Baada ya kuzaliwa, mtoto hutegemea lishe ya maziwa pekee hasa maziwa ya mama kwa ukuaji na kinga. Hata hivyo, kadiri mtoto anavyokua, mahitaji ya virutubisho huongezeka. Lishe ya nyongeza ni hatua muhimu inayohusisha kuanza kumpa mtoto vyakula vingine pamoja na kuendelea kunyonyesha. Hatua hii hufanyika kuanzia umri wa miezi 6 – 24.

Maana ya lishe ya nyongeza

Lishe ya nyongeza ni chakula chochote isipokuwa maziwa ya mama kinachotolewa kuanzia miezi 6 ili kukidhi mahitaji ya virutubisho ambavyo maziwa ya mama hayatoshi pekee. Hii inajumuisha:

• Uji mzito

• Matunda laini

• Mboga

• Protini (mayai, samaki, nyama laini)

• Vyakula vya familia vilivyoboreshwa

Kwa nini kuanzisha lishe ya nyongeza?

Kuanzia miezi 6, mtoto huhitaji:

• Nishati zaidi kwa ukuaji wa mwili na ubongo

• Chuma  na Zinki kwa ajili ya damu na kinga

• Protini kwa ukuaji wa misuli

• Vitamini kwa ukuaji na kinga

Maziwa pekee hayakidhi mahitaji haya, hivyo lishe ya nyongeza ni muhimu.

Ni lini mtoto aanze kupewa lishe ya nyongeza?

Kwa kawaida:

• Umri sahihi ni miezi 6

• Lishe ikianzishwa mapema sana ( chini ya miezi 6) huongeza hatari ya:

  • Kuharisha

  • Utapiamlo

  • Mzio wa chakula

• Lishe ikicheleweshwa zaidi ya miezi 8 huongeza hatari ya:

  • Udumavu

  • Upungufu wa damu (kutokana na upungufu wa madini chuma)

  • Kutozoea vyakula tofauti

Dalili za mtoto aliyekomaa kuanza kula

Mtoto yuko tayari kama:

• Anaweza kukaa na msaada mdogo

• Anakweza kushika kitu na kukileta mdomoni

• Anaonyesha hamu ya chakula (anatamani chakula unapokula)

• Anaweza kufungua mdomo akiletwa kijiko

Aina ya vyakula vya kuanza navyo

i. Uji mzito wenye virutubisho

• Uji wa unga wa mahindi/mtama/ulezi + maziwa ya mama + protini (njegere, karanga, simsim, unga wa soya).

• Usiwe mwepesi sana—utuleme au uzito wa mtindi.

ii. Vyakula vya protini

• Mayai yaliyochemshwa

• Nyama laini iliyo na maji

• Samaki

• Maharagwe yaliyopondwa

iii. Mboga na matunda

• Tikitimaji, parachichi, ndizi, malenge, viazi vitamu, karoti

iv. Vyakula vya familia vilivyoboreshwa

• Ugali + mboga

• Wali + maharagwe

• Ndizi za kupika + nyama

Kanuni muhimu za lishe ya nyongeza ( Kanuni za Shirika la Afya duniani)

1. Endelea kunyonyesha mpaka miaka 2 au zaidi

Maziwa ya mama yaendelee kama chanzo kikuu cha nishati.

2. Anza kwa kiasi kidogo na uongeze taratibu

• Miezi 6–8: mara 2–3 kwa siku

• Miezi 9–11: mara 3–4 kwa siku + vitafunwa

• Miezi 12–24: mara 3–4 kwa siku + vitafunwa 1–2

3. Chakula kiwe:

• Salama

• Chenye virutubisho

• Rahisi kumeza

• Bila chumvi nyingi

• Bila sukari nyingi

4. Toa chakula kilichochanganywa virutubisho

Epuka chakula chepesi kama uji mwepesi bila protini.

5. Mlishe mtoto kwa uangalifu

• Mlishe kwa upole

• Mchangamshie

• Usimlazimishe

• Mruhusu ajaribu mwenyewe

6. Usafi ni muhimu

• Osha mikono

• Saga chakula kwa vyombo safi

• Epuka kuhifadhi chakula muda mrefu bila ubaridi

Hatari zinazoweza kutokea kama lishe haitolewi vizuri

• Utapiamlo na udumavu

• Upungufu wa damu

• Kurefushewa chakula (feeding aversion)

• Kuharisha au maambukizi ya tumbo

• Kushindwa kupata virutubisho muhimu

Makosa ya kuepuka

• Uji mwepesi sana

• Chumvi nyingi

• Sukari nyingi

• Kuanza vyakula kabla ya miezi 6

• Kutokutoa protini kila siku

• Kumlazimisha mtoto kula

Muhtasari kwa wazazi

• Anza lishe miezi 6

• Changanya makundi yote ya chakula

• Endelea kunyonyesha mpaka miaka 2

• Kila chakula kiwe kinabeba virutubisho

• Usafi ni muhimu

• Mlishe mtoto kwa upendo na subira

Wapi unaweza kupata maelezo zaidi?

Soma zaidi kuhusu lishe kwa mtoto miezi sita kwenye makala ya mlo bora kwa mtoto wa miezi sita kwa kubofya hapa

Maswali 10 yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake