Muhtasari

Utangulizi

Je, umewahi kuambiwa uende hospitalini asubuhi bila kula chochote kwa sababu unaenda kupima damu? Au umewahi kuahirisha kipimo kwa sababu ulikuwa tayari umekunywa chai au kula kifungua kinywa? Ukweli ni kwamba si kila kipimo cha damu kinahitaji kufunga kabla ya kuchukuliwa kwa sampuli. Mahitaji ya kufunga hutegemea aina ya kipimo, sababu ya kupima na maelekezo ya daktari au maabara.

Baadhi ya vipimo, kama sukari ya damu ya kufunga, vinahitaji muda maalumu bila kula ili kutoa matokeo yanayoweza kutafsiriwa kwa usahihi. Vipimo vingine, kama hesabu kamili ya seli za damu na hemoglobini ya miezi mitatu (HbA1c), kwa kawaida vinaweza kufanyika bila kufunga. Makala hii inaeleza vipimo vinavyoweza kuhitaji kufunga, vile ambavyo kwa kawaida havihitaji, namna sahihi ya kujiandaa na makosa ya kuepuka.

Kufunga kabla ya kipimo cha damu maana yake nini?

Kufunga kabla ya kipimo cha damu ni kutokula chakula na kutokunywa vinywaji vyenye kalori kwa muda ulioelekezwa kabla ya kuchukuliwa kwa sampuli ya damu. Kwa vipimo vingi vinavyohitaji kufunga, muda huwa takribani saa 8–12, lakini muda sahihi hutegemea kipimo husika.

Wakati wa kufunga, kwa kawaida maji ya kawaida yasiyoongezwa sukari au kitu kingine huruhusiwa. Hata hivyo, chai, kahawa, juisi, soda, maziwa na vinywaji vingine havipaswi kutumiwa wakati wa kufunga isipokuwa maabara imetoa maelekezo tofauti.

Lengo la kufunga si kufanya damu iwe safi au kuondoa uchafu mwilini. Lengo ni kupunguza athari za chakula na vinywaji kwenye vipimo vinavyoweza kubadilika baada ya kula, ili matokeo yatolewe tafsiri sahihi.

Ni vipimo gani vya damu vinavyohitaji kufunga?

A. Vipimo vya sukari ya damu

Sukari ya damu baada ya kufunga (FBG/FPG)

Kipimo hiki hupima kiwango cha glukosi kwenye damu baada ya mfungo wa angalau saa 8. Hutumika kuchunguza au kusaidia kutambua kisukari na hali ya sukari kuwa juu kuliko kawaida.

Kwa kipimo hiki, mgonjwa hufunga kwa muda ulioelekezwa, mara nyingi saa 8 au zaidi, na kwa kawaida huruhusiwa kunywa maji ya kawaida pekee. Kula kabla ya kipimo kunaweza kuongeza sukari ya damu na kufanya matokeo yasilingane na kipimo kilichokusudiwa.

Kipimo cha uvumilivu wa glukosi (OGTT)

Kipimo hiki hutumika kutathmini jinsi mwili unavyoshughulikia glukosi, ikiwemo katika uchunguzi wa kisukari cha ujauzito. Kwa utaratibu wa kawaida wa OGTT, mgonjwa hufunga kabla ya kipimo, kisha hunywa kinywaji chenye glukosi kilichoandaliwa kwa kipimo na damu huchukuliwa kwa nyakati maalumu.

Maandalizi ya OGTT hutegemea utaratibu wa maabara na aina ya kipimo. Mwanamke mjamzito hapaswi kujipangia kufunga au kubadili ratiba ya kipimo bila kufuata maelekezo ya kliniki.

Kipimo cha sukari ya damu bila kufunga (RBG)

Hiki kinaweza kufanyika wakati wowote, bila kujali muda tangu mlo wa mwisho. Hutumika, kwa mfano, kutathmini sukari kwa mtu mwenye dalili zinazoweza kuashiria kisukari. Kwa hiyo, si kila kipimo cha sukari kinahitaji kufunga.

B. Vipimo vya mafuta kwenye damu (LP)

Lipid profile hupima aina mbalimbali za mafuta kwenye damu, kwa kawaida ikijumuisha:

• Kolestero(Lehemu) ya jumla

• Kolestero yenye msongamano mdogo (LDL)

• Kolesteroli yenye msongamano mkubwa (HDL)

• Traiglaiseraidi

Chakula kinaweza kuathiri hasa kiwango cha traiglaseraidi, hivyo kufunga kunaweza kuhitajika katika baadhi ya mazingira. Hata hivyo, si kila vipimo vya mafuta kwenye damu vinahitaji mfungo bali vipimo vingi vya kawaida vya mafuta vinaweza kufanyika bila kufunga kulingana na madhumuni ya uchunguzi na utaratibu wa kituo cha afya.

Kufunga kunaweza kuagizwa ikiwa daktari anahitaji matokeo ya triglycerides baada ya kufunga, ikiwa matokeo ya awali hayakuwa ya kawaida au ikiwa maabara ina utaratibu maalumu wa maandalizi. Fuata maelekezo uliyopewa badala ya kudhani kuwa kila kipimo cha kolesteroli kinahitaji saa 12 za kufunga.

C. Baadhi ya vipimo vya kemikali za damu

Baadhi ya vipimo vya kemikali za damu vinaweza kuagizwa pamoja katika kifurushi kimoja, kama vile Basic Metabolic Panel (BMP) au Comprehensive Metabolic Panel (CMP). Vipimo hivi vinaweza kujumuisha glukosi, elektrolaiti na viashiria vinavyosaidia kutathmini utendaji wa figo au ini.

Kwa sababu baadhi ya vifurushi hivi vinajumuisha glukosi, maabara au daktari anaweza kuhitaji mgonjwa afunge kabla ya kipimo. Hata hivyo, si kila kipimo cha figo au ini kinahitaji kufunga. Maandalizi hutegemea vipimo vilivyoagizwa na namna matokeo yatakavyotumika.

Ni vipimo gani vya damu ambavyo kwa kawaida havihitaji kufunga?

Vipimo vifuatavyo kwa kawaida vinaweza kufanyika bila kufunga. Hata hivyo, maelekezo maalumu ya daktari au maabara yanaweza kutumika kulingana na hali ya mgonjwa na vipimo vingine vinavyofanyika pamoja.

Kwa nini vipimo hivi havihitaji kufunga?

CBC, kwa mfano, hupima mambo kama idadi ya chembe nyekundu na nyeupe za damu, sahani za damu na viashiria vya hemoglobini. Kula chakula kwa kawaida hakuhitaji kuzuiwa ili kufanya kipimo hiki.

HbA1c hupima sehemu ya hemoglobini iliyoungana na glukosi na hutumika kukadiria kiwango cha sukari katika kipindi cha takribani miezi miwili hadi mitatu iliyopita. Kwa kuwa si kipimo cha sukari ya wakati huo pekee, kwa kawaida hakihitaji mgonjwa kufunga.

Vipimo vya TSH na homoni nyingine za tezi ya shingo pia kwa kawaida havihitaji kufunga. Hata hivyo, baadhi ya dawa na virutubisho, hasa biotin, vinaweza kuathiri matokeo ya vipimo fulani vya maabara. Ni muhimu kumweleza mtaalamu wa afya dawa na virutubisho unavyotumia.

Je, unaweza kunywa maji kabla ya kipimo kinachohitaji kufunga?

Kwa vipimo vingi vinavyohitaji kufunga, maji ya kawaida yanaruhusiwa na mara nyingi yanafaa. Maji yanaweza kusaidia mwili kuwa na maji ya kutosha na kurahisisha kuchukuliwa kwa sampuli ya damu.

Wakati wa kufunga, epuka:

• Chai, hata ikiwa haina sukari.

• Kahawa, hata ikiwa haina sukari au maziwa.

• Juisi na soda.

• Maziwa na vinywaji vyenye maziwa.

• Vinywaji vya kuongeza nguvu au vinywaji vingine vyenye kalori.

• Pipi na kutafuna bazoka.

Pia, epuka kuvuta sigara na kufanya mazoezi makali wakati wa kipindi cha kufunga ikiwa maelekezo ya kipimo yanakataza mambo hayo. Usiongeze muda wa kufunga bila sababu, kwa sababu kufunga kwa muda mrefu kuliko ulivyoelekezwa kunaweza kuathiri baadhi ya matokeo na hali ya mgonjwa.

