwa jasho jingi – mazoezi, kazi nzito, homa.

• Nguo zinazobana au zisizopitisha hewa – nailoni, polyester.

• Kufunika ngozi – mabandeji, mablanketi mazito, kulala chali muda mrefu.

• Mafuta mazito ya ngozi yanayoziba mirija.

• Watoto wachanga – kuvalishwa nguo nyingi.

• Wagonjwa waliolazwa muda mrefu.

• Baadhi ya dawa zinazoongeza jasho.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Jasho jingi kwa muda mrefu hulainisha tabaka la juu la ngozi na bakteria wa ngozi hutengeneza tabaka linaloziba mirija. Jasho huvuja nje ya mirija na kuingia kwenye tishu za ngozi, ambapo huleta uvimbe mdogo – vipele, wekundu na mwasho. Kadri mirija inavyoziba ndani zaidi, ndivyo vipele vinavyokuwa vikubwa na vya ndani zaidi.

Dalili na viashiria

• Vipele vidogo vingi vyekundu au vya maji.

• Mwasho au kuchoma kama sindano, hasa ukitoka jasho.

• Mahali: shingo, kifua, mgongo wa juu, makwapa, kinena, chini ya matiti, mikunjo ya viwiko.

• Ngozi kuwa ya moto.

• Kwa miliaria profunda: kushindwa kutoa jasho sehemu kubwa ya mwili – hatari ya joto kupanda mwilini.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi na historia ya joto au jasho – unatosha.

• Kuondoa hali zinazofanana: folikulaitisi, fangasi wa ngozi, upele (scabies), mzio wa dawa, tetekuwanga.

Matibabu

• Kupoza mwili – kaa mahali penye hewa safi, feni au kiyoyozi.

• Nguo nyepesi za pamba, zisizobana.

• Kuoga kwa maji ya uvuguvugu au baridi na kukausha kwa upole.

• Losheni ya calamine – kupunguza mwasho.

• Krimu ya steroidi hafifu kwa muda mfupi – kwa mwasho mkali, kwa ushauri.

• Epuka mafuta mazito na poda nzito zinazoziba mirija.

• Antihistamines – kwa mwasho.

• Kutibu homa na kupunguza jasho.

Vipele vingi hupotea ndani ya siku chache baada ya kupoza ngozi.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi ya bakteria (vipele vyenye usaha).

• Kushindwa kutoa jasho kwa miliaria profunda – hatari ya kiharusi cha joto (heat stroke).

• Usumbufu na kukosa usingizi.

Kinga

• Kaa mahali penye hewa baridi wakati wa joto kali.

• Vaa nguo nyepesi za pamba.

• Oga baada ya kutoka jasho.

• Usimvalishe mtoto nguo nyingi.

• Badilisha mkao wa wagonjwa wa kitandani mara kwa mara.

• Kunywa maji ya kutosha.

Lini umwone daktari

• Vipele havipotei baada ya siku 3–4 za kupoza ngozi.

• Vipele vinauma, vina usaha au vimevimba.

• Homa.

• Mara moja: kizunguzungu, kuchanganyikiwa, joto la mwili kupanda sana au kushindwa kutoa jasho wakati wa joto kali – kiharusi cha joto.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara