Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Njia nzuri ya uzazi wa mpango kwa muda wa miaka 2
Kwa binti wa miaka 21 ambaye hajazaa na anataka kusubiri miaka 2 hadi 3, njia bora ni za muda mrefu zinazorudisha uwezo wa kuzaa haraka: kipandikizi (miaka 3 hadi 5) au kitanzi (cha shaba au cha homoni) – vyote vinafaa hata kwa ambaye hajawahi kuzaa, na vinaweza kuondolewa wakati wowote. Vidonge vya kila siku pia vinafaa kama atakumbuka kila siku. Sindano ya Depo inafaa lakini huchelewesha kurudi kwa uwezo wa kushika mimba kwa miezi kadhaa. Kondomu huzuia magonjwa ya zinaa na inaweza kutumika pamoja na njia nyingine.
Je, unaweza kufa kwa kutoa mimba?
Ndiyo, hasa utoaji mimba usio salama – unaofanywa na mtu asiye na ujuzi, kwa njia hatari (vijiti, kemikali, mitishamba ukeni, nguvu), au mahali pasipo safi. WHO inakadiria kuwa utoaji mimba usio salama ni miongoni mwa vyanzo vikuu vya vifo vya uzazi duniani. Vifo hutokana na damu nyingi, maambukizi ya damu (sepsis), kutobolewa kwa kizazi au utumbo, mabaki ya mimba, sumu ya kemikali, na mimba nje ya kizazi isiyogunduliwa. Huduma ya baada ya kutoa mimba (PAC) ni halali Tanzania – kufika mapema huokoa maisha. Makala hii ni ya elimu; haitoi maelekezo ya kutoa mimba.
Vyakula vya kuongeza kiwango cha damu haraka
Upungufu wa damu (anaemia) ni hali ya kiwango cha haemoglobin (Hb) kuwa chini ya kawaida. Kwa mujibu wa WHO (2024), upungufu ni Hb chini ya 12 g/dL kwa wanawake wasio wajawazito, chini ya 11 g/dL kwa wajawazito, na chini ya 13 g/dL kwa wanaume. Kwanza pima Hb na tafuta chanzo: upotevu wa damu (hedhi nzito, vidonda vya tumbo, minyoo), lishe duni, malaria, ujauzito, selimundu au magonjwa sugu. Vyakula bora vya kuongeza damu ni vile vyenye madini chuma ya wanyama (maini, nyama nyekundu, dagaa, samaki, kuku), vikisaidiwa na maharage, dengu, mboga za majani na matunda yenye vitamini C.
Mimba baada ya kuacha majira
Wanawake wanaoacha vidonge vya majira yenye vichocheo viwili hupata uwezo wa kushika mimba haraka – kama ilivyo kwa njia nyingine nyingi za homoni. Vidonge havicheleweshi uzazi wala kuleta ugumba. Tafiti zinaonyesha takriban wanawake 80 kati ya 100 hupata mimba ndani ya miezi 12 baada ya kuacha. Kwa baadhi, hedhi huchukua miezi michache kurudi kwenye mpangilio wake.
Kutoshika mimba kwa muda mrefu: Visababishi na hatua za kuchukua ni zipi?
Kushindwa kupata mimba kwa mwanamke aliyewahi kuwa na mimba huitwa ugumba wa pili (secondary infertility). Visababishi vya kawaida ni yai kutotoka kwa mpangilio (PCOS, tezi, prolactin, uzito), mirija ya uzazi kuziba kutokana na maambukizi (PID, magonjwa ya zinaa, au baada ya utoaji wa mimba usio salama au kwa dawa za asili), makovu ndani ya mfuko wa uzazi (Asherman) baada ya kusafishwa au maambukizi, fibroids, endometriosis, umri, na matatizo ya mbegu za mwanaume (karibu nusu ya visa). Kuendelea kutumia dawa za kuchochea mayai bila vipimo hakusaidii. Wote wawili wapimwe.
Hisia za ute wa awali wa shahawa kuwa baridi
Ute wa awali (pre-ejaculate) ni majimaji kidogo, safi na yanayoteleza yanayotoka kwenye uume wakati wa msisimko, kabla ya kumwaga. Hutengenezwa hasa na tezi za Cowper (bulbourethral) ili kulainisha njia ya mkojo na kupunguza tindikali iliyobaki ya mkojo. Ute huu hutoka ukiwa na joto la mwili, lakini kwa sababu ni kidogo na huenea juu ya ngozi, hupoa haraka kwa hewa na kuyeyuka – hivyo huhisiwa baridi, hasa mazingira ya baridi. Hii ni kawaida. Kumbuka: ute wa awali huweza kuwa na mbegu hai kwa baadhi ya wanaume na huweza kubeba VVU na magonjwa ya zinaa. Uchafu wa njano/kijani, kuungua wakati wa kukojoa au harufu mbaya si ute wa awali – ni dalili za maambukizi.