Je, unapaswa kuacha kutumia dawa kabla ya kipimo cha damu?

Si salama kuacha dawa zote kwa sababu tu unaenda kupima damu. Dawa fulani zinaweza kuathiri matokeo ya vipimo, lakini kuziacha ghafla kunaweza kusababisha madhara. Kwa mfano, mtu anayetumia insulini au dawa nyingine za kisukari anaweza kupata sukari kushuka sana ikiwa atafunga bila mpango unaofaa.

Ikiwa unatumia dawa za kisukari, dawa za shinikizo la damu, dawa za kifafa, dawa za homoni, virutubisho au dawa nyingine za kudumu, mjulishe daktari au maabara. Utapewa maelekezo kuhusu dawa zipi zitumike kama kawaida na zipi zinahitaji mpangilio maalumu. Usibadilishe dozi mwenyewe.

Kwa vipimo vinavyopima kiwango cha dawa kwenye damu, muda wa kuchukua sampuli kuhusiana na dozi ya mwisho unaweza kuwa muhimu. Hii si sawa na kufunga kwa chakula, hivyo maelekezo ya kipimo hicho yanapaswa kufuatwa.

Tahadhari kwa watu wenye kisukari, wajawazito na wagonjwa wengine

Kufunga kwa muda mrefu kunaweza kuwa hatari kwa baadhi ya watu, hasa wanaotumia insulini au dawa zinazoweza kushusha sukari ya damu. Dalili za sukari kushuka zinaweza kujumuisha kutetemeka, jasho jingi, njaa kali, kizunguzungu, kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu.

Mtu mwenye kisukari anayeambiwa afunge kabla ya kipimo anapaswa kupata maelekezo ya wazi kuhusu dawa, muda wa kufunga na hatua za kuchukua ikiwa sukari itashuka. Ikiwa dalili za sukari kushuka zitatokea, usiendelee kufunga kwa kulazimisha; shughulikia hali hiyo kwa kufuata mpango wako wa matibabu na tafuta msaada unaohitajika.

Wajawazito, watoto wadogo, wazee dhaifu na watu wenye magonjwa yanayohitaji chakula au dawa kwa nyakati maalumu wanapaswa kupewa maelekezo yanayolingana na hali zao. Ikiwa kufunga si salama au haiwezekani, mwambie mtoa huduma wa afya ili aamue kama kipimo kinaweza kufanywa bila kufunga, kubadilishwa au kupangwa kwa wakati mwingine.

Nini cha kufanya ikiwa umekula kabla ya kipimo kilichohitaji kufunga?

Usifiche taarifa hiyo kwa mtaalamu wa maabara. Eleza umekula au kunywa nini, na ni saa ngapi. Kisha maabara au daktari ataamua kama kipimo kinaweza kufanyika na kutafsiriwa, kama kinapaswa kuahirishwa, au kama sampuli nyingine itahitajika.

Ikiwa kipimo ni CBC au HbA1c pekee, kula kabla ya kipimo kwa kawaida hakutakuwa sababu ya kukiahirisha. Lakini ikiwa umeagiziwa sukari ya kufunga au OGTT, kula kabla ya muda unaotakiwa kunaweza kufanya matokeo yasitimize masharti ya kipimo hicho.

Usijaribu kufidia kwa kuongeza muda wa kufunga bila ushauri. Lengo ni kufuata muda sahihi wa maandalizi, si kufunga kwa muda mrefu zaidi.

Hitimisho

Kufunga kabla ya kipimo cha damu si sharti kwa kila mgonjwa au kila aina ya kipimo. Maandalizi sahihi hutegemea kipimo kilichoagizwa, madhumuni ya uchunguzi, dawa anazotumia mgonjwa na maelekezo ya maabara.

Usifunge bila sababu, usiache dawa bila ushauri, na usifiche taarifa ikiwa umekula kabla ya kipimo kilichohitaji kufunga. Ukiwa na shaka, wasiliana na kituo cha afya kabla ya siku ya kipimo ili kuhakikisha matokeo yatakuwa sahihi na maandalizi yatakuwa salama.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara