Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Mafua ya mara kwa mara yanayochochewa na harufu kali, moshi, vumbi, dawa ya mbu au baridi mara nyingi ni mzio wa pua (allergic rhinitis) au pua kuwa nyeti (non-allergic rhinitis), na kwa wengi huambatana na pumu – kubanwa kifua, filimbi, kikohozi usiku. Si maambukizi, hivyo antibayotiki hazisaidii. Tiba kuu (ARIA) ni dawa ya steroid ya kunyunyiza puani kila siku, dawa za mzio zisizoleta usingizi, kuosha pua kwa maji ya chumvi, na kuepuka vichochezi. Pumu inahitaji inhaler ya kinga yenye steroid. Mzio hudhibitiwa vizuri lakini mara nyingi haupotei kabisa; tiba ya kinga (immunotherapy) hupatikana vituo maalum. Mvuke, tangawizi, asali – faraja ya muda mfupi; ushahidi mdogo.

Kipimo cha mimba hakiwezi kuonyesha mimba iliyotokana na tendo la siku chache zilizopita. Baada ya mimba kutungwa, yai lililorutubishwa hujipandikiza kwenye ukuta wa kizazi siku 6 hadi 12 baadaye, na hapo ndipo homoni ya hCG huanza kutengenezwa. Kipimo cha mkojo huona mimba kuanzia takribani siku 10 hadi 14 baada ya kutungwa, kwa kawaida siku ya hedhi kukosa.

Manjano ya kawaida (physiological) huanza siku ya 2–3 baada ya kuzaliwa, huwa juu siku 3–5, na hupotea ndani ya wiki 1–2. Manjano yanayoanza ndani ya saa 24 za kwanza SI ya kawaida – huashiria uharibifu wa damu (tofauti ya kundi la damu ABO/Rh, G6PD) au maambukizi, na yanahitaji kipimo cha bilirubin na tiba ya mwanga (phototherapy) haraka. Hatari nyingine ni manjano yanayofika miguuni na viganjani, mtoto kulegea au kutonyonya vizuri, kinyesi cheupe na mkojo mweusi, au manjano zaidi ya wiki 2. Kunyonyesha mara 8–12 kwa siku husaidia mwili kutoa bilirubin. Kuanika mtoto juani si tiba salama.

Ultrasound hutumia mawimbi ya sauti, si mionzi, na ni salama kwa mama na mtoto ikifanywa kwa sababu ya kitabibu na mtaalamu. WHO hushauri angalau ultrasound moja kabla ya wiki 24 kuthibitisha umri wa mimba, mapacha, na mahali mimba ilipo. Ultrasound ya wiki 8–13 (kupima urefu wa kiinitete) ndiyo sahihi zaidi kwa umri; wiki 18–22 huchunguza viungo vya mtoto, kondo na maji; baada ya wiki 28 hutumika kwa sababu maalum – ukuaji, mlalo, maji, kondo, au mtoto kupunguza kucheza. Ultrasound ya 3D/4D si lazima kitabibu. Usahihi hupungua kwa unene wa tumbo, mlalo wa mtoto na uzoefu wa mpimaji.

Jicho moja jekundu lenye maumivu yanayosambaa hadi pajini mwa uso si la kupuuza. Visababishi hatari ni glaucoma ya ghafla (maumivu makali, kuona ukungu na duara za mwanga, kutapika), uvimbe wa ndani ya jicho (uveitis – maumivu, kuogopa mwanga), uvimbe wa sklera (maumivu ya ndani kama kutobolewa), kidonda cha konea, na mkanda wa jeshi wa jicho (vipele pajini). Visababishi vingine ni sinusitis na kichwa cha 'cluster'. Macho mekundu ya kawaida (conjunctivitis) mara nyingi hayana maumivu makali wala kuona kubadilika.

Dalili za mimba ya mapema – hedhi kuchelewa, matiti kuuma, kichefuchefu, uchovu, tumbo kuvuta, matone ya damu – hufanana sana na dalili za kabla ya hedhi, msongo au magonjwa mengine, hivyo haziwezi kuthibitisha mimba. Kipimo ndicho jibu: kipimo cha mkojo huweza kuonyesha mimba kuanzia siku ya kukosa hedhi, lakini ni sahihi zaidi wiki 1 baadaye, ukitumia mkojo wa asubuhi; hCG ya damu huonyesha mapema zaidi (karibu siku 11 baada ya mimba kutungwa). Kipimo hasi na hedhi bado haijaja – rudia baada ya siku 7